Levenslessen

Jack Andraka (18): 'Vandaag kan ik honderd levens redden'

Jack Andraka: 'Terugkijkend denk ik dat mijn ouders met hun mislukte Mentos-experiment een zaadje hebben gepland. Sindsdien heb ik steeds een helder beeld voor ogen van mijzelf als een briljant wetenschapper en patholoog.' Beeld getty
Jack Andraka: 'Terugkijkend denk ik dat mijn ouders met hun mislukte Mentos-experiment een zaadje hebben gepland. Sindsdien heb ik steeds een helder beeld voor ogen van mijzelf als een briljant wetenschapper en patholoog.'Beeld getty

Op zijn vijftiende ontdekt de Amerikaan Jack Andraka een methode om alvleesklierkanker in een vroeg stadium te kunnen opsporen. Een jaar later wint hij de Gordon E. Moore Award, op 's werelds grootste wetenschapswedstrijd voor scholieren. Onlangs verscheen de Nederlandse vertaling van zijn levensverhaal.

Les 1: 'Genetics loads the gun, environment pulls the trigger'
"Op één moment in mijn leven nam mijn enthousiasme voor de wetenschap tijdelijk af. Dat was toen mijn ouders mij en mijn broer Luke in de achtertuin lieten zien wat er gebeurt als je een Mentos-snoepje in een colafles stopt. Het snoepje begon te bruisen, de cola spoot omhoog en de fles schoot tegen mijn gezicht.

Ik was drie jaar. Sindsdien is mijn passie voor wetenschap onverminderd aanwezig geweest. Na dit experimentje met mijn ouders bedacht ik zelf proefjes: ik probeerde uit hoeveel boeken ik op halve eierschalen kon stapelen voor ze braken en kweekte zelf bacteriën in mijn moeders keuken. Samen met Luke richtte ik in de kelder een wetenschappelijk laboratorium in.

In Amerika bestaat een geweldig gezegde: Genetics loads the gun, environment pulls the trigger. Ik ben zéker uitgerust met geschikte genen en een beetje talent, maar had ook het geluk om op te groeien in een warm en stimulerend nest, met een ingenieur als vader en een anesthesist als moeder. Mijn ouders hielpen me bij de aanschaf van chemicaliën en materialen voor mijn experimenten en steunden me zelfs - zij het met tegenzin - toen de FBI liet weten dat ze me in de gaten hielden nadat ik via internet verdachte stoffen had aangeschaft. Mijn ouders betaalden voor de wetenschappelijke artikelen die ik op internet kocht en toen ik onderzoek ging doen naar een biomarker voor alvleesklierkanker, reed mijn moeder me dagelijks van onze woonplaats Crownsville naar het laboratorium in Baltimore. Terugkijkend denk ik dat mijn ouders met hun mislukte Mentos-experiment een zaadje hebben gepland. Sindsdien heb ik steeds een helder beeld voor ogen van mijzelf als een briljant wetenschapper en patholoog."

Les 2: Optimisten overkomt het goede
"Ted nam me vaak mee om krabben te gaan vangen in Chesapeake Bay. Hij was een goede vriend van de familie, ik beschouwde hem als een oom. Hij en ik spraken over wetenschap en wisselden kennis uit, maar vaker zwegen we. We waren samen en dat was genoeg.

Het was niet zo dat Ted me op schoot trok en zei: 'Luister Jack, good things happen to optimists', maar ik zag aan zijn handelen en hoorde in zijn woorden dat hij het was - een optimist die het goede over zich afriep. Toen ik hem vertelde dat ik wilde deelnemen aan een wetenschapsbeurs aan de Universiteit van Maryland, moedigde hij me aan en drukte hij me op het hart om vertrouwen in mezelf te hebben: 'Jack', zei hij, 'als jíj niet in je onderzoek gelooft, wie dan wel?'

undefined

Toen Ted ziek werd, veranderde zijn kijk op het leven. De alvleesklierkanker werd pas ontdekt toen er al uitzaaiingen waren. Van een gezond en opgewekt mens veranderde hij in een levend skelet. Al die tijd dat hij in het ziekenhuis lag, zocht ik hem maar een paar keer op. Hij sprak niet over de toekomst of over zijn ziekte, praten deden we überhaupt niet, dat hadden we niet geleerd. Ik kon niet wennen aan de snelle en abrupte verandering die Ted doormaakte. Het was vreselijk om te zien hoe hij, voor hij stierf, langzaam zijn optimisme verloor."

Les 3: Rottige tijden trekken voorbij
"Ik won de wetenschapsbeurs aan de Universiteit van Maryland en had een beetje succes. Klasgenoten waren jaloers, ik interesseerde me voor wetenschap en was homoseksueel. Elk van de drie had aanleiding kunnen zijn voor pesterijen, alle drie samen vormden de perfecte combinatie. Mijn middle school was een vergiftigende tijd. Ik verkeerde in een conservatieve omgeving, tussen mensen die niet in homoseksualiteit geloofden. Ik had geen vrienden, vond geen aansluiting bij klasgenoten en zelfs iemand als mijn wiskundeleraar noemde me ten overstaan van de hele klas een homo. Ik voelde me vervreemd en begreep steeds minder van andere mensen. In pauzes sloot ik me op in het toilet, ik merkte dat ik mijn optimisme verloor en cynisch werd. Ik stortte me op de wetenschap, tot ook dat nauwelijks meer lukte en ik niet meer wilde leven. Ik was dertien jaar oud, werd overgenomen door negatieve gedachten en overwoog mezelf iets aan te doen. En toch, ergens ver weg, bleef ik denken: dit is vreselijk, maar ik kan nog steeds een briljant onderzoeker worden. Je moet wachten, zei ik tegen mezelf. Als je dit overleeft, kun je de wereld verbeteren."

Les 4: Vandaag kan ik honderd levens redden
"Ik wil een methode vinden om alvleesklierkanker in een vroeg stadium te kunnen opsporen', zei ik tegen mijn ouders. Om me voor teleurstelling te behoeden spraken zij voor het eerst hun bedenkingen uit. 'Jij kunt geen onderzoek doen naar alvleesklierkanker, Jack', zeiden ze, 'je bent pas veertien'.

null Beeld Otto Wollring
Beeld Otto Wollring

Op school zat ik mijn tijd uit, thuis bestudeerde ik wetenschappelijke artikelen op internet. Ik ontdekte dat patiënten met alvleesklierkanker een verhoogde concentratie van het eiwit mesotheline in hun bloed hebben. Toen de kanker bij oom Ted ontdekt werd, had hij al geen kans meer om te overleven, maar als de verhoogde concentratie mesotheline in een vroeg stadium was ontdekt, was Teds overlevingskans bijna 100 procent geweest.

Ik zocht naar opsporingsmethodes voor mesotheline en leerde dat ik met koolstof-nanobuisjes en antilichamen mogelijk een netwerk kon maken dat uitsluitend op mesotheline zou reageren. Dit kon ik niet meer thuis in de kelder doen, voor mijn kankeronderzoek had ik een laboratorium nodig. Ik schreef een onderzoeksvoorstel van dertig kantjes en stuurde het naar tweehonderd wetenschappers, met de vraag of ik in een hoekje van hun laboratorium mocht experimenteren. Ik kreeg afwijzingen, variërend van 'geen tijd' en 'geen geld' tot 'geen plek'. Slechts één dokter met een goed gefinancierd laboratorium in Baltimore zag iets in mijn idee.

Na schooltijd reed mijn moeder me dagelijks heen en weer naar Baltimore. Terwijl zij wachtte op de parkeerplaats, experimenteerde ik met zelfgekweekte kankercellen. Voor het eerst merkte ik hoe saai en uitputtend wetenschap kan zijn. Misschien ben ik gewoon niet zo goed in kankeronderzoek, dacht ik steeds vaker. Er waren dagen bij waarop ik bij het wakker worden overvallen werd door negatieve gedachten. Soms bleef ik liggen, soms herinnerde ik mezelf aan die honderd Amerikanen die dagelijks sterven aan alvleesklierkanker. Als ik tegen mezelf zei: 'Vandaag kan ik honderd levens redden', kwam ik mijn bed uit."

Les 5: Wetenschap komt met vallen en opstaan
"Ik was geobsedeerd door de Intel International Science and Engineering Fair, dé internationale wetenschapswedstrijd voor jonge onderzoekers. Mijn broer had er in 2011 al eens een paar prijzen gewonnen. Vaak keek ik op internet naar YouTube-filmpjes van winnaars die confetti over zich uitgestort kregen. De filmpjes sleepten me door lastige dagen.

Zeven maanden lang werkte ik in het laboratorium van dokter Maitra. Ik mixte nanobuisjes en antilichamen en doopte strips van filterpapier in het mengsel. Op de strips bracht ik mijn mesothelinemonster aan. Als het monster reageerde op de buisjes, zou mijn meter uitslaan en had ik de beginnende kanker aangetoond.

Hoe langer ik bezig was, hoe meer ik het vertrouwen verloor. Totdat, op een nacht, de meter uitsloeg. Door de vermoeidheid was ik bang dat ik niet meer helder zag. Ik keek nog eens goed en rende toen de gang op, het laboratorium uit, de parkeerplaats op. Ik gilde naar mijn moeder, die al die tijd had staan wachten en vertelde haar huilend van mijn ontdekking.

Hoe zou het familiewapen van Jack Andraka eruit kunnen zien? Illustrator Renske Karremans liet zich inspireren door zijn Levenslessen: 'Jack Andraka's liefde voor de wetenschap mag natuurlijk niet ontbreken in zijn wapenschild. Daarom zijn er in het beeld verschillende verwijzingen naar te vinden. Om het geheel wat persoonlijker te maken heb ik ook het verhaal over het krabben vangen erin verwerkt.' Beeld Renske Karremans
Hoe zou het familiewapen van Jack Andraka eruit kunnen zien? Illustrator Renske Karremans liet zich inspireren door zijn Levenslessen: 'Jack Andraka's liefde voor de wetenschap mag natuurlijk niet ontbreken in zijn wapenschild. Daarom zijn er in het beeld verschillende verwijzingen naar te vinden. Om het geheel wat persoonlijker te maken heb ik ook het verhaal over het krabben vangen erin verwerkt.'Beeld Renske Karremans

Die nacht sliep ik nauwelijks. Ik lag op mijn rug, beleefde mijn eureka-moment opnieuw en begreep voor het eerst wat wetenschap is: een voortdurend vallen en weer opstaan."

Les 6: Ook nerds ontmoeten Obama
"In mei 2012 kreeg ik zélf confetti over me uitgestort, toen ik de George E. Moore Award won, tijdens de Intel International Science and Engineering Fair in Pittsburgh, Pennsylvania. Ik won een geldbedrag van 75.000 dollar voor verder onderzoek. Dit was mijn kinderdroom geweest en nu, niet eens zoveel jaren later, stond ik hier.

Kort daarna nodigde Michelle Obama me uit voor de State of the Union. Ik, die nerd, mocht naar de jaarlijkse toespraak van de Amerikaanse president komen luisteren. Ik schudde Barack Obama de hand en praatte een minuut of twee met hem. Ik vertelde hem over mijn onderzoek en we stonden stil bij de wetgeving rond het op de markt brengen van mijn test. De president was wijs en goed geïnformeerd, maar mooier nog: hij behandelde me als een gelijke, nadat ik door ál die wetenschappers die ik had aangeschreven voor laboratoriumruimte was behandeld als een klein kind."

Les 7: Wetenschap kan niet zonder mensen
"De Gordon E. Moore Award was de kroon op jaren wetenschappelijk werk. Het bevestigde me in mijn voortdurende hoop dat mijn onderzoek de moeite waard was. Nu ik deze prijs heb gewonnen en de president de hand heb geschud, kan ik voor mijn gevoel een klein beetje ontspannen.

Over twee weken rond ik high school af. De goede jaren op high school vormden een groot contrast met de pijnlijke jaren op middle school. Ik had minder last van negatieve, irrationele gedachten die afleidden van mijn wetenschappelijke werk, bevond me tussen gelijkgestemden en leerde wat vriendschap is. Vrienden maakten me creatiever, productiever en opgewekter en lieten me zien dat wetenschap bij uitstek iets is dat je sámen bedrijft.

Ik denk niet terug aan de tijd waarin ik niet meer wilde leven, roeren in het verleden is zinloos. Ik richt me op het nu: ik kan de experimenten opzetten die ik wil, reis de wereld over om te vertellen over mijn onderzoek en bestel roomservice in hotels - dat mocht ik vroeger niet van mijn ouders, veel te duur.

Komende zomer werk ik als National Geographic Emerging Explorer in Georgetown, Washington D.C. en in de herfst begin ik aan een studie biotechnologie aan Stanford University. Ik weet niet wat de toekomst brengt, maar ik heb er nu al zin in."

Jack Andraka

Alvleesklierkanker is een van de meest dodelijke kankersoorten. De kans dat een patiënt het eerste jaar overleeft is 20 procent. Na vijf jaar is de overlevingskans nog maar 6 procent.

Tumoren in de alvleesklier zijn lastig op te sporen, ruim 85 procent van de gevallen wordt pas ontdekt als de kanker al is uitgezaaid. De huidige test voor de opsporing van alvleesklierkanker is 60 jaar oud, kost 800 euro en mist 30 procent van de gevallen.

De test die Jack Andraka (Cleveland, Ohio, 1997) ontwikkelde, kost 3 cent en lijkt ruim 90 procent van de kankergevallen accuraat te kunnen opsporen. Op dit moment wordt de methode op menselijke cellen getest en naar verwachting kan de test binnen 5 tot 10 jaar op de markt zijn. De test kan niet alleen voor de vroegtijdige detectie van alvleesklierkanker, maar ook voor long- en eierstokkanker en mogelijk ook hiv worden gebruikt.

Samen met Matthew Lysiak schreef Jack Andraka het boek 'Breakthrough', waarvan de Nederlandse vertaling 'Doorbraak' onlangs verscheen bij uitgeverij Kluitman.

Hieronder een filmpje van het moment waarop Jack Andraka hoort dat hij de Gorden E. Moore Award - een belangrijke wetenschapsprijs - heeft gewonnen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden