Jan Nagels ouderenpartij voert achterhoedegevecht

Veel 65-plussers staan open in het leven, werken door, blijven gezond en trekken zich niet terug uit de maatschappij. De senior bestaat niet.

Senioren worden meer en meer een apart gezette groep. Er is weer even een ouderenpartij, die benadrukt dat zij anders is dan de andere. We hadden al een apart tijdschrift voor senioren, Plus Magazine, en een eigen seniorenomroep Max; daarnaast verschijnen er nu steeds meer boeken en sites voor en over gepensioneerden. De filosoof Joep Dohmen is bezig een speciale studiegroep op te zetten over goed oud worden.

Onlangs is Kène Henkes aan de Universiteit van Tilburg benoemd tot de eerste hoogleraar pensioensociologie en aan de Vrije Universiteit worden binnenkort proefschriften verdedigd over de nieuwe maatschappelijke rol van grootouders. Senioren komen dus meer en meer in de belangstelling, maar zij worden daarbij ook steeds vaker weggezet als een aparte groep. Dat lijkt mij onjuist.

Natuurlijk zijn veel senioren anders dan jongeren. Alleen al door hun levenservaring en vooroordelen zullen zij veel onderwerpen op hun eigen manier benaderen. Maar de verschillen zijn veel minder groot dan vaak wordt verondersteld. Dikwijls kun je daardoor de leeftijd van iemand niet meer aflezen aan zijn of haar uitspraken of activiteiten. Je hebt conservatieve en progressieve jongeren en dito ouderen, voortrekkers en volgers van alle leeftijdscategorieën.

En als er al verschillen tussen generaties bestaan, ontstaan die niet plotseling na het passeren van een bepaalde leeftijdsgrens, bijvoorbeeld 65. De scheidslijn tussen jongeren en ouderen kun je ook daardoor niet meer aan een specifieke leeftijd koppelen. Waarom plaatst men bijvoorbeeld gepensioneerden dan toch steeds meer in een aparte categorie?

De filosoof Jan Baars verklaart in zijn boek 'Het nieuwe ouder worden' die aparte plaats van senioren vooral door de koppeling aan werk. Zolang mensen meedoen in het arbeidsproces tellen ze mee, schrijft hij; als ze - al dan niet vrijwillig - met pensioen gaan, is dat voorbij. Vroeger was dat op je 65ste, maar met de vut is dat vaak ook al eerder.

De relatie tussen leeftijd en werken pleit juist tegen het idee dat senioren een aparte groep vormen. Onderzoek van het NIDI, het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut in Den Haag, laat namelijk zien dat die relatie steeds zwakker wordt: veel jongere werknemers trekken zich al ver voor hun 65ste terug uit het arbeidsproces en een groeiende groep ouderen zoekt weer werk na hun pensioen. Pensioensocioloog Henkes verwacht dat dit steeds meer zal gebeuren.

Ook lichamelijke en geestelijke gezondheid is geen geldig criterium om ouderen als een aparte categorie te beschouwen. Jarenlang onderzoek binnen het Amsterdamse LASA-project laat weliswaar zien dat ouderen inderdaad gemiddeld minder gezond zijn, maar er zijn grote groepen senioren die er na hun pensionering qua gezondheid juist op vooruit gaan. Bijna een derde van hen boekt na het stoppen met werken gezondheidswinst, evenveel overigens als er dan qua gezondheid op achteruit gaan. Geriaters melden dat de leeftijd van hun patiënten voortdurend opschuift; de meeste ouderen zien ze pas als die de zeventig zijn gepasseerd. Medici en gerontologen onderscheiden daarom liever een derde én een vierde levensfase. Na de eerste (jeugd) en de tweede (volwassenheid) komt niet direct de laatste (ouderdom), maar krijg je eerst nog te maken met een periode waarin nog van alles mogelijk is.

Het al dan niet maatschappelijk actief zijn, is evenmin een argument voor een aparte status voor senioren. Voorheen hadden veel senioren de neiging om zich terug te trekken uit het maatschappelijk leven. Maar de babyboomers, die momenteel massaal met pensioen gaan, gooien nu roet in het eten: zij weten vaak van geen wijken. En daarnaast zie je dat er onder dertigers en veertigers meer en meer de neiging ontstaat om vroeg gas terug te nemen.

Anders gezegd: het is ondoenlijk om 65-plussers als aparte groep te nemen. De overgang van de ene levensfase naar de andere is gradueel. Gepensioneerden vormen daardoor geen duidelijk herkenbare groep meer. De ouderenpartij van Jan Nagel voert een achterhoedegevecht. De senior bestaat niet.

Jaap Willems schreef een handboek voor gepensioneerden dat dit najaar zal verschijnen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden