Column

Jammer eigenlijk, dat we geen wereldbeeld meer hebben

null Beeld Trouw
Beeld Trouw

Tijdens mijn vakantie in Frankrijk stapte ik voor de derde keer in mijn leven de kathedraal van Bourges binnen, een van de allermooiste. Wie wat meer wil genieten van een middeleeuwse kathedraal, zou eens rustig moeten bladeren in de vele uitstekende boeken over de vormgeving en de iconografie van deze gebouwen.

Bert Keizer

Opvallend in Bourges is het ontbreken van een 18de eeuws doksaal, dat door protserig ingestelde laat-barokke bisschoppen nogal eens in kathedralen werd aangebracht om koor van schip te scheiden, met desastreus gevolg voor de aanblik van het interieur.

Maar hier is alles zuiver en onaangetast, de kathedraal in ultieme vorm, waarin het verhaal van God en mens verteld wordt vanaf de Schepping van zon en maan tot het Laatste Oordeel. Als je beseft wat er aan geestelijk materiaal gebruikt werd in de bouw en inrichting van een kathedraal dan krijg je ineens zicht op het mooiste compliment dat een schrijver ooit kreeg: Prousts werk werd eens vergeleken met een kathedraal.

Jammer eigenlijk dat wij geen wereldbeeld meer hebben. Wie zou ons geharrewar over stamcellen, zwaartekrachtgolven, terrorisme, zwarte gaten, werkloosheid en Sgt. Pepper weten op te sommen in een gebouw waar iedereen trots op is?

Overigens heb ik geen overspannen ideeën over religiositeit in de Middeleeuwen. Op het tapijt van Bayeux zien we de broer van Willem de Veroveraar, bisschop Odo van Bayeux, gewoon meeknokken met de ridders. Dat sjoemelen ook toen al de essentie was van de dagelijkse katholieke geloofspraktijk blijkt uit het wapen dat de bisschop gebruikt: een knuppel. Geestelijken mochten namelijk geen steekwapens gebruiken omdat daarbij onherroepelijk bloed vloeide, maar een knuppel kon er wel mee door. Is het niet geweldig? De katholieke kerk, geslepen sjoemelaars, al in de 11de eeuw, en denk maar niet dat het toen pas begon.

In Bayeux bezochten we naast het borduurwerk ook de kathedraal en we maakten een lange strandwandeling op Obama Beach. Ja, Omaha, maar het voelde als Obama. Daarna gingen de mannen naar het D-Daymuseum, de vrouwen wilden niet mee. De motivatie van de vrouwen was duidelijk: wat valt er te beleven aan een blik op al die afschuwelijke ellende?

Te klein

Maar die van de mannen snap ik maar half, al behoor ik er gretig toe. Je gaat niet naar zo'n museum omdat je hoopt herhaling door jouw bezoek te voorkomen. Ik vrees dat er weinig anders achter zit dan de impuls van jongetjes die notoir catastrofiel zijn en meteen op de fiets springen als er een brandweerauto langskomt. En de volgende dag gaan ze, nog steeds opgewonden, graag kijken naar de rokende puinhoop. Geheel passend binnen dit kader zag ik bij de uitgestalde wapens pistolen die ik ken uit jongensboeken: de Walter PPK en een Mauser. Ze vielen tegen in het echt. Te klein eigenlijk. Verder veel houwitsers, stenguns, sigarettenpakjes, noodrantsoenen, helmen, tanks, diorama's, foto's en films. Onder andere een prachtig filmpje van De Gaulle's landing enkele dagen na D-day. Hij loopt statig Bayeux binnen en wordt door een uitzinnige menigte begroet. Hij lijkt er zelf beduusd van.

Tegenover het museum ligt een van de vele oorlogskerkhoven. Hier liggen 3391 Britten, 329 niet geïdentificeerd, en 466 Duitsers waaronder 98 onbekenden. De Britten krijgen opvallend meer tekst dan hun vijanden. Zo lees je op een Brits graf: 1279835 Sergeant J.F. Summerby - Air Gunner - Royal Air Force - 10th june 1944 - age 21. En daaronder vaak een persoonlijke groet: 'sadly missed by his loving wife and darling son'. Onder de onbekenden staat in plaats van die persoonlijke groet: 'known unto God', waaruit een vertrouwen spreekt dat ik erg ontroerend vind. Duitse jongens krijgen minder tekst. Op hun graven lees je onder een sober kruis: Helmut Becker - 22.10.1925 - 6.6.1944. Meer niet. Geen ruimte voor een familielid om te zeggen: 'Lieber Helmut, wie jung warst du noch'. En in tegenstelling tot de onbekende Britten worden de ongeïdentificeerde Duitse jongens niet door God gekend.

Op het bijbehorend monument lezen we: Nos A Gulielmo Victi Victoris Patriam Liberavimus, hetgeen op Wikipedia voor mij vertaald wordt als: wij, die ooit door Willem werden veroverd hebben nu zijn geboorteland bevrijd. Waarmee 1066 alsnog is rechtgezet? Die monumentale Britse zelfgenoegzaamheid. Nog een geluk dat vrijwel niemand Latijn kan lezen.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden