Column

Jammer, Femke, dat je minstens zo lui en voorspelbaar bent

Demonstranten tijdens de 'Mars van de vrijheid' tegen moslimradicalen en anti-semitisme. Beeld anp

Vorige week boog ik me over de djihadgangerduiders. In het bijzonder reageerde ik op een stukje van Femke Halsema. De ex-politica wil doorgronden waarom jongelieden het Westen zo haten. Pas als we dat snappen, wijsneusde ze op De Correspondent, zullen we in staat zijn hun 'de wapens uit handen te slaan'.

Ik betoogde dat zulke pogingen vruchteloos zijn. Daarbij vroeg ik me af of er in de jaren dertig en veertig óók opiniemakers waren geweest die zich ijverig verdiepten in de motieven van Nederlandse SS-vrijwilligers. Mij leek het kras. Denken dat je het Kwaad altijd kunt doorgronden, is typisch een preoccupatie van dit tijdsgewricht.

Dat had ik geloof ik niet mogen zeggen. Eerst kreeg ik enorm op mijn kop van onderzoekers die hun boterham verdienen in de radicaliseringsindustrie. Boos riepen ze dat mijn opvatting 'wereldvreemd' en 'onwetenschappelijk' was. Niet veel later verwaardigde zelfs Halsema zich om te reageren. Daar moest ik, las ik, reuze dankbaar voor zijn. Het had haar namelijk moeite gekost om zich te verdiepen in een stukje zo 'lui en voorspelbaar' als het mijne.

Nazisme
Jammer was wel dat haar eigen reactie in lui- en voorspelbaarheid niet onderdeed. Ik vroeg mij slechts af of er destijds ook zo was gespeurd naar de motieven van Nederlandse SS-vrijwilligers. Halsema maakte daarvan dat mij dus 'boekenkasten' met studies naar het nazisme waren ontgaan. Ook hoorde ik volgens haar tot de griezels die 'eerst rammen, dan nadenken'. Bovendien vond ze het minnetjes dat ik me had bezondigd aan een zogeheten godwin: ik trok de parallel met het nazisme.

Dat laatste klopt. In internationale ambitie en moordzucht lijken de beide ideologieën nogal op elkaar. Vind ik persoonlijk nogal verhelderend. Wat haar andere puntjes betreft: het zal Halsema wellicht teleurstellen, maar tot rammen heb ik me nimmer aangetrokken gevoeld en historische studies naar het nationaal-socialisme verslind ik tot op de dag van vandaag. Maar de onderhavige vraag kunnen ook zij niet beantwoorden: waarom kozen sommige jongelingen willens en wetens voor een doodscultuur? Terwijl andere in vergelijkbare omstandigheden dat niet deden?

Zeker, bij djihadgangers kun je à la Halsema wijzen op al dan niet beredeneerde 'haat'. Maar velen voelen die ook, terwijl ze er niet over piekeren om naar het kalifaat af te reizen. Je kunt wijzen op de sterke behoefte om bij een groep te horen. Ook wijdverbreid, maar de meesten vinden moorden daarvoor niet het middel. Je kunt wijzen op gevoelens van 'morele superioriteit'. Komt in de beste families voor, maar uit naam daarvan onschuldigen naar gene zijde helpen is vers twee. En zelfs een cocktail van deze 'patronen' verklaart niet waarom sommige moslims het Westen zo haten. Laat staan dat zulks zou helpen om hun de wapens uit handen te slaan.

Verblind
Karel van het Reve vergeleek een terrorist ooit met iemand die hard schreeuwt: je neemt 'min of meer vanzelf' aan dat hij dan ook wel erge pijn zal hebben. Zo geloven de Halsema's van deze wereld dat een djihadganger heus niet zomaar halzen afsnijdt. Daar móet hij wel diepere motieven voor hebben. Want hé, waarom zou hij anders zoiets onfatsoenlijks doen?

Ik zou zeggen: blijf lekker verder zoeken naar rationele verklaringen. Maar het is je eigen fatsoen dat je verblindt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden