Janine, de creatieterrorist

Simone van Saarloos

Aan pretenties geen gebrek in de debuutroman van columnist en filosoof Simone van Saarloos (1990). 'De vrouw die' gaat over de maakbaarheid van het leven, de menselijke beheersing van het bestaan. Hoe ver mag je gaan in het vormgeven en verbeteren van de mens? Is de ideale samenleving te ontwikkelen op een petrischaaltje?

Van Saarloos' hoofdpersoon is er vast van overtuigd. Moleculair bioloog Janine Vitafiel - de naam zegt het al - houdt van het leven en gelooft in de kracht van kunstmatigheid. De S-curve van pieken en dalen die alle natuurlijke groei kenmerkt, is volgens haar te doorbreken met behulp van de wetenschap; "het hoogtepunt kan een permanente staat zijn".

Ze is niet voor niets moleculair bioloog geworden - in het lab kan zij het leven sturen, het lot van de zebravisjes ligt in haar handen. Eenzelfde mate van controle is haar in het dagelijks leven niet gegund. Als Janine even vrij vraagt voor de marathon van New York, stuurt de baas haar pardoes drie maanden met verlof.

Geheel tegen haar zin vertrekt ze dan maar vast naar de Verenigde Staten. Zonder plan, zonder verplichtingen. Alleen de hardlooptrainingen geven enige structuur aan haar dag. Na verloop van tijd voelt de leegte steeds minder frivool, lijkt die meer en meer op een 'eindoordeel'. Om toch bezig te blijven bedenkt Janine een plan voor het bijhouden en verbeteren van orgaanfuncties ('Follow Your Organ'). Haar spermaobsessie - opgedaan in de vruchtbaarheidskliniek van haar vader - kan ze uitleven bij de kunstenaar Mark, die zijn goedje de wereld rond wil sturen bij wijze van kunstproject.

Langzaam dringt tot haar door dat blijvende invloed op de loop der dingen vraagt om radicalere stappen. Janine besluit tot een daad van 'creatieterrorisme', die in plaats van dood en verderf juist meer leven moet brengen. De middelen zijn min of meer dezelfde als voor de destructieve variant: "Hoe meer loze oproer ze veroorzaakte, des te grotesker de verrassing." Haar vermomming is een blauwe boerka. Voor Janine is dat geen teken van onderdrukking, ze voelt zich juist bevrijd in het gewaad. De onzichtbaarheid geeft haar een gevoel van macht. Een wrange knipoog naar islamitisch geïnspireerd terrorisme? De humor ontgaat me.

Van Saarloos maakte al op jonge leeftijd naam met haar columns in NRC Next (en tegenwoordig in Vrij Nederland). In 2015 verscheen haar essay 'Het monogame drama' bij de Bezige Bij, een pleidooi voor 'multi-intimiteit'. Het grote publiek bereikte ze datzelfde jaar met haar tv-optreden als jongste Zomergast ooit.

Haar filosofische achtergrond komt duidelijk terug in haar werk. Van Saarloos houdt van grote woorden en abstracties. Ook in 'De vrouw die' trakteert ze de lezer om de paar pagina's op een dieper inzicht in de gebeurtenissen. ('Distantie toont slechts het eigen onvermogen om jezelf overal in terug te zien'; 'De durfal die de door anderen aangedragen elementen ruw samenbindt, schrijft geschiedenis'). Dat riekt naar dikdoenerij, en de stroeve formuleringen maken het er niet beter op.

Dat is jammer, want het boek snijdt belangrijke thema's aan. In een tijd van geknutsel met embryo's en stamcellen, een tijd waarin nieuw leven op de tekentafel kan ontstaan, zijn (ethische) vragen over de maakbaarheid van het bestaan relevanter dan ooit - ook in de literatuur.

Maar Van Saarloos schiet tekort in de uitwerking. Met haar knullige naam, haar maffe seksuele escapades en radicale visie op voortplanting is Janine Vitafiel vooral een karikatuur. Wat een prikkelend gedachte-experiment had kunnen zijn, is niet meer dan een wat sneu portret van een vrouw met grootheidswaan en puberale grillen.

Simone van Saarloos: De vrouw die Nijgh & Van Ditmar; 303 blz. euro 19,99

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden