Jan Hoet geeft negende Documenta de ruimte

AMSTERDAM - Met nog een kleine drie maanden te gaan, krijgt de negende Documenta die op 13 juni in het Duitse Kassel opent, eindelijk contouren. Nadat hoofdorganisator Jan Hoet twee keer eerder iedereen had laten weten wat hij vooral niet zou doen, trok hij er de afgelopen dagen voor uit om te vertellen wat er dit keer wel komt.

De negende Documenta wordt een manifestatie die met circa 190 deelnemers en een groot aantal expositieruimten groter dan ooit zal zijn. Een Documenta niettemin, zonder ideologie, waar kunst wordt getoond die reageert op de ruimte. Dat betekent veel ruimtelijke kunst of installaties.

Hoet wil in tegenstelling tot zijn illustrere voorgangers (Rudy Fuchs, Harald Szeemann, Manfred Schneckenburger) niet langer meer een belangrijke plaats wegleggen voor de kunst in het Fridericianum, het beroemde museum in het hart van Kassel waar in het verleden altijd de belangrijkste namen van de Documenta werden getoond. "Zoals Fuchs dat deed met de grote namen op de begane grond en in volgorde van verdieping steeds minder belangrijk werk, daar zie ik niets in," aldus Hoet. Het (kale) inwendige van het Fridericianum wordt ingrijpend verbouwd, zodat er nieuwe plekken ontstaan waar de uitgenodigde kunstenaars werk in kunnen onderbrengen dat als een reactie op die ruimte kan worden gezien. Hoet huldigde die opvatting al eerder in zijn eigen museum in Gent en deed in feite ook hetzelfde met de door hem georganiseerde manifestatie Chambres d'Amis. "Ik stel mezelf de vraag: welke sokkel lever ik die geschikt is voor welk bepaald kunstwerk. Zo bepaalt de sokkel de juiste, specifieke ruimte."

In het Fridericianum wil Hoet die kunst brengen, die reageert op wat hij noemt 'het drama van de auteur', te weten het museum van landgraaf Frederik II. Onder anderen Francis Bacon, Harald Klingerholler en Bruce Naumann zijn met hun werk in het Fridericianum vertegenwoordigd.

Omdat Hoet niet kan beschikken over de Orangerie, die voor de Documenta verloren is gegaan (dat zal dienen als museum voor astronomie), heeft hij een nieuwe hal laten bouwen. Met veel glas en overdekt door een luifel die tientallen meters hoog boven de hal uitsteekt, zal deze ruimte sterk door licht worden bepaald. "In plaats van de historische context die het Fridericianum geeft, is deze hal bedoeld om de Documenta een actuelere context te verschaffen. De hal wordt een ruimte als een moderne basilica waar iedereen zich kan treffen en waar geoordeeld wordt over de getoonde kunst." Het ligt in de bedoeling dat deze ruimte open en ongedeeld blijft, zodat het getoonde in een overzicht kan worden bekeken. Onder de geselecteerde kunstenaars, die Hoet op grond van het element 'epos' in hun werk heeft aangetrokken, bevinden zich Giulio Paolini, Gerhard Richter en Matt Mullican. Hun werk sluit aan bij wat Hoet 'een verbinding met de gemeenschap' noemt. "Mullican onderzoekt functies binnen de stad; het gewone huis, de universiteit, het park, dit soort 'stadstekens' verbeeldt hij in teken-systemen."

Een nieuwe accomodatie voor de Documenta heeft Hoet gevonden in het Ottoneum dat een grote collectie natuurkundige objecten (fossielen, opgezette vogels) herbergt. De inrichting van het museum wordt intact gelaten om een aantal kunstenaars, onder wie Ettore Spalletti en Lothar Baumgarten te laten reageren op wat ze aantreffen. Ook de Neue Galerie, een museum dat permanent oude en moderne kunst toont, zal onderdak bieden aan een aantal Documenta-deelnemers die hun werk toevoegen aan het bestaande. "Het zal moeilijk zijn om te zien wat tot de vaste collectie behoort en wat er tijdelijk staat." Vlakbij de Neue Galerie staat een gebouw van een Duitse verzekeringsmaatschappij. Hier wil Hoet het trappenhuis ontruimen om Max Neuhaus een geluidsinstallatie te laten uitvoeren.

Vanuit het verzekeringskantoor is er uitzicht op de Aue Wiese, de immense groenvlakte waar in het verleden steeds de buitenpresentaties werden gehouden. Op voorstel van Hoet worden hier tijdelijke ruimtes, uit veel glas opgetrokken, neergezet. Hier moet het werk op de een of andere wijze een relatie met licht krijgen. Isa Genzken, "die haar werk als transparante architectuur bouwt" en Herbert Brandl, "bij wie je de anekdotiek van het licht vindt" zijn geselecteerd voor deze ruimtes.

De laatste nieuwe ruimte die voor de Documenta gebruikt wordt, is de Toren bij het Fridericianum. Wat Hoet hier gaat doen, wijkt in zoverre van de traditie af dat hier voor het eerst in lange tijd oude, historische kunst wordt getoond. Sleutelstuk van deze aparte tentoonstelling wordt het schilderij 'De dood van Marat' door Jean-Louis David. Werken van Alberto Giacometti, Rene Daniels, Barnett Newman, James Lee Byars en James Ensor zullen het schilderij flankeren. Geprobeerd wordt om een doek van Paul Gauguin uit de Staatsgalerie in Stuttgart naar Kassel te halen, maar Hoet vindt voorshands de verzekeringspremie veel te hoog. " Als het niet lukt om daar middelen voor te vinden, hang ik net zo lief een reproductie op met een statement erbij over de waarde die kunst tegenwoordig heeft" , aldus Hoet.

Van een kunstenaar is Jan Hoet vrijwel zeker dat hij niet wil meedoen: Sigmar Polke heeft hem tot op vandaag nog niet laten weten of hij zijn werk in Kassel wil hangen, dit ondanks drie uitnodigingsbrieven en twee bezoekjes aan zijn atelier. Daar werd niet opengedaan. "Wat ik wil is honderd procent engagement bij de Documenta." Dat kan hij wel verwachten van de Nederlanders die hij voor de Documenta uitkoos. Alleen al door hun aantal zijn ze weinig prominent aanwezig: behalve de eerder genoemde Rene Daniels is er werk te verwachten van Marina Abramovic, Henk Visch, Marleen Dumas en Fortuyn/O'Brien. Dat is precies de helft van het aantal Belgen, van wie Hoet er maar liefst tien koos.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden