Jagen op momenten van eeuwigheid

Wat kunnen denkers zeggen over het nieuws, over watkrantenlezers schokt of juist koud laat? Tweewekelijks latenwijsgeren uit Trouws Filosofisch Elftal hun gedachten erovergaan. Vandaag: de (post)moderne mens lijkt te lijden onder eenchronisch gebrek aan tijd. Waarom hebben we het zo druk, druk,druk?

'Ik vind het een genante ervaring om weinig tijd te hebben“,zegt de Amsterdamse filosoof Pieter Pekelharing, “want ikpresteer niet veel. Er zijn tal van dingen die ik zou willendoen, tal van mensen met wie ik nog zou willen spreken, maar ikheb geen tijd. Ik voel mij ook geen loyale vriend, want ook voormijn vrienden heb ik geen tijd. Het is iets wat zich heel erg vanonze samenleving heeft meester gemaakt, en het is iets wat ik bijmezelf ontdek.“

“Zodra ik het gevoel heb dat ik teveel moet, neem ik gasterug“, zegt de Groningse filosofe Marli Huijer. De hoogleraardoet onderzoek naar onze omgang met tijd voor het NWO-programma'De maatschappelijke component van het genomics-onderzoek'.

“Het is onmogelijk om van het leven te genieten als jevoortdurend bezig bent met het volgende moment. Maar in onze tijdis het erg moeilijk om je los te maken van het idee dat je nogzoveel andere dingen moet. Dankzij de technologie lijkt allesmogelijk. We kunnen het vliegtuig pakken en binnen een paar uuraan de andere kant van de Atlantische Oceaan zijn. We zien op tvhoe een popster leeft, en denken dat, als we zouden willen, datook voor ons mogelijk is.“

“Het gevoel dat alles kan, komt ook doordat collectievetijdsarrangementen, gemeenschappelijke ritmes, zijn weggevallen.Het is niet meer vanzelfsprekend dat we ons om zes uur 's avondsaan de gezamenlijke maaltijd zetten. Hoe laat en met wie je eet,is een individuele keuze geworden. En bij iedere keuze die wemaken, beseffen we dat we andere opties verliezen. We denken datwe heel veel missen. We zouden oneindig veel meer kunnen dan datschamele kleine beetje dat we bereiken. Daar komt het gevoel vantijdgebrek vandaan.“

Pekelharing: “Het besef van tekort schieten is inderdaad ergtoegenomen. Ook omdat alles wordt gezien als je eigenverantwoordelijkheid. Waar je eindigt, dat heb je geheel aanjezelf te danken. We zijn immers bevrijd van onze sekserollen,bevrijd van onze armoede. Daardoor heb je het gevoel dat dewereld voor je open ligt, en dat alleen je keuzes bepalen hoe jeeindigt in dit leven. En we verwachten zo ontzettend veel van hetleven. Ook in onze vrije tijd zijn we daarom nog ons best aan hetdoen om onze verwachtingen van het leven, onze fantasieën, waarte maken. Er is geen eeuwig leven meer, maar we willen wel datons leven vol zit met momenten die een eeuwigheid lijken teduren. Met onvergetelijke pieken. Dat doet de teleurstelling overwat het leven eigenlijk is, enorm toenemen.“

“In onze tijd“, zegt Huijer, “heeft het leven nietvanzelfsprekend zin of betekenis. We zijn minder ingebed in vasteverbanden. Dat maakt dat we zelf het leven betekenis moeten ziente geven. Wanneer je heel weinig activiteiten onderneemt, zul jehet leven sneller als weinig zinvol ervaren. Dagelijkse routineszijn een manier om daaraan te ontsnappen. Maar als je allemogelijkheden maximaal wilt uitbuiten, dan kun je ook de zin uithet oog verliezen, omdat je geregeerd wordt door je agenda. Jemoet een balans zien te vinden tussen deze twee uitersten. Omdatcollectieve tijdsarrangementen verloren zijn gegaan, moeten wezelf met tijd leren omgaan. We zullen zelf onze eigen sluizenmoeten bouwen om te voorkomen dat het 'nu' leeg of overvolraakt.“

Het probleem is volgens Pekelharing niet “dat onze dagengevulder zijn dan vroeger, maar dat de vulling van deze dagenalleen nog maar ligt bij het individu zelf. De maatschappijbestaat niet meer. Er is alleen maar het ik met zijn of haarkeuzes. Zelf denk ik dat het beter zou zijn om sommige dingen metzijn allen af te spreken. Natuurlijk is het nadeel dan dat jemensen gaat bevoogden: sommige mensen zullen dan niet kunnen doenwat ze willen; maar misschien moeten we van het idee af dat watmensen willen ook altijd goed is. We zouden er misschien op eenandere manier tegenaan kunnen kijken. De wetten die we met zijnallen maken, zijn niet alleen maar vrijheidsbeperkend, maar ookvrijheidsverruimend.“

Huijer: “Je kunt je inderdaad bevrijden van het idee dat allesjouw persoonlijke keuze zou moeten zijn. Je voegen naar eenaantal collectieve tijdsarrangementen kan een vorm van vrijheidzijn. Het voelt namelijk behoorlijk onvrij om de hele tijd nate moeten denken: wil ik nu zus of wil ik nu zo? Het idee datalles mogelijk is, creëert de onvrije gedachte dat je al diemogelijkheden moet benutten. Maar waarom zou je naar Bali moetenvliegen? Heel veel dingen hoef je helemaal niet. Ook hoef je nietiedere kans meteen te benutten. Een ieder krijgt altijd wel eentweede kans. Soms is het fijner om te wachten tot de tijd er rijpvoor is. Als je de hele winter naar kersen hebt verlangd, dan isniets lekkerder dan die in de kersenmaand in je mond te kunnenstoppen.“

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden