Jaaroverzicht 2006

Zijn kabinet was toegetakeld, maar met Nederland gaat het goed, boodschapte de gaande en komende premier op Prinsjesdag. We kunnen trots zijn: begrotingsoverschotje, meer werk, gezondere economie. Intussen tast diezelfde economie onze enige aarde aan. Maar daar leken in het verkiezingsjaar 2006 de meeste politici niet over in te zitten.

Aarde. De planeet ’warmt in ongekend tempo op’ (Britse studie). De zeespiegel stijgt almaar sneller. Binnen veertig jaar kan de Noordpool ’s zomers ijsvrij zijn (Amerikaans rapport). Hoofddaders: de rijke landen met hun overdoses broeikasgas. Het Kyoto-verdrag mikt op een (te) bescheiden reductie in 2012. Van de EU lijkt dit nog te veel gevraagd, constateert de Europese Commissie. Kampioenvervuiler Amerika negeert Kyoto helemaal; Bush rekent op technologische wonderen. De economische groei van China en India helpt ook niet. Als die twee Japan inhalen, hebben ze voor hun grondstoffen een complete aarde nodig (World Watch Institute).

Topeconoom Sir Nicholas Stern (ex-Wereldbank) berekent de kosten van de klimaatverandering: 2,5 biljoen dollar in 2050, als drastische ingrepen uitblijven. Dan voorziet Stern ook overstromingen her en der en 200 miljoen ontheemden. De leefgebieden van allerlei soorten verschuiven al naar de polen toe (Amerikaanse studie). Binnen een halve eeuw dreigen de zeeën te worden leeggeroofd (Science). Op de lijst van uitstervende soorten hebben Afrika’s leeuwen (500.000 in 1950, nu hooguit 39.000) gezelschap gekregen van nijlpaard en ijsbeer. Stern houdt hoop: „We hebben de kennis en tijd om iets aan de klimaatverandering te doen, mits we krachtig, met spoed en in internationaal verband ingrijpen”. Zie ook D (duurzaam Nederland?) en W (water).

Afrika. Geen conflict was sinds 1945 moorddadiger dan de strijd in Congo: meer dan vier miljoen doden sinds 1998, ook door onderontwikkeling (The Lancet). Te kleine legers van de VN en de EU verijdelen ook in 2006 grootschalige ellende niet. Genocide teistert Soedan, erkent zelfs Bush. De VS en Europa grijpen niet in. VN-gezant Jan Pronk wordt er weggestuurd. In Ivoorkust, blijven vredesakkoorden papier. Taliban-achtige moslims zijn in Somalië sterker dan de wankele regering. De VN besluiten tot een ’beschermingsmissie’ – van 8.000 Oost-Afrikanen. Buurland Ethiopië valt in december de moslimfanaten aan.

Brandoffers. Had de overheid de boel veiliger gemaakt, dan was de Schipholbrand (27.10.2005; elf doden) niet zo desastreus verlopen, concludeert Van Vollenhovens onderzoeksraad (21.9). Voor de ministers Donner (justitie, CDA) en Dekker (Vrom, VVD) reden om op te stappen. De veteranen Hirsch Ballin en Winsemius volgen hen op.

Cartoonrellen. Een Deense krant plaatst in september 2005 spotprenten met Mohammed. Begin 2006, wanneer ze elders opduiken, reageren moslims in het Midden-Oosten en elders met verbale en fysieke agressie, deels van hogerhand georkestreerd. Er vallen tientallen doden. De paus protesteert en krijgt zelf uit moslimhoek de wind van voren, als hij in september een middeleeuwer over Mohammed citeert.

Catastrofes. Van de natuurrampen in 2006 stimuleren vooral overstromingen in Suriname (begin mei, 175 dorpen getroffen) en een aardbeving op Centraal-Java (27.5, vele duizenden doden) de Nederlandse hulpvaardigheid.

Criminaliteit. De fiscus signaleert in de bouw bijna honderd corruptiegevallen. Ex-toplieden van Ahold krijgen wegens boekhoudfraude voorwaardelijke straffen en boetes tot 225.000 euro opgelegd. Jaarlijks weten buitenlandse boeven zo’n 18 miljard in Nederland wit te wassen en frauderen burgers voor 200 miljoen met uitkeringen en premies.

Duurzaam Nederland? Het KNMI voorspelt nattere winters, drogere zomers, stijgende zeespiegel. Voor vrijwel alle politieke partijen weegt economische groei (met opwarming van de aarde) zwaarder dan milieubescherming (Natuur en Milieu Planbureau). Wel horen de kiezers van Femke Halsema dat Schiphol-in-zee geen utopie is: ’t komt er vanzelf van. Een commissie met Willem-Alexander vraagt nog eens 1,2 miljard voor de dijken. In een open brief dringen toppers uit het bedrijfsleven aan op meer uitgaven voor natuur en milieu. Curieus: even tevoren klaagde VNO-NCW dat ’Kyoto’ Nederland schaadt.

Joep Engels rekent in Trouw voor dat de CO2-epidemie valt te bestrijden met diverse andere middelen dan kernenergie (zie onder K). Weinig vlees eten, geen vliegvakanties, als ’t even kan fietsen en niet autorijden – het zou al aardig helpen. Nu is bijna de helft van de autokilometers recreatief (SCP). Een milieuorganisatie brandmerkt vooral Volvo’s, BMWs, Mercedessen en Mazda’s als milieuvijandig. Asobakken mogen van het europarlement langer blijven vervuilen. Aan vergiftiging elders draagt Nederland bij, wanneer de Probo Koala mag vertrekken om in Ivoorkust chemisch afval te lozen: tien doden, legio zieken. Turkije bedankt voor de overmaat aan asbest (54.000 kilo) op de Otapan. Het schip terughalen en saneren kost Nederland vier miljoen.

Ex-koloniën. Bonaire, Saba en Sint Eustatius worden straks een soort gemeente van Nederland. Sint Maarten kiest voor een status aparte. Curaçao ook – mits Nederland de hele staatsschuld overneemt en zich verder nergens meer mee bemoeit, zegt de eilandraad. Een illusie.

Fiscalisering. Wouter Bos verschaft tegenstanders gratis munitie met een voorstel om de AOW (verder) te fiscaliseren. Senioren met een aanvullend jaarpensioen vanaf 10.000 euro zouden moeten meebetalen om de kosten van de vergrijzing te drukken. Later legt de PvdA de lat bij 15.000 euro. Voor de VVD lijkt verhoging van de pensioenleeftijd het alternatief, maar ze maakt daar geen programmapunt van. Het CDA houdt het op harder werken. Een illusie, zeggen econoom Bovenberg en oud-minister Bert de Vries (beiden CDA): ingrepen in de AOW zijn niet te vermijden. Beperking van de hypotheekrenteaftrek – voor Balkenende óók onbespreekbaar, in 2006 – evenmin. Geen enkele partij lijkt van plan te zijn de overheidsfinanciën in een sterk vergrijsd land op orde te houden,meldt het CPB.

Gifmoord. Litvinenko, ex-officier van de Russische geheime dienst en fel criticus van het regime-Poetin, wordt in Londen vergiftigd met een radioactieve overdosis. Kort vóór zijn dood (23.11) wijst hij handlangers van Poetin als schuldigen aan.

Godloze predikanten. Een op de vijftig dominees meent te weten dat God niet bestaat; een op de zes twijfelt (VU-onderzoek). De behoefte aan collectief beleefd geloof slinkt; egoreligie wint veld (WRR). In 2020 hebben in Nederland de moslims (8% van de bevolking) de protestanten (4%) ruim overvleugeld, maar de katholieken (10%) nog niet (SCP).

Hirsi Ali/Magan. De anti-islamcoryfee vertrekt, ’klaar voor het wereldtoneel’ (Neelie Kroes), naar een denktank in de VS. Er gaat enige Haagse heisa aan vooraf. Die begint wanneer minister Verdonk Hirsi Ali halsoverkop het Nederlanderschap afpakt omdat ze zou hebben gelogen over haar identiteit. De zaak blijkt wat anders te liggen, maar het paspoort krijgt Ayaan pas terug nadat ze ’onder druk’ bekend heeft verwarring te hebben gezaaid.

Inkomenskloof. Voedselbanken raken in Nederland steeds beter beklant. Meer en meer armen kloppen aan bij kerken. Van overheidsvoorzieningen profiteren de rijken het meest (SCP). Aan de topverdieners van (semi-)publiek geld – inclusief bazen van woningcorporaties met een gouden handdruk van een miljoen – legt het kabinet geen extra lasten op. Wereldwijd sterven dagelijks bijna 28.000 mensen van de honger, melden kranten op Wereldvoedseldag (16.10). De bestrijding ervan hapert (FAO).

Israël en ommelanden. In Libanon houdt Israël hevig huis (12.7 tot 14.8), ook met fosfor- en clusterbommen, nadat Hezbollah twee militairen heeft ontvoerd. Er vallen 1400 doden, meest Libanese burgers. Zuid-Libanon raakt bezaaid met onontplofte explosieven. In de Gazastrook sterven honderden, burgers incluis, bij Israëlische acties tegen Palestijnse strijders. Op de verkiezingszege van Hamas (25.1) volgt een internationale boycot van de Palestijnse gebieden, nu meer dan ooit het toneel van sociale ellende, frustratie en strijd tussen Hamas en Fatah. De Israëlische regering onder Olmert – opvolger van Sjaron, al een jaar in coma – negeert Hamas, maar doet eind december wel concessies aan president Abbas (van Fatah).

JP en de anderen. Balkenende II komt ten val, als op 29.6 het smaldeeltje van D66 afhaakt vanwege de Ayaan-crisis: zie onder H. Op 21.9 treden Donner (CDA) en Dekker (VVD) af: zie onder B. De andere VVD-ministers blijven op 14.12 zitten, ondanks een motie van afkeuring tegen Verdonk: zie onder IJ.

Bij de parlementsverkiezing van 22.11 breekt het volk het fundament onder het kabinet af. Winnaars zijn de SP (van 9 naar 25 zetels), de anti-islamiet Wilders met zijn Partij voor de Vrijheid (van 1 naar 9), de ChristenUnie (van 3 naar 6) en de nieuwe Partij voor de Dieren (2). Het CDA (44) valt terug naar 41, de PvdA (42) naar 33, GroenLinks (8) naar 7, de Fortuynisten (8) naar 0. Dat D66 (6) geen 2, maar 3 zetels overhoudt, dankt het aan Turkse Nederlanders. Ze wenden zich van

PvdA en CDA af, wanneer daar kandidaten worden afgevoerd die de Armeense genocide loochenen.

Als leider van de grootste partij zal Balkenende premier blijven, vermoedelijk van een kabinet van CDA, PvdA en ChristenUnie. Informateur Wijffels, ex-Ser-voorzitter, hoopt er begin 2007 de basis voor te leggen.

(Kern)energie. Meer Nederlandse politici lopen warm voor de gedachte dat kernenergie moet, omdat je daarmee het uitbraken van broeikasgas kunt beperken, al is het maar een beetje. De 33 jaar oude centrale bij Borssele blijft tot 2033 in bedrijf. Staatssecretaris van milieu Geel denkt hardop over nog eentje, in 2016. Voor het radioactieve afval heeft ook zijn rentmeesterpartij geen oplossing. Met olie kan de wereld nog zeker een eeuw vooruit, melden toplieden uit die branche. Onafhankelijke onderzoekers verwachten al vóór 2010 een tekort – omdat de winning niet snel genoeg gaat. Wat gas betreft: meer dan de helft van wat de EU invoert, komt uit Rusland. Link? In Oekraïne ervaren ze van wel, wanneer Moskou de levering beperkt om een prijsverhoging af te dwingen. De Nederlandse energieconcerns ontsnappen (voorlopig?) aan de verplichting, de kostbare netwerken af te splitsen van de rest van hun bedrijf.

Lijn van 5 miljard. De Betuwelijn – aanlegkosten 4,8 miljard en bij de exploitatie moet nog een schep overheidsgeld – komt pas eind 2007 in gebruik. Ook de start van de hsl naar Parijs loopt een jaar vertraging op. Kabinet en Kamer willen geen flitstrein naar het Noorden. Maar bestuurders uit die regio krijgen in het verkiezingsjaar gedaan dat bekeken wordt of die Zuiderzeelijn voor een miljard minder kan worden aangelegd. Een nieuwe dienstregeling van de NS (per 10.12) verlengt de meeste reistijden.

Moordland. Irak zakt weg in chaos, moet een adviesgroep van de Amerikaanse regering vaststellen (6.12). Ontvoering, marteling en moord staan dagelijks op het programma, vooral in de sektarische strijd tussen moslims. Sinds de invasie in 2003 hebben zeker 40.000 burgers zo het leven verloren. Er circuleren ook hogere schattingen. Maandelijks ontvluchten 50.000 Irakezen hun land. Rob de Wijk in Trouw (3.11): Door de afkalvende steun van publiek en politiek gaat Amerika ook deze oorlog verliezen. Saddam Hoessein wordt tot de strop veroordeeld (5.11).

Nieuwelingen. De EU maakt zich op om per 1.1.2007 Bulgarije en Roemenië toe te laten. Met beperkingen, vanwege de misdaad en corruptie daar. In de wachtkamer zitten een verzameling Balkanstaten en Turkije. Het overleg met de Turken stokt. Ze weigeren schepen van (Grieks) Cyprus toe te laten. De EU, door Grieken in de houdgreep genomen, kan daar niet mee leven. Arbeiders uit Polen en andere oostelijke EU-landen kunnen in 2007 in Nederland makkelijker aan de slag. Nu al werken hier 70.000 Polen met een tijdelijke vergunning (CBS, 25.9)..

Opbouwwerk. Nederlandse grondtroepen, als potentiële opbouwwerkers naar Uruzgan gestuurd, moeten eind dit jaar elders in Afghanistan meevechten tegen de taliban. Vijf jaar na de bevrijding van Kaboel is het land er nog triest aan toe: stokkende wederopbouw ondanks miljarden aan donorgeld; corruptie; toenemende agressie van opstandelingen, ook tegen hulpverleners; vele tienduizenden burgers op de vlucht; topproductie van opium.. Robuust is eerder de inzet dan de omvang van de Navo-troepen: 32.000 man (uit 37 landen) in een staat negentien maal zo groot als Nederland..

Prijsbeleid. Als het meer dan 80.000 euro kost om een patiënt een jaar langer gezond te laten leven, moet de staat de hand op de knip houden, adviseert de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg.

Quo vadis, België? Bij raadsverkiezingen opteert ruim twintig procent van de stemmers voor het Vlaams Belang. Maar Filip Dewinter wordt geen burgemeester van Antwerpen, ondanks lichte winst daar.

Rekenmeesters? Ruim de helft van de eerstejaars op de pabo blijkt minder goed te rekenen dan de beste twintig procent van de basisschool. Niet dat die volmaakt is. Een kwart komt eraf met een leesachterstand van minstens twee jaar. Anderzijds: Nederlandse scholieren presteren relatief goed, vooral in wiskunde, leert een internationale vergelijking. In het voortgezet onderwijs worden universitair geschoolde docenten schaarser. Bezorgdheid wekt ook dat leraren daar straks vakken mogen geven waarvoor ze niet bevoegd zijn. Toch erkent de verantwoordelijke minister de noodzaak van specialisatie. Ze omhelst een plan van de hogescholen om pabo’ers te laten kiezen voor jonge of oudere kinderen en andere docenten in spe voor vmbo of havo/vwo. Zwarte scholen zijn in 2025 in grote delen van Nederland normaal (CBS).

‘Ronduit pet’ noemt Lousewies van der Laan, weldra als partijleider opgevolgd door Pechtold, de uitslag van de raadsverkiezingen (7.3) voor D66. Winst boeken PvdA, SP en ChristenUnie, het CDA verliest zo’n 300 raadszetels.

Schurkenstaten. Het regime van Noord-Korea laat een eerste kernproef uitvoeren (9.10). Zelfs China spreekt er schande van. Iran trotseert de Veiligheidsraad en gaat uranium verrijken, mogelijk met een kernbom als resultaat, over drie tot tien jaar. Technologisch bezien kunnen twintig tot dertig landen dit voorbeeld volgen, volgens het Internationaal Atoomagentschap.

Spelling. NRC Handelsblad, Trouw, de Volkskrant en andere media verwelkomen in augustus het Witte Boekje, vrucht van rebellie tegen de groene staatsspelling met haar ideeëloze zieleNpieten.

Terrorisme. Ondanks de war on terror hebben de laatste vijf jaar zeker 72.000 mensen bij aanslagen het leven verloren, de meesten in Irak. In Nederland bevinden rechters de Hofstadgroep een terroristische organisatie (10.3), maar Samir A. en de andere ’Leeuwen van Tahweed’ niet (1.12). Celstraffen worden in beide gevallen toegemeten: tot vijftien jaar voor Hofstatters, acht voor Samir A., wegens het voorbereiden van een aanslag. Hofstatter Mohammed B. (“de profeet heeft opdracht gegeven heidenen te doden”) heeft al levenslang en krijgt geen extra straf. De Britse politie verijdelt – zegt ze in augustus – een complot om vliegtuigen tijdens transatlantische vluchten op te blazen. In Bombay (officieel Mumbai) sterven zeker tweehonderd mensen bij aanslagen op zeven forensentreinen (11.7). Indiase politici wijzen naar de Pakistaanse inlichtingendienst.

Uittreding. De Montenegrijnen kiezen op 21.5 voor afscheiding van Servië. Europa heeft er een staatje bij, met 620.000 mensen en weinig niet-criminele inkomsten.

Vliegverkeer 1. Schiphol – voorlopig niet geprivatiseerd -- mag van het kabinet groeien tot 600.000 vluchten in 2015 (nu 400.000). Voor de herrie is een saldeersysteem bedacht: plaatselijk te veel hinder mag, als het elders ’stiller’ wordt. Het lawaai laten meten tot in de verre omgeving wil het kabinet niet.

Vliegverkeer 2. Waarschijnlijk ook via Nederland heeft de CIA terreurverdachten overgevlogen naar geheime gevangenissen in Europa (Polen, Roemenië?), waarvan Bush op 6.9 het bestaan toegeeft.

Wangedrag. Wie wie verkracht of aangerand heeft op het fregat Tjerk Hiddes, onthult een onderzoekscommissie niet. Wel dat ’ongewenst seksueel gedrag’ en pesten bij de krijgsmacht vaker voorkomen dan in burgerorganisaties. Porno kijken, althans in openbare ruimten en met defensieapparatuur, is er sinds maart in de strijdkrachten niet meer bij. In november wordt mariniers en vlootpersoneel ook het nuttigen van alcohol verboden, op oefeningen en in weekends. Een maand eerder waren benevelde mariniers aan het matten in een Noors café en pisten ze er op de dansvloer. Informatie voor commando’s in Afghanistan komt in handen van RTL4 en SBS6, dankzij een legerkapitein die een USB-stick laat slingeren.

Water. Ieder mens heeft recht op 20 liter schoon water per dag, zegt een organisatie van de VN. In arme landen treffen ziekten, ontstaan door vervuild water en sanitaire wantoestanden, zeker de helft van de bevolking. Elk jaar sterven er 1,8 miljoen kinderen aan.

Xenofobie. Van elke tien jonge allochtonen waren er in 2005 vier werkloos (SCP).

Toch worden ze bij sollicitaties niet gediscrimineerd, beweert minister Wijn – een week voordat onderzoek (Erasmus Universiteit) het tegendeel aantoont.

IJzeren Rita. Uniek feitje in de staatshistorie: minister Verdonk, demissionair, stapt na een motie van afkeuring (13.12) niet op, maar levert een deel van haar taak in bij collega Hirsch Ballin. De motie heeft ze te wijten aan haar koppige weigering, geen asielzoekers meer uit te zetten die van een Kamermeerderheid mogen blijven. Op 28.11 krijgt ze in haar partij de kous op de kop, nadat ze vanuit een café de macht in de VVD heeft opgeëist. Haar argument: ze verzamelde bij de Kamerverkiezingen (22.11) meer voorkeurstemmen dan lijsttrekker Rutte. In augustus wijst de Raad van State Verdonk terecht: geen inburgeringsexamen voor genaturaliseerde allochtonen. Wat wel doorgaat, vanaf maart, zijn de buitenlandse examens voor niet-westerse immigranten in hope (‘wat deed de VOC?’, ’waar woont de koningin?’). Verzet wekt Verdonk ook met haar bejegening van de Taida Pasic , een meisje uit Kosovo dat haar laatste vwo-jaar niet in Nederland mag voltooien.

Zieke fauna. De vogelgriep duurt voort, in Europa en Afrika maar vooral in Azië. Er sterven ongeveer zestig Indonesiërs aan. Onder veestapels in Noordwest-Europa rukt het blauwtongvirus op. De maatregelen ertegen treffen vooral exporteurs van fokvaarzen en slachtschapen zwaar.

Zomer. Aan de natste augustus in honderd jaar gaat de warmste juli ooit vooraf. De Vierdaagse duurt één dag; twee wandelaars sterven.

Zorg. Kwalitatief gaan de verpleeghuizen langzaam vooruit (inspectie). Er moet veel meer geld bij dan de overheid uittrekt, zeggen haar deskundige adviseurs. De kans om er doorligwonden op te lopen is driemaal zo hoog als in Duitsland (universiteit Maastricht). In de thuiszorg, vanaf morgen een zaak van gemeenten, raken ervaren instellingen contracten kwijt aan schoonmaakbedrijven. Op rozen zit de top, getuige gouden handdrukken tot 969.000 euro. Het nieuwe zorgstelsel bevordert fusies (VGZ/Univé wordt marktleider), ontslagen (Achmea) en verloop van klanten (min 400.000 bij Agis). Een nieuw declaratiesysteem voor ziekenhuizen en specialisten stimuleert fouten en misbruik: 500 miljoen te veel opgevoerd in 2005.

Zonzijde. Veel goed nieuws haalde ook in 2006 de media niet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden