JACK KEVORKIAN/Dood dokters levenswerk

Het medisch vakblad British Medical Journal noemt hem een held, voor de katholieke kerk is de 70-jarige Jack Kevorkian gewoon 'slecht'.

De Amerikaanse arts, gespecialiseerd in hulp bij zelfdoding, heeft de afgelopen acht jaar minstens 130 mensen geholpen een eind aan hun leven te maken. Maar het was niet zijn praktijk en zijn strijd voor legale euthanasie die Kevorkian de bijnaam Dr. Death opleverde. Meer dan 45 jaar geleden, toen hij pathologie studeerde aan de Universiteit van Michigan, werd Jack Kevorkian door medestudenten al zo genoemd.

Zijn bijnaam dankte hij aan een ongewoon grote fascinatie voor de dood. Kevorkian maakte olieverfschilderijen van organen, vergane lichamen, skeletten en kannibalen in actie. Later fotografeerde hij de ogen van patiënten op het moment dat zij de laatste adem uitbliezen.

Maar zelf zit Kevorkian niet met zijn bijnaam. “Dood is een woord van betekenis. Wat is daar mis mee?”, zei hij eens in een interview. “Ik heb tenminste geen slome bijnaam. De dood is niet sloom, hij is diepgaand.”

Kevorkian is inmiddels gepensioneerd. Hij woont in Oakland County, een voorstad van Detroit, dankzij hem tegenwoordig bekend als 'Suicide City' (Zelfmoord Stad). Hij geneert zich niet voor zijn belangstelling voor de dood. Een patholoog hoort zich nu eenmaal bezig te houden met de dood, zegt hij simpeltjes. Maar niet iedere patholoog zou als hij een naald in het hart van een pas-overledene steken om het bloed te laten overvloeien naar levende patiënten.

Ook heeft niemand anders geprobeerd om ter dood veroordeelden zo ver te krijgen mee te werken aan medische experimenten voor ze werden geëxecuteerd. Kevorkian wel, en met succes. Ook is hij de eerste geweest die durfde te opperen dat de organen van ter dood gebrachten gebruikt konden worden als donororganen.

Kevorkian is het gewend 'anders' te zijn. Hij is er trots op altijd een buitenbeetje te zijn. Zelfs toen hij, de enige zoon in een Armeens vluchtelingengezin, heel gewoontjes opgroeide in een arbeiderswijk van Pontiac, Detroit. Als iedereen in zijn omgeving in de honkbalsfeer inzette op de Detroit Tigers, koos de jonge Jack partij voor de Cleveland Indians.

Als middelbare scholier, tijdens de Tweede Wereldoorlog, leerde Kevorkian zichzelf Duits en Japans, de talen van de duivels. Hij bouwde zijn eigen klavecimbel, schilderde, maakte een film over Hündels 'Messiah', bracht een eigen jazz-cd uit, schreef artikelen voor kranten en meerdere boeken over van alles en nog wat.

Het enige wat hij tot zijn grote spijt nooit heeft gedaan, is trouwen en kinderen krijgen. Hij noemt het de grootste fout van zijn leven. De bejaarde arts woont alleen in een huis van zijn advocaat, kijkt naar een zwartwit-televisie, draagt uitsluitend tweedehands kleding en bewaart zijn weinige bezittingen in kartonnen dozen.

In 1990 werd hij plotseling een nationale bekendheid, toen hij de 54-jarige Janet Adkins uit Portland hielp bij zelfdoding. Daarvoor ontwierp de gepensioneerde patholoog een mercie-tron (genademachine), zoals hij het zelf noemt. Met een druk op de knop door de patiënt, dient het apparaat, gemaakt op Kevorkians keukentafel, een dodelijke injectie toe. Op een matras achter in zijn oude Volkswagenbusje werd Adkins, in het bijzijn van haar familie, op de machine aangesloten waarna zij overleed. Toen dat bekend werd, stroomden de terminale patiënten van heinde en verre naar de staat Michican om bij de dokter te sterven. Kevorkian zelf houdt niet van reizen.

Ruim acht jaar later gaf Kevorkian de ongeneeslijk zieke Thomas Youk eigenhandig een fatale injectie en liet daarvan een video maken. Miljoenen kijkers zagen vorig weekend op televisie hoe de 52-jarige Youk overleed. Een stap van groot belang in Kevorkian's strijd voor legale euthanasie. De patholoog moest al drie keer eerder voor de rechter komen nadat een van zijn patiënten zelfmoord had gepleegd, maar steeds werd hij bij gebrek aan bewijs vrijgesproken. Nu is hij gearresteerd wegens 'moord' en zal hij terecht staan, zoals hij wilde. Zo wil Kevorkian het debat over euthanasie serieuzer maken. Hij hoopt dat de poging om hem te veroordelen faalt en dat er zo een legaal precendent wordt geschapen.

Kevorkian heeft al aangekondigd in hongerstaking te gaan. “Als het moet zal ik sterven in de cel”, zei hij. “Het is mijn leven of deze immorele wet.” De arts heeft zich nooit iets van de wet aangetrokken. Volgens eigen zeggen geeft hij alleen om het welzijn van zijn patiënt en is euthanasie een strikt medische aangelegenheid.

Onder de bevolking van Michigan is Kevorkian inmiddels uitgegroeid tot een ware held. Veel mensen hopen dat er te zijner tijd iemand als 'Doc' in de buurt is om hen te helpen. De gevestigde orde - veel artsen, advocaten, politici en christelijk-rechtsen - vinden hem uiterst gevaarlijk. Hij ziet er met zijn dunne witte haar, zijn donkere, diepliggende ogen en zijn magere voorkomen, breekbaar uit. Dat verhindert niet dat sommigen Kevorkian als seriemoordenaar zien.

Maar Dr. Death helpt niet zomaar iedereen. Mensen die bij hem aankloppen moeten wel ongeneeslijk ziek zijn, veel pijn hebben en nog goed bij hun verstand zijn. Hij wijst er regelmatig op dat hij niet werkt om mensen te vermoorden, maar om ze uit hun lijden te verlossen.

Kevorkian, die zelf geen geld vraagt voor zijn hulp, geniet van de gedachte dat hij lijdende mensen redt uit handen van geldverslindende doktoren. Zijn theorie is dat degenen die klaar zijn om te sterven in leven worden gehouden, om dokters en ziekenhuizen te verrijken.

En hoewel veel mensen vanwege zijn ideeën over euthanasie doodsbang zijn voor Kevorkian, mag hij zich ook in een grote populariteit verheugen. Kevorkian blijft er nuchter onder. “Roem heeft geen enkele waarde, het betekent niets”, zei hij eens. “Of houdt het me soms uit de gevangenis?”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden