James Mattis is niet de dolle hond die Trump in hem zag

Minister van defensie James Mattis Beeld EPA
Minister van defensie James MattisBeeld EPA

President Obama moest generaal James Mattis in toom houden. Nu is Mattis defensieminister, en moet hij president Trump sussen.

In de confrontatie tussen de VS en Noord-Korea over de kernwapens die dat land ontwikkelt, is een hoofdrol weggelegd voor een ex-generaal. Die hoort zijn door Donald Trump geliefde bijnaam 'Dolle Hond' niet graag. Eerder is hij trots op die van 'Monnik-Strijder'. Hoe belangrijk de rol van defensieminister James Mattis is, blijkt wel uit de exegese waaraan in de Amerikaanse media zijn uitspraken worden onderworpen. Nadat hij vorige week zei dat onderhandelingen met Noord-Korea nog mogelijk zijn, direct na een tweet waarin Trump zei dat 'praten de oplossing niet biedt', kwamen meteen speculaties op gang over spanningen tussen die twee.

Zijn besluit om Trumps verbod op transgender militairen pas uit te voeren na een studie, werd door sommigen opgevat als een vorm van subtiele insubordinatie. En nadat hij in een gesprekje met militairen had gezegd dat "het land wat problemen heeft, die we in het leger niet hebben" en dat de krijgsmacht moest "volhouden tot ons land weer terugkeert naar onderling begrip en respect", concludeerde een enkeling zelfs dat een militaire coup niet langer ondenkbaar was.

Belezen

Zondag, na weer een nieuwe Noord-Koreaanse atoombomtest, leek Mattis weer helemaal in het gelid te staan, toen hij zei dat "elke dreiging tegen de VS of hun gebieden, inclusief Guam, of hun bondgenoten zal worden tegemoetgetreden met een enorm militair antwoord". Mattis komt voort uit het Amerikaanse Korps Mariniers, en combineert de ruige vechtjasmentaliteit die daar wordt gecultiveerd met een grote belezenheid. Toen hij de orders kreeg om op te treden tegen de opstand van soennitische Irakezen in de provincie Anbar, gaf hij zijn officieren teksten te lezen over Israëlische acties in Libanon, maar ook van T.E. Lawrence ('Lawrence of Arabia') uit 1917.

Risico's nemen, zowel intellectueel als lijfelijk, vindt Mattis een van de belangrijkste opdrachten voor een militair, zei hij in een lezing in 2009. De eerste soort zorgt ervoor dat de krijgsmacht voortdurend nieuwe vijanden en dreigingen het hoofd kan bieden. De tweede soort voorkomt dat je de illusie krijgt dat een oorlog mogelijk is zonder gevaar voor jezelf en anderen. Een aantal manieren waarop hij dat laatste verwoordde, is klassiek geworden. "Ik kom in vrede", zei hij in het begin van de Irak-oorlog tegen een aantal plaatselijke leiders. "Ik heb geen artillerie meegenomen. Maar ik smeek jullie, met tranen in mijn ogen - als jullie me belazeren, maak ik jullie allemaal dood."

Hij is het soort generaal voor wie Donald Trump, die tijdens de campagne zei dat hij het veel beter wist dan de legerleiding, grote bewondering heeft. Hij gaf Mattis beleidsvrijheid bij de strijd in Afghanistan - maar die gebruikte de minister pas toen Trump er ook een strategie bij leverde. Mattis zit daarmee in precies de omgekeerde situatie als tijdens zijn laatste jaren onder president Obama. Als commandant van de Amerikaanse troepen in Afghanistan en Irak had hij in Irak te maken met aanslagen door groepen die getraind en bewapend werden vanuit Iran. Hij wilde de trainingskampen in Iran aanvallen, en ook Iraanse schepen beschieten wanneer ze mijnen legden. Maar dat was, besloot Obama, te riskant.

Lees ook: VS vragen sterkst mogelijke reactie tegen Noord-Korea

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden