Jakob en Esau

Jakob heb ik liefgehad, maar Esau heb ik gehaat', luidt een hoekige tekst in de Bijbel. Dat gaat nog steeds op. Denk aan de recent overleden atheïst Christopher Hitchens. Zijn broer Peter is een christen. Ze hadden veel ruzie en vlogen elkaar tot in de studio van de BBC in de haren.

In ons land hebben we een Herman Philipse die het 'Atheïstisch Manifest' schreef. Ook groef hij een door niemand meer gelezen theoloog op om diens botten eens flink door elkaar te rammelen. Zijn zuster Carine, daarentegen, is predikant en publiceerde pas een mystiek dagboek, getiteld 'Jij zingt in mij jouw naam'. Je ziet voor je hoe broer en zus op een nieuwjaarsreceptie tegenover elkaar staan. Het woordje 'God', zegt hij, heeft voor hem 'geen betekenis'. Genietend van het binnenste van een met tapenade gevuld kerstomaatje, antwoordt zij dat God 'de kern van de hele werkelijkheid' is.

Die geliefde Jakobs maken er soms wel een zootje van. Zijn naam hint al dat de bijbelse Jakob een stiekemerd was, een oplichter. Vandaag zou hij alles van financiële derivaten en de Liborrente weten.

De ruig behaarde Esau is daarentegen een oermens, een wat naïeve 'man van het veld'. Zo iemand die laarzenstampend thuiskomt met een bloederige bambi over zijn schouder. Jakob is cultuur, Esau is natuur. Jakob sluit met zijn hongerige tweelingbroer een voor de laatste zeer nadelige transactie: zijn eerstgeboorterecht voor een schotel linzen. Ook strijkt hij de voor Esau bestemde vaderlijke bonus op, door over zijn bedrieglijk gladde kantoorhuidje een beestevel te trekken en zo de zegen van de blinde Isaak te ontvangen.

Toch is het de vraag of het verschil tussen Jakob en Esau wel zo groot is als het lijkt. 'Alles is in Jou, niets is buiten Jou', zegt Carine Philipse over God. Als dat zo is, bestaan er uiteindelijk geen echte tegenstellingen. Alles bestaat bij de gratie van God. Probleem is dat we dat niet beseffen. Dan gaan we met broer Herman denken dat het woord 'God' geen betekenis heeft, of we beginnen het nieuwe jaar met het ernstige voornemen om God te zoeken.

Hoezo? Als hij 'alles' is, is hij er al. Ons leven is ten diepste een verhaal dat voert van dromen dat wij onze eigen maker zijn naar ontwaken tot het besef van eenheid met God. U voelt aan dat daarmee tegelijk de vraag naar de zin van het bestaan is beantwoord.

Zo bekeken, moet het met die verschillen tussen Jakob en Esau uiteindelijk wel meevallen. Inderdaad vallen ze elkaar bij de grensrivier de Jabbok in de armen. Je verzoenen met elkaar is een teken dat je de ogen zijn geopend: hee, in wezen zijn we één in God. In het bijbelverhaal gaat over de broers dan ook de zon op: tijd om wakker te worden. Zo'n spiritueel ontwaken heet in de kerk een epifanie.

U blijft haken bij die uitspraak 'Jakob heb ik liefgehad maar Esau heb ik gehaat'? God houdt van verhalen, zeggen de rabbijnen. Zonder de beminde Jakob en de gehate Esau zouden we geen verhaal dat naar eenheid voert hebben gehad. In dit ondermaanse hebben we zulke dynamische tegenstellingen nodig. Anders zou onze planeet in een grauwe sluimer gedompeld blijven, bevolkt door in zichzelf mompelende schimmen.

Christopher en Peter Hitchens, Herman en Carine Philipse, liefde en haat, ja oud en nieuw zijn alle nodig om van het leven een verhaal te maken dat ons uit de droom helpt.

Wie weet, worden we in 2014 wakker.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden