JANET RENO

Het is onderhand een vast tweewekelijks tafereel aan het worden in een van de vergaderkamers van de Amerikaanse Senaat. De voorzitter van de commissie voor justitie eist van de minister van justitie dat zij een onafhankelijke jurist laat onderzoeken of de Democraten op een illegale wijze fondsen hebben geworven voor de herverkiezingscampagne, vorig jaar, van president Bill Clinton. En de minister weigert vervolgens die eis in te willigen.

BERT VAN PANHUIS

Vorig week woensdag was het weer zover. Als er ook een moment was dat het publieke vertrouwen smeekte om een onderzoeker, die geen banden heeft met de zittende regering dan is het nu, stelde de Republikeinse commissievoorzitter senator Orrin Hatch vast. En het antwoord van de Democratische minister Janet Reno: “Laat me over een ding duidelijk zijn, ik ben niet van plan mijn ambtseed te schenden vanwege druk uit welke hoek dan ook.”

Wie hieruit de conclusie trekt dat Reno met haar legalistische halsstarrigheid het Witte Huis in de kaart speelt heeft het bij het verkeerde eind. Met haar puur juridische taakopvatting heeft zij zich de afgelopen jaren menig vijand in het Witte Huis gemaakt en Newt Gingrich, de Republikeinse Speaker van het Huis van Afgevaardigden was volledig buiten de orde toen hij Reno's optreden vergeleek met dat van John Mitchell tijdens het Watergate-schandaal. Want Richard Nixons minister van justitie schond de wet aan alle kanten, wat hem op 19 maanden gevangenisstraf kwam te staan.

Het was eind vorig jaar helemaal geen vanzelfsprekende zaak dat Reno opnieuw zou worden benoemd tot hoofd van het departement van justitie. Tijdens de eerste ambtstermijn van Clinton heeft de minister tot vier onderzoeken opdracht gegeven, zoals die tegen haar toenmalige collega's van landbouw Mike Espy, van volkshuisvesting Henry Cisneros en van handel Ron Brown. Het kostte de eerste twee de politieke kop; bij Brown kwam het niet zover, want hij liet het leven bij een vliegtuigongeluk.

Maar ook de aanstelling van Kenneth Starr als onderzoeker in de Whitewater-affaire is een besluit dat Reno heeft genomen. Starr is een conservatieve Republikein die zich als een terriër heeft vastgebeten in de kwestie en de Clintons zullen niet blij zijn geweest met de keuze van de minister. Boze tongen beweren dat de president zich wreekt door nog altijd geen plaatsvervangers voor Reno aan te wijzen, zodat alle zorgen van het departement al maandenlang op alleen haar schouders rusten.

Op het Witte Huis wordt het optreden van Reno met argusogen gevolgd. Het probleem met Reno, zei eind vorig jaar een medewerker van het Witte Huis tegen het blad Newsweek, is dat ze pas achteraf overlegt met ons. In de presidentiële ambtswoning vinden ze dat de bewindsvrouw doet alsof ze zitting heeft in het hooggerechtshof terwijl ze in werkelijkheid de hoogste bestuurder is op een voor de president belangrijk departement. De conclusie van een van Reno's medewerkers: “Zij (het Witte Huis) weten nooit wat ze (de minister) zal gaan doen.” Als puntje bij paaltje komt vindt de minister haar steun dan ook eerder bij mensen als de Republikeinse voormannen Hatch en zijn fractieleider senator Trent Lott dan in het presidentiële hoofdkwartier.

De 58-jarige Reno zal zelden of nooit worden aangetroffen op een van de feestjes bij de president en ook tijdens de kabinetsvergaderingen mijdt ze het ouwe-jongens-krentenbrood-sfeertje. De minister, die lijdt aan de ziekte van Parkinson, is een bezeten werker, die om vijf uur opstaat en tot diep in de avond doorwerkt. Haar enige ontspanning is het maken van lange wandelingen en pijproken. Haar rustige, nasale stem en bescheiden en gereserveerde uitstraling heeft al menige tegenstander op het verkeerde been gezet. Zoals Seymour Gelber, de burgemeester van Miami Beach, vier jaar geleden in een kranteninterview zei: “Het is een bikkelharde tante. In de fluwelen handschoen zit een ijzeren vuist.”

Toen Clinton de openbare aanklager uit Dade County (zeg maar groot Miami) in het late voorjaar van 1993 benoemde op justitie was zij derde keus. De eerdere vrouwelijke kandidaten, Zoe Baird en Kimba Wood, vielen af omdat ze personeel zwart in dienst hadden gehad.

Clinton wist dat hij met Reno geen meeloper of dienstklopper in huis haalde, want al in Dade County liet ze zich kennen als een zeer onafhankelijk opererende aanklager, die de oren geenszins naar de wensen van haar broodheren liet hangen. Dat is, naast haar harde aanpak van de criminaliteit in het zuiden van Florida, een van de belangrijkste redenen van het fervent Republikeinse Dade County geweest om de Democraat Reno keer op keer weer te laten terugkeren op haar post.

Tot tweemaal toe hebben grove fouten aan het begin van een nieuwe fase in haar loopbaan de minister bijna onderuitgehaald. De eerste keer was in 1980 in Dade County, toen haar team de zaak van een zwarte zakenman, die door blanke politieagenten was mishandeld, verprutste. Dat zette enorm veel kwaad bloed binnen de zwarte gemeenschap van Miami, die aan het muiten sloeg. Gevolg: achttien doden en voor 400 miljoen gulden schade. En Reno kreeg het verwijt een racist te zijn, iets wat haar diep raakte. Ze deed daarna alles om de band met de zwarte gemeenschap aan te halen.

De tweede keer was in april 1993, enkele weken na haar aantreden als minister. Agenten van de FBI, de federale politie, bestormden het gebouwencomplex in Waco (Texas) van de Branch Davidian-sekte. Onder leiding van David Koresh verkozen tientallen sekteleden de dood boven overgave. De FBI kreeg hierna het verwijt door haar machtsvertoon de sekte te hebben geprovoceerd tot haar daad. Reno bood meteen aan af te treden. Het leverde haar veel bijval op. Maar voor Amerikanen, die de overheid beschouwen als een albedil, is zij de verpersoonlijking van die bemoeizucht.

Tot nu toe haalt ze haar schouders op als haar beleid weer eens wordt aangevallen: opportunisme. Maar uiteindelijk zal de politicus Reno en niet de jurist moeten bepalen waar de opportunistische waan van de dag over begint te gaan in de harde politieke werkelijkheid, waar ook zij rekening mee heeft te houden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden