Jan Meliefste 1919-2008

Jan Meliefste was bijna 45 jaar dirigent van het befaamde harmonie- en fanfaregezelschap ’Onda’ uit het Zeeuwse Nieuw- en St. Joosland.

De grootste gebeurtenis in het leven van Jan Meliefste was die dag in 1945. In het dagboek dat hij bijhield staat eenvoudig: „8 juli 1945 ’onder de trein’”.

Jan was 26 jaar. Als gevolg van de oorlogsjaren was het geplande huwelijk met Loek Reinigert uitgesteld. Ze waren verloofd en die zaterdag na het werk had Jan haast om zijn geliefde op te zoeken. Hij zag de trein vertrekken en wilde op het achterbalkon springen. Hij sprong mis en kwam onder de volgende wagon terecht. In het ziekenhuis constateerde de dokter dat het been niet te redden was. Toen Loek hem kwam opzoeken zei Jan: „Zo’n kerel met een houten been wil jij natuurlijk niet. Je kunt beter met mijn broer Piet trouwen, die heeft nog geen meisje”. Maar Loek zei: „Samen uit, samen thuis”.

Na zijn ongeluk op het station waren voor Jan de kansen bij de politie verkeken. Hij had trouwens toch al weinig animo. „Ik heb er geen zin in om als spion door het leven te gaan”, had hij gezegd, toen hij op de dijk bij Nieuwland achterlichtjes moest controleren. Hij leerde typen, haalde een boekhouddiploma en solliciteerde bij het filiaal van de Nederlandsche Bank in Middelburg. Uiteindelijk werd hij daar procuratiehouder. Jan ging elke dag op de Solex naar de stad, later met het Dafje. Hij hield van eenvoudig, maar was er behoorlijk trots op dat president Duisenberg had gezegd: „Zeg maar Wim tegen mij”.

In het dagboek staat ook: ’1931 naar Onda’. Het harmonie- en fanfareorkest ’Onda’, (’Ontspanning Na Den Arbeid’) was in 1907 opgericht door zijn vader, Piet Meliefste. Jan werd op zijn twaalfde lid van het orkest van zijn vader, waar zijn oudere broers ook al speelden. Vader Piet was schoenmaker en barbier. Zijn schoenmakerswerkplaats was een soort dorpssociëteit waar iedereen voor een praatje binnenviel en waar Piet de boventoon voerde. Want hij was ook filosoof.

Zoon Jan kreeg als orkestlid de eerste muziekles van zijn vader. Later kreeg hij directielessen van Joh. Caro van het Utrechts Stedelijk Orkest. Dat leidde ertoe dat Jan op verzoek van de muzikanten van ’Onda’ zijn vereerde vader opvolgde toen die er in 1949 mee stopte. Als dirigent van ’Onda’ bleek Jan Meliefste een handig muziekpedagoog. Hij stond bekend om de ezelsbruggetjes waarmee hij bij de orkestleden lastige loopjes inprentte. Bij een lastig stukje muziek kwam hij na lang overleg met het zinnetje: ’zuur-kool-met-ge-bak-ken-le-ver-worst-en-spek’.

Onda maakt regelmatig, bij Sinterklaas of Koninginnedag, een ronde door het dorp en door Middelburg. „Helaas kon ik niet voorop lopen, als het orkest een rondgang maakte. Dat zou een raar gezicht zijn geweest. Daarom ging ik tussen de muzikanten lopen of ik nam de Solex. De mensen vonden het prima”, zei Jan Meliefste.

Na een lastige begintijd in de jaren vijftig wist hij de kwaliteit van ’Onda’ verder op te voeren. Het orkest deed mee in provinciale en landelijke concoursen en in 1982 haalde het de eerste prijs met lof.

In 1975 kwam het orkest zo in de hoogste landelijke afdeling, toen nog de ’vaandelafdeling’, tegenwoordig de ’eerste divisie’. Dat was nogal bijzonder, omdat de aanwas van orkestleden lastig is in het dorp Nieuwland met zijn slechts 1300 inwoners.

Daarom richtte Jan ’Jong Onda’ op, samen met de muziekschool in Middelburg. Het succes kwam door Jans manieren, zeggen orkestleden. Hij zorgde voor die gemoedelijke sfeer. Of je mooi kon spelen of niet, hij behandelde iedereen als gelijke, hij had alle geduld om problemen uit te leggen. Desnoods kon je bij hem thuis langs gaan. Als er een nieuw muziekstuk op het repertoire werd genomen, had hij altijd een verhaal, waardoor het orkest meteen begreep hoe je het moest spelen.

Jan Meliefste hield van Zeeland, vooral van Walcheren en dan nog het allermeest van het dorp Nieuwland. Hij sprak graag dialect en betreurde dat steeds minder Zeeuwen dagelijks Zeeuws spreken. Hij wist ook heel veel van de geschiedenis van Zeeland en bezat een mooie bibliotheek met literatuur over de Zeeuwse geschiedenis. „Die was niet altijd zo mooi, hee”, zei hij doelend op de Zeeuwse slavenhandel. „Maar we blijven nazaten van de onverschrokken Naerebout (een vermaarde loods).”

Jan Meliefste bleef tot 1993 dirigent van Onda. Toen nam zijn zoon Piet het ambt over. In het land trok het nogal aandacht dat de derde generatie Meliefste het orkest ging leiden. Ook met Piet haalt het orkest de ene prijs na de andere. Maar tot een vierde generatie Meliefste zal het wel niet komen. De beide zonen van Piet hebben de muziek in de genen, maar ze zijn naar het conservatorium gegaan en voelen meer voor zelf muziek maken dan voor dirigeren.

Met het muzikaal bestaan van Jan Meliefste was het na 1993 niet afgelopen. Hij bleef bij ’Onda’ op zijn tuba spelen. („Na de oorlog gekocht voor 15 gulden.”) Hij haalde alleen en samen met een vriend landelijke prijzen als solist. Hij ging bij ’Jong Onda’. Daar kon hij zijn muziekpedagogische kennis kwijt. Hij was nog volop als muzikant aanwezig op het feest bij het honderdjarig bestaan van ’Onda’ vorig jaar. Op 21 juni van dit jaar gaf ’Onda’ een concert in de muziektent in Middelburg. Jan was al lang ernstig ziek. Desondanks zat hij in het midden vooraan in zijn rolstoel en glimlachte trots. Iedereen kwam langs om hem te groeten. Het was duidelijk dat dit de laatste keer was.

Bij de crematie op 26 juli was het orkest bijna voltallig aanwezig. De koralen die het onder dirigent Piet junior speelde, klonken soms wat ontregeld. Sterker: volgens sommigen had ’Onda’ zelden zo prachtig en tegelijk zo vals gespeeld. Misschien zagen de orkestleden door de ontroering de partituur niet zo goed.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden