Jacht op Turkse regering geopend

Het Constitutioneel Hof in Turkije heeft deze week met een omstreden uitspraak de weg vrijgemaakt voor een verbod op de regeringspartij.

Feitelijk heeft het Constitutionele Hof van Turkije deze week een staatsgreep gepleegd. Het keurde een grondwetswijziging af die het mogelijk moest maken dat studentes met hoofddoeken weer naar de universiteit konden gaan. Het zou volgens de rechters de seculiere Turkse staat ondermijnen.

Daarmee gingen het Hof zijn boekje ver te buiten, menen critici. Volgens de grondwet heeft het Hof zich niet te bemoeien met de inhoud van grondwetswijzigingen, maar dat gebeurde hier dus juist wel.

Door de wet op inhoudelijke argumenten af te keuren, heeft het Hof zichzelf eigenlijk boven het parlement geplaatst. De grondwetswijziging werd eerder door 411 van de 550 Turkse parlementariërs gesteund. Niet alleen de regerende islamitische AK-partij, maar ook een nationalistische en een Koerdische partij stonden erachter. Na deze uitspraak is het parlement in de praktijk niet meer in staat om zonder goedkeuring van de hoogste rechters wetten te maken. De rechters kunnen bijna alle nieuwe wetten zodanig uitleggen dat ze het seculiere karakter van het land in gevaar brengen.

Met hun vonnis van donderdag hebben de rechters waarschijnlijk ook de weg geplaveid voor het verbieden van de AK-partij. De openbaar aanklager heeft dat verbod geëist, omdat de partij een gevaar voor het seculiere karakter van de staat zou zijn. De hoofddoekkwestie vormt een belangrijk bewijs in het proces, dat ook dient voor het Constitutionele Hof.

Volgens hoofdredacteur Mustafa Karaalioglu van het dagblad Star is er een veldslag gaande in Turkije. „Op korte termijn lijken het leger, de Republikeinse partij CHP en de bureaucratie (de seculiere elite, red.) een zege te hebben binnengehaald. Maar dat moeten we afwachten. Turkije moet een keuze maken tussen de EU-democratie en het totalitarisme van vroeger. Ik weet niet wat ons allemaal te wachten staat, maar ik blijf optimistisch. Het Turkse volk zal geen stap terug zetten. Men heeft geproefd aan de Europese vrijheden”, aldus Karaalioglu.

Vooraanstaand schrijver en columnist Murat Belge zegt dat hij de toekomst niet kan voorspellen, maar zelfs een ouderwetse ingreep van de militairen, waarbij veel bloed vloeit, sluit hij niet uit.

„De Turkse republiek is negentig jaar geleden door de militaire en burgerlijke bureaucratie gesticht. Als een kunstenaar die zijn eigen kunstwerk adoreert, zo kijken ze naar hun staat. Ze willen niet dat de status quo verandert en helemaal niet dat de macht uit hun handen glipt. Omdat een staatsgreep zoals we die kennen in deze tijd niet mogelijk lijkt, hebben ze deze keer de rechters naar voren geschoven.”

In het verleden heeft de Turkse democratie zichzelf uit dit soort crises kunnen redden door vervroegde verkiezingen uit te schrijven. Maar dat is nu geen remedie. Het is niet te voorspellen wanneer de rechters met hun uitspraak over de AK-partij komen. Met zo’n hakbijl in de hand kunnen zij het democratisch proces volledig gijzelen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden