Jan vraagt Daan

Jan vraagt Daan: Zijn er details die jij voor lief neemt?

Jan Beuving Beeld Maartje Geels

Daan van Eijk en Jan Beuving vormden het (wetenschaps)cabaretduo Jan & Daan. Jan is wiskundige en theatermaker. Daan is natuurkundige aan de University of Wisconsin in Madison, VS. Om de week stellen zij elkaar een vraag.

Daan!

Afgelopen woensdag werd ik wakker met een hevige pijn in de linkerkant van mijn borst. Vanaf halverwege mijn nek tot boven in mijn zij deed alles zeer. Zodra ik ging ademhalen kwam daar een stekende pijn bij. Alsof ik met iedere adem een klein belletje opblies in een ruimte die daarvoor niet beschikbaar was. Die laatste pijn herkende ik: al zolang als ik mij kan heugen heb ik die een paar keer per jaar. Meestal is die met drie of vier diepe teugen verdwenen: het voelt alsof het belletje knapt, wat heel kort, heel veel pijn doet en daarna ontspant alles zich.

Zo niet nu. Ik moest een column voor de radio schrijven, maar belde af, en draaide vervolgens het nummer van de huisarts. (Nu ja, ik toetste het. Taal interesseert zich niet voor de waarheid, maar vooral voor de begrijpelijkheid.) De dokter constateerde dat er met mijn longen en hart niets mis was, en zei toen: dit kan van alles zijn. Vermoedelijk iets met de spieren in je ribbenkast.

Een maximale toegestane cocktail van paracetamol en ibuprofen hielp niet of nauwelijks tegen de pijn. Wat wel hielp: een nacht slapen. Donderdagochtend voelde mijn hele zijkant beurs, maar de adempijn was weg. Het beurse gevoel verdwijnt terwijl ik deze woorden schrijf.

Hieke Huistra, onze toffe nieuwe collega, schreef vorige week op deze plek dat onzekerheid een fundamenteel onderdeel van de wetenschap is. Nu weet ik niet of een huisarts wetenschap bedrijft, maar ik dacht in dit licht toch: hoe vaak heb je niet mysterieuze pijntjes? Een plotse piep in je oor, een knakkende knie, een steek in je zij: meestal komt het op en verdwijnt het weer, als het boompje van Jona.

Veel van die details zoek je nooit uit. Omdat je het vertrouwen hebt dat het voor het hele systeem van je lijf niet uitmaakt. Zoals een krasje op de lak van een auto geen gevaar is voor de motor. Hoe anders is dat in de wetenschap: daar worden juist de details doorgrond. Of zijn er ook in jouw vakgebied details waar niemand zich zorgen om maakt?

Daan van Eijk Beeld Maartje Geels

Jan!

Wat fijn dat de pijn nu weg is, het klonk verontrustend. Maar eigenlijk weet ik zo weinig van de werking van het menselijk lichaam dat het misschien wel helemaal niet verontrustend was. Misschien was het gewoon je lichaam dat je vertelde dat je even een nacht goed moest slapen? Ik vind het hoe dan ook een wonder dat de meeste pijn en kwalen vanzelf weer overgaan.

Je zegt dat als de kwaal voor het hele systeem niet al te veel uitmaakt, de urgentie niet groot genoeg is om de details uit te zoeken. Voor een krasje op de auto is dat waar, maar in de wetenschap is dat natuurlijk niet het geval. Neem mijn vakgebied, de deeltjesfysica. De theorie die onze kennis op dit moment samenvat heeft de misleidende naam Standaardmodel. Misleidend, want er is niets standaards aan. Erger nog: het stikt van de details die niemand nog begrijpt.

Een van die details is de constatering dat alle materie die wij kennen en die het Standaardmodel derhalve verklaart, na combinatie met astronomische waarnemingen en kosmologische berekeningen, nog geen 5 procent is van alles wat ons universum bevat. 95 procent van de inhoud van ons heelal is totaal onbekend voor ons. 

Gelukkig zijn er veel wetenschappers die dat proberen te begrijpen. Voor hun is het krasje (of zeg maar kras in dit geval) té irritant, té verontrustend. Ze weten dat het gaat roesten en dat de roest zich uiteindelijk een weg naar de motor vreet.

Toch hang ik als wetenschapper meer jouw filosofie aan. Het systeem als geheel werkt, dus ik rij liever rond in een auto met een paar krassen. Niet alleen omdat ik te weinig verstand heb van hoe krassen weg te krijgen, maar ook omdat ik denk dat het misschien wel meer zin heeft om tijdens het rijden om je heen te kijken, in plaats van stil te blijven staan en de kras te lijf te gaan. Stel je voor dat je onderweg een nieuw materiaal tegenkomt dat het hele concept van lak overbodig maakt, een materiaal waarop krassen domweg niet bestaan. Dat zou kras zijn!

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden