Janmaats Centrumpartij ging verder dan de PVV

'Stop de multiculturele samenleving, vol is vol.' Waarvoor politicus Hans Janmaat in de jaren tachtig nog veroordeeld werd, daarvan kijkt in Nederland nu niemand meer echt op. Wennen we? Misschien. maar de Centrumpartij van Janmaat ging ook wel een tikkeltje verder dan Wilders of Fortuyn. Vandaag verschijnt een biografie van de partij en zijn leider.

Achteraf denk je: wat was Nederland nog naïef, toen. Het waren crisisjaren, een grimmige tijd waarin krakers de straat opeisten. In die sfeer ontstond de Centrumpartij, de eerste partij tegen immigratie. Een klein partijtje nog, niet zoals de latere LPF of PVV. Een partij die de grenzen dicht wilde.

undefined

Cordon sanitaire

De verontwaardiging was immens. Waar nu PVV-Kamerleden klagen dat ze na het 'minder, minder, minder' van Wilders niet meer zoals eerder met andere partijen kunnen samenwerken, keerden destijds collega-Kamerleden de volksvertegenwoordigers van de Centrumpartij meteen al de rug toe. Hans Janmaat stond tijdens de Algemene Beschouwingen eens in een lege zaal te praten. Was hij buiten de Tweede Kamer, dan ging het er grover aan toe: daar kregen hij, leden en sympathisanten met geweld te maken. Menige aanslagpoging werd amper vervolgd.

Het waren de jaren voor de eerste politieke moord. Politiebescherming was niet aan de orde.

undefined

Almere, Rotterdam, Purmerend

De aanhang van de Centrumpartij toen bevond zich in precies dezelfde plaatsen als de PVV-aanhang nu. In de overloopsteden: Almere, Purmerend. In Rotterdam. Bij de eerste raadsverkiezingen van Almere, in 1983, kreeg de Centrumpartij 9 procent van de stemmen.

Janmaat appelleerde aan dezelfde burgerangsten als Wilders. De woningnood, en de wetenschap dat niet iedereen lang moest wachten op zijn eigen sociale huurwoning; allochtone gezinnen kregen vaak voorrang. Het wantrouwen jegens de overheid groeide. In die jaren constateerden onderzoekers voor het eerst dat sommige burgers de overheid niet meer als partner zagen, maar als tegenstander.

undefined

Beeldspraak

Geert Wilders is met zijn 'asieltsunami' niet de eerste die de vloedgolf als metafoor kiest voor immigratie. In de jaren tachtig van de vorige eeuw had nog niemand van het woord 'tsunami' gehoord. Toch gebruikte Janmaat exact dezelfde beelden om de ongelijkheid van de strijd tegen de immigranten aan te duiden. 'Vloedgolf van immigranten' heette het bij hem. Zo zei Janmaat in 1980 dat de 'Papoea's ons land dreigen te overspoelen'.

Er is meer taalgebruik van de Centrumpartij dat bekend klinkt. Een zin als: 'We hebben er echt genoeg van, die invasie van horden vreemdelingen, van die gedwongen multiraciale hutspot' zou ook van Wilders kunnen zijn. Of de advertentietekst 'Nederland is overvol', zoals die in 1980 in het Utrechts Nieuwsblad verscheen. 'Hierdoor is er tekort aan woonruimte en werk. De aanhoudende immigratiestroom is een taboevraagstuk.'

undefined

Zwarten

Toch: Centrumpartij en PVV zijn niet hetzelfde. Veel meer dan de PVV was de Centrumpartij echt racistisch. In 1984 schreef een van de partijleden een nota waarin stond dat 'autochtonen zich met geweld tegen allochtonen mochten weren'. Datzelfde jaar werd ene meneer Van der Wilk als partijlid geschorst. Niet omdat hij iets misdaan had, maar omdat zijn echtgenote 'de belangen van de partij niet dient'. Van der Wilk was namelijk getrouwd met iemand 'uit de etnische minderheden'.

En dan was er nog dat interview met Janmaat in NRC in 1992. 'Zwarten kunnen geen strafschoppen nemen. Dan worden ze zenuwachtig. Onze conclusie is dat de multiculturele samenleving ook op het voetbalveld is mislukt.'

undefined

Geldschieters

Het verschil zit hem ook in de geldschieters. In 2014 ontving de PVV 20.000 dollar van de David Horowitz Foundation, een erg rechtse Amerikaanse club, met soms onsympathieke ideeën. Wilders finacierde er zijn Amerikaanse tournee mee. Maar Horowitz is niet hetzelfde als naziweduwe Rost van Tonningen, waar de Centrumpartij menig donatie van ontving, soms groter dan een ton in guldens. Ook kreeg de partij geld van Pieter Heerema, een voormalig SS'er.

Joost Niemöller. De verschrikkelijke Janmaat. 19,95 euro.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden