Review

Jaloers op feesthanden en hoofddoek

Anton van der Kolk: 'De dikke danseres', ill. Camila Fialkowsky, Van Goor, 125 p, f 24,90, v.a. 7 jr; Huib Jochems: 'Dwars vooruit', Harlekijn, 107 p, f 24,90, v.a. 10 jr; Martha Heesen: 'Het plan-Stoffel', Querido, 112 p, f 22,90, v.a. 10 jr.

Zo werd Anton van der Kolk voor 'Een pelikaan op straat' meteen bekroond met de Jenny Smelik-IBBY prijs 1993 (een driejaarlijkse prijs voor een kinderboek dat bijdraagt aan een beter begrip tussen verschillende culturen in Nederland).

Het tweede boek van Anton van der Kolk, 'De dikke danseres', verscheen onlangs, evenals enkele nieuwe debuten: 'Dwars vooruit' van Huib Jochems en 'Het plan-Stoffel' van Martha Heesen.

Was 'Een pelikaan op straat' vooral een sympathiek verhaal, 'De dikke danseres' is bovendien uitstekend geschreven. In 'Een pelikaan op straat' reist de zesjarige Marita met haar moeder Angela van Costa Rica naar Nederland om bij Erik te gaan wonen. Van der Kolk beschrijft dit vanuit Marita, en draait daarmee op een heel vanzelfsprekende manier het perspectief om: niet de buitenlander is vreemd, maar Nederland is exotisch. Bovendien schrijft hij helder, in korte hoofdstukjes zonder een woord teveel.

'De dikke danseres' is het vervolg op 'Een pelikaan op straat', maar kan er ook los van gelezen worden.

Marita heeft snel wat Nederlands geleerd en gaat nu naar school.

Ze leert fietsen en maakt vrienden. Een van haar beste vriendinnetjes is de Marokkaanse Jamila, op wie ze jaloers is omdat die zulke mooie feesthanden heeft (door de henna). En dus verft ze haar handen paars met de nageillak van haar moeder. Een hoofddoek past ze ook, maar dat bevalt haar minder: ze wil tenslotte danseres worden en danseressen dragen geen hoofddoek.

Marita is een ongecompliceerd, letterlijk springerig kind dat onbevangen en onbevooroordeeld in de wereld staat. Ze maakt even vanzelfsprekend contact met een 84-jarige vrouw aan wie ze vraagt 'Heb jij geen opa?', als met haar klasgenootjes. Haar contact met het Marokkaanse gezin is volkomen natuurlijk: ze vindt die straat om de hoek waar moeders op de stoep voor de deur zitten te breien, gewoon oergezellig. Van der Kolk heeft geen greintje goedbedoelde positieve discriminatie nodig om dit aannemelijk te maken. Zijn personages zijn geen typen, geen modelpersonages, ze zijn op een verfrissende manier zichzelf.

Bovendien blijkt Van der Kolk de kunst van het tussen de regels door schrijven na zijn eerste boek nog verder ontwikkeld te hebben. Weinig woorden, goed gekozen en geplaatst, zeggen bij hem veel.

Ook 'Dwars vooruit', het debuut van Huib Jochems, gaat over relaties met Marokkaanse kinderen. Niet onbevangen, maar vanuit (het doorbreken van) vooroordelen. Niet vanzelfsprekend, maar vanuit een persoonlijke crisis, namelijk als hoofdpersoon Joost van huis wegloopt en opgevangen wordt door de Marokkaanse krantenjongen Hassan, die hij van voetballen kent.

Huib Jochems is onderwijzer en zijn verhaal begint sterk, in de vlotte stijl die doet denken aan Jacques Vriens en Anke de Vries.

Joost zit in groep acht, is driftig, een beetje dik, geen kei in leren en door dat alles nogal onzeker. Zijn rijke ouders hebben geen echte belangstelling voor hem, maar verwachten wel dat hij naar de havo gaat. Als hij zijn Cito-toets verprutst, loopt hij weg. Tot zover een goed ingeleefd verhaal. Dan trekt Joost tijdelijk in bij Hassan en zijn broer Aboujid, die ook allebei van huis zijn weggelopen (vanwege hun autoritaire vader). Dat is erg rooskleurig beschreven. De zaken escaleren als Joosts broer Peter Paul met zijn vrienden Hassan in elkaar wil slaan.

Joost is een jongen van vlees en bloed, maar de andere personages leven niet. Zijn vader is een karikatuur van een zakenman die voor Joost een havo-advies van het schoolhoofd eist; Hassan is wel erg wijs voor een 12-jarige; Aboujid komt als een model-jongere over en de auteur geeft te weinig oorzaken aan waardoor Joosts broer in korte tijd zo'n verstokte racist kon worden. Jochems heeft willen schrijven over vriendschap dwars door vooroordelen heen, maar zijn goede bedoelingen hebben zijn personages en het verloop van zijn verhaal kunstmatig gemaakt.

Een verrassend debuut is 'Het plan-Stoffel', van Martha Heesen. Een detective-achtig, sfeervol en beeldend geschreven verhaal, dat niets kunstmatigs heeft, al komen er ongewone personages in voor.

Het gaat primair om het fantasieleven van de 12-jarige Stoffel, die graag wegdroomt in zijn zelfverzonnen spannende detectives. Hij is erg gesteld op Hendrik Bontje, de oude Indische huisknecht van zijn tante Lenie. Bontje woont op de zolder van het vervallen landhuis, met allerlei geheimzinnige spulletjes; Lenie en haar dochter wonen beneden en het schimmige en schimmelige souterrain staat leeg. Als de nieuwe vriend van Lenie Bontje een 'louche' figuur noemt, slaat Stoffel aan het fantaseren. Zou Bontje een dief zijn, of drugs smokkelen? Dat zou erg zijn, want Stoffel is erg op Bontje gesteld. Nee, hij wordt vast gedwongen door een criminele bende om te stelen. Als Stoffel allerlei bewijzen vindt voor zijn veronderstellingen, waaronder een heuse 'schat', lopen de zaken op een komische manier uit de hand. Sterk in deze jeugdroman is de sfeer van opgewekte vergane glorie: het oude, geheimzinnige landhuis met de grote tuin; de bewoners en hun vrienden, bij wie open, eigentijdse relaties kennelijk probleemloos samengaan met vastgeroeste koloniale verhoudingen uit vervlogen tijden.

Grappig is ook het spel dat Stoffel en Bontje met elkaar spelen: een psychologisch soort verstoppertje waarbij beiden beleefd om elkaar heen blijven draaien. Stoffel blijft daarbij met zijn getob om zijn vriend volkomen geloofwaardig. Helaas is de plot niet waterdicht: als Stoffel Bontje vraagt iets uit zijn kamer op te halen, voel je al nattigheid. Desondanks is het een karaktervol, filmisch geschreven verhaal om lekker in weg te duiken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden