Jaaroverzicht 2005

Nederland zei ' nee' tegen de Europese Grondwet en leefde in angst voor een dodelijke vogelgriep, de VVD ruziede over de kilometerheffing, de moordenaar van Theo van Gogh kreeg levenslang en aardbevingen en orkanen zorgden voor natuurrampen. Een alfabetisch overzicht van de belangrijkste nieuwsfeiten van 2005.

A

Afghanistan - Onderzoek van de Raad van Europa versterkt het vermoeden dat de regering-Bush (o. a. Afghaanse) gevangenen laat martelen in geheime CIA-gevangenissen in Europa (13-12). Nederland zou in dat geval geen troepen meer in Afghanistan afleveren (Bot, 24-11). Toch mikt het kabinet op de uitzending van 1100 militaire opbouwwerkers naar een niet-gepacificeerde provincie. Besluiten doet het nog niets; het legt de hete aardappel eerst bij de weinig happige Kamer. Op Amerikaans gebied (Guantánamo Bay) worden gevangenen uit Afghanistan ' niet gemarteld', soms wel ' mishandeld' en met ontheiliging van de Koran geconfronteerd, meldt een onderzoekscommissie in de VS en bevestigt het Pentagon.

Armoede - Met Live8-optredens in negen landen, een initiatief van Bob Geldof, concerteren 133 artiesten tegen de armoede in de wereld (2-7). Op een G8-top (8-7) beloven politici de hulp aan Afrika uit te breiden en schulden van straatarme landen kwijt te schelden. ' Geen mijlpaal', zegt Van Ardenne. Aan ontwikkelingshulp spenderen de rijke landen nog niet de helft van wat ze al decennia beloven (VN-rapport, 7-9).

Om arme landen meer exportkansen te bieden, maken ministers op een wereldhandelstop afspraken die Brinkhorst bestempelt als ' acceptabel, maar niet bevredigend' (17-12).

B

Buitenaards - Voor het eerst sinds de ramp met de Columbia (2003) gaat een bemande shuttle van de VS de ruimte in (26-7). Missie geslaagd (9-8). De Nasa wil terug naar het Apollo-programma (reizen naar de maan). Dat zou zinniger zijn dan het gedoe (ad 250 miljard dollar) met shuttles en een ruimtestation (Nasabaas Griffith, 28-9).

C

China - EU-landen bakkeleien zich naar een moeizaam compromis over de import van 77 miljoen Chinese kledingstukken (5-9). De eerste Chinese auto's arriveren in de EU. De Chinezen zelf blijken meer landbouw-en industrieproducten te consumeren dan de VS, maar veel minder olie. Hun regering streeft naar 40 nieuwe kerncentrales vóór 2021.

Criminaliteit - In de EU opereren 4000 bendes met 40000 man (eurocommissaris Frattini). Bloemlezinkje van Nederlandse misdaad: acht gezinsdrama's (vooral kinderen omgebracht); stoeptegelmoord door jongeren vanaf viaduct (9-1); nieuwe groepsverkrachtingen in Rotterdam bekend; liquidaties in penozekringen, o. a. van John Mieremet in Thailand (2-11) en zijn ex-advocaat Hingst in Amsterdam (31-10); Kees B. ten onrechte vier jaar vast na de moord op Nienke Kleiss; twijfel aan de schuld van verpleegster Lucia B. (levenslang na dood van zeven patiënten). Tbs'ers worden nog minder mobiel nadat een hunner in juni de benen genomen en een moord gepleegd heeft. Om de politie beter te laten functioneren kiest het kabinet voor één landelijk korps. Politietop gebelgd.

D

Darfur (West-Soedan) - In Darfur (180 000 doden, 2 miljoen vluchtelingen) wordt nu minder gemoord en verwoest, mogelijk bij gebrek aan doelwitten (Kofi Annan, 20-7). Een Afrikaanse vredesmissie in het gebied krijgt enige steun van de Navo en de EU. De autoritaire leiders van Noord-en Zuid-Soedan sluiten een vredesakkoord.

Demografie - Nederland is een land met weinig baby's (het geboortecijfer is lager dan ooit sinds 1900), weinig huwelijken (het laagste aantal in decennia) en steeds meer eenoudergezinnen. De meeste inwoners verwachten dat de volgende generatie minder gelukkig is.

E

Economie - Neêrlands export trekt aan. Onder consumenten groeit optimisme. Her en der vallen wel massaontslagen, ook bij Nationale Nederlanden, ondanks een kwartaalwinst bij moeder ING van 1,9 miljard euro. In 2006 ziet het CPB de economie met 2,5 procent groeien en het werklozenleger (nu 490000) met 45000 krimpen. De maakindustrie verdwijnt allengs naar het buitenland (Deloitte).

Energie - De stevige stijging van de olieprijzen teistert arme landen, doet Nederlanders vast wat wennen aan schaarste straks, prikkelt tot onderzoek naar alternatieve energie en spekt de Haagse schatkist, vanwege de prijskoppeling tussen olie en aardgas. Niet alleen in Nederland kentert het denken over kernenergie, ondanks het onopgeloste afvalprobleem. Borssele blijft sowieso na 2013 open, want sluiten is peperduur. Energieconcerns, maar ook milieuexperts blijven ageren tegen tegen het kabinetsbesluit (29-8) de energienetwerken deels te privatiseren. Nieuwe eigenaren zouden door traag investeren de stroomlevering in gevaar kunnen brengen.

Europese Unie - Eerst de Franse en daarna de Nederlandse kiezers weigeren in meerderheid een Europese Grondwet te aanvaarden (29-5 en 1-6). Het parlement vindt een Nationaal Europadebat nu broodnodig, maar laat de uitvoering verzanden in twisten. Balkenende regelt dat Nederland een korting van 1 miljard euro krijgt op zijn jaarlijkse EU-contributie (17-12). Eindelijk wordt besloten de suikerproducenten te trotseren en hun torenhoge garantieprijs flink te verlagen. Dwarsligger Oostenrijk berust erin dat de EU met Turkije gaat onderhandelen over toetreding (3-10); volgens peilingen is zo'n twee derde van de EUburgers tegen.

F

Fauna - De harlekijnkikker en duizenden andere diersoorten dreigen uit te sterven. Het wekt in Nederland iets minder interesse dan het lot van een mus, geëxecuteerd wegens verstoring van een recordpoging met dominosteentjes (14-11) en een Veluwse kat die voor poema speelde.

Frankrijk - In het najaar richten gefrustreerde jonge allochtonen in meer dan honderd voorsteden dagenlang vernielingen aan, vaak lukraak.

G

Groot-en kleinverdieners - Zowel het legioen van armen (nu 680 000 huishoudens) als de miljonairsbrigade (ruim 100000) blijkt onder Balkenende te zijn gegroeid. Het gemiddelde gezinsinkomen is terug op het peil van 2000. Een kamermeerderheid gunt elk 35 euro uit de staatskas omdat de energie zo duur is. Het kabinet weigert (9-12) en geeft een deel van de armsten 70 miljoen oftewel 20 jaarinkomens van Ahold-topman Moberg.

Ophef ontstaat over de exorbitante beloning, met (semi-) publiek geld, van bovenbazen in o. a. het hoger onderwijs en de zorg. Om niet al te ver achter te blijven besluit het kabinet de ministerssalarissen in 2007 naar boven te nivelleren, met 30 procent.

Kampioen zelfverrijking zijn, buiten de strikt commerciële sector, de superchefs van Nuon en Essent. Houding van het kabinet: eerst afwachten of de graaiers zelf fatsoen tonen.

H

Huren - Geprest door CDA en D66 besluit minister Dekker (VVD) sommige huren niet in 2006 vrij te geven, maar in 2010, als er meer huizen zijn gebouwd. Indonesië - De Atjese rebellenbeweging sluit een vredesakkoord met de regering (15-8). Minister Bot van buitenlandse zaken betuigt spijt over het door Nederland veroorzaakte geweld en lijden in Indonesië, maar biedt geen excuses aan (16-8).

I

Irak - De meeste Amerikanen zien de bezetting van Irak als een vergissing (Wall Street Journal, 25-10). De meeste Irakezen zien volgens een andere peiling een betere toekomst dagen, ondanks de aanhoudende aanslagen (64 doden per dag). Sinds de invasie begon, zouden zo'n 30 000 burgers zijn omgekomen en ongeveer 2400 militairen, meest Amerikanen.

Het land is een eersteklas oefenterrein voor moslimterroristen, erkent de CIA in een geheim rapport (

New York Times). Het maakt ook vorderingen op de door de VS gebaande weg naar democratie. Nederland trekt er zijn troepen terug (15-3). Iran - Het electoraat van het nucleair actieve Iran kiest een president, Ahmadinejad (24-6), die bepleit Israël van de kaart te vegen of naar Europa te verkassen.

Israël - Premier Sjaron trotseert de meerderheid van zijn partij en laat de Joodse nederzettingen in de Gazastrook ontruimen (augustus). De Palestijnen ontneemt hij meer gebied elders, vooral bij Jeruzalem, waar de Arabische wijken worden verjoodst.

De machtsstrijd in zijn partij beu, richt Sjaron in november een nieuwe op. Daar belandt ook Sjimon Peres, als leider van de Arbeiderspartij afgedankt.

J

Jong (en oud) Oranje - Koningin Beatrix is 25 jaar in het ambt en sinds 8-2 Leids eredoctor. Nieuwkomers in de familie: Alexia, dochter van de kroonprins en Máxima (26-Luana (van Friso en Mabel, 27-3), Felicia (van Maurits en Marilène, 31-5) en de schoondochters Anita van Eijk (getrouwd met Pieter-Christiaan, 25-8) en Aimée Söhngen (met Floris, 20-10).

K

Kroonjuweel - Een senaatsmeerderheid, de PvdA'ers inbegrepen, verwijst een stokpaard van D66, burgemeestersverkiezing door het volk, terug naar af (21-3). Minister De Graaf neemt ontslag. Opvolger Pechtold krijgt van het CDA te horen dat het een correctief bindend referendum niet ziet zitten (6-11).

L

Libanon - Na de moord op oud-premier Hariri (14-2), waarbij Syrië's geheime dienst betrokken zou zijn, is het gedaan met de Syrische dominantie in Libanon: troepen weg, aantreden van een Syrië niet welgevallige regering. Lubbers - Over zijn fysieke bejegening van een medewerkster is zoveel ophef ontstaan dat Ruud Lubbers zich gedwongen ziet als Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen van de VN af te treden (20-2).

M

Media - Met de entree van Talpa - dat ook Vara's Jack Spijkerman inpalmt - neemt de marginalisering, ook financieel, van de publieke omroepen toe. Op extra staatsgeld om de teruglopende reclameopbrengst te compenseren, mogen ze voorlopig niet rekenen. Staatssecretaris Van der Laan wil ze prikkelen tot ' creatief ondernemerschap': minder samenwerking, individuele profilering, en wel met een gehalveerd budget en de mogelijkheid de rest in een open concurrentieslag bij te verdienen. De NPS moet op den duur ontmanteld, schrijven de fractievoorzitters van de coalitie Van der Laan voor. Om meer kijkers te lokken, wil de raad van bestuur van de publieke omroep de zenderindeling veranderen: geen thuisnetten meer voor de omroepen, maar doelgroepzenders, waaronder een voor ' de' jonge kijker.

Milieu - Om de opwarming van de aarde te beteugelen worden op een bijeenkomst van de G8 (juli) en een klimaattop in Montreal (december) afspraken gemaakt waarover wetenschappers het hoofd schudden. De voorziene funeste stijging van de zeespiegel en de dito verandering van klimaatzones vergen huns inziens een veel drastischer aanpak. In Nederland blijven bouwplannen liggen omdat de lucht niet voldoet aan EU-normen voor fijn stof, een stille moordenaar. Staatssecretaris Van Geel verzint er van alles op, maar niet met afdoende succes.

N

Nieuwe Nederlanders - Onder andere de Raad van State en ' Brussel' doen moeilijk over de plannen van Verdonk om (ex-) vreemdelingen aan een examen te onderwerpen. Een gevolg is dat niet 775000 maar 500 000 migranten tot inburgeringper-toets worden verplicht. In Marokko krijgt Verdonk niet gedaan dat Nederlanders met een dubbele nationaliteit de Marokkaanse mogen opgeven. Ongewenste imams uitzetten lukt meestal evenmin. Geen imams meer importeren als er genoeg vaderlandse kweek is, stuit op bezwaren bij Verdonks adviescommissie vreemdelingenzaken.

O

Onderwijs - Ouders mogen in 2007 van basisscholen kinderopvang tussen 7.30 en 18.30 uur eisen. De consequenties, financieel en anderszins, moet het kabinet nog uitzoeken. Minister Van der Hoeven wil de evolutietheorie gerelativeerd zien. Ze hoopt zonder de salarissen te verhogen het leraarsvak leuker te maken: er dreigt een tekort van 46000 docenten. En ze wil meer kennisoverdracht op de bovenverdieping van havo en vwo, het studiehuis. Onderwijsraad: ook pabo-studenten leren te weinig. Rekenkamer: op het vmbo kunnen legio probleemleerlingen de leerstof niet aan. Het schoolgeld voor 16-en 17-jarigen wordt afgeschaft. In de VVD kibbelen Hirsi Ali (tegen) en Wiegel (voor) over het bestaansrecht van gesubsidieerd bijzonder onderwijs.

P

Partij van de man - Voor de SGP geen subsidie meer - bepaalt een rechtbank - omdat vrouwen geen volwaardig lid kunnen worden (7-9). Het hoofdbestuur vetoot later zelfs lijstverbinding met afdelingen van de ChristenUnie die een vrouw verkiesbaar stellen. Maar dit wekt zoveel interne beroering dat de heren terugkrabbelen (12-12).

R

Rampen - Met de tsunami van 26-12-2004 (230000 doden, de meeste in Atjeh) begint een jaar van ontstellende natuurrampen. Een aardbeving teistert vooral Pakistaans Kashmir (8-10): 87000 doden en 3,5 miljoen daklozen, en dat met de winter op til. Buitenlandse hulp is naar verhouding karig en traag .

Met 26 tropische stormen breekt 2005 een record. Vermoedelijk door de opwarming van de aarde nemen ze in kracht toe. De orkaan Katrina geselt het zuiden van de VS en zet New Orleans onder water (29-8): 1400 doden, anarchie en totale - voor duizenden arme zwarten definitieve - evacuatie. Een deel van de stad wordt nogmaals overspoeld, door Rita (23-9). Vermoedelijk meer levens dan Katrina vaagt in oktober de storm Stan weg, vooral in het minder mediagenieke Guatemala.

S

Sorry - Ministers blijken te kunnen zeggen wat ze denken, mits ze later excuses aanbieden of hun uitspraak intrekken. Zo kan Bot betwijfelen of de inval in Irak wel verstandig was en kan Pechtold eerst een discussie bepleiten over de aftrek van hypotheekrente en later Balkenende verwijten dat hij het doemdenken bevordert door geregeld tegen terrorisme te waarschuwen. Zie ook onder Vreemdelingen.

Stakingen - Het bedrijfsleven neemt het vaak niet zo nauw, maar de overheid probeert vast te houden aan afspraken over loonmatiging en wat soberder uitstapregelingen voor wie nog geen 65 is. In de zomer reageert overheidspersoneel her en der met acties. Stakende brandweerlieden lukt het in december een concessie af te dwingen.

T

Terreur - Een dag nadat aan Londen de Olympische Spelen van 2012 zijn toegewezen, plegen daar jonge moslims uit Leeds zelfmoordaanslagen in drie metrostellen en een bus: 56 doden, 700 gewonden, geen nationale paniek (7-7). Op 21-7 mislukken vier bomaanslagen in het Londense openbaar vervoer.

In Nederland wordt de moordenaar van Theo van Gogh, Mohammed B., veroordeeld tot levenslang (26-7). Hij staat opnieuw terecht (vanaf 5-12) in het proces tegen de Hofstadgroep. Ettelijke leden van dit als terroristisch beschouwde gezelschap worden in 2005 gearresteerd. Tot verbijstering van politici wordt Samir A., een moslim met duidelijk terroristische intenties, ook in hoger beroep vrijgesproken (18-11).

Minister Donner maakt de wetgeving tegen terreur strenger, niet altijd met instemming van de vereniging van rechters. Kritiek, ook in de coalitie, is er o. a. op het voorstel het verheerlijken van terroristische misdrijven strafbaar te stellen (' apologieverbod'). Het kabinet werkt ook aan een betere bewaking van de grenzen, nu niet echt een obstakel voor terroristen (Rekenkamer). De AIVD meldt een groei van het aantal Hofstad-achtige netwerken (18-7). Informatie van de inlichtingendiensten belandt via diskettes die een politieman in een leaseauto liet liggen, bij Peter R. de Vries. Hoe alert de politie kán zijn, blijkt op 13-12, als een man met een baard en een gebreide muts in een trein schichtig rondkijkt en de trein op initiatief van een agent wordt stilgezet.

U

Uitkeringen - De haperende operatie herkeuring WAO'ers blijkt er vaak op neer te komen dat slachtoffers zonder kans op werk in de bijstand belanden, eventueel via de WW (die in 2006 wordt versoberd). De coalitie sluit een compromis over de uitvoering van de WIA (Wet Inkomen naar Arbeid), die in 2006 de WAO vervangt: private verzekeraars doen pas in 2007 mee.

V

Verkeer & vervoer - Na pressie van de Kamer belooft minister Peijs haar best te doen om in 2012 een kilometerheffing mogelijk te maken. Asobakken verbieden kan ze pas als ' Brussel' meewerkt. Bij bar weer sneuvelt een filerecord: ruim 800 km (25-11). De verkeersboetes gaan op 1-1-2006 flink omhoog. De overheid zal, zolang de exploitatie van de Betuwelijn niet kostendekkend is, daaraan meebetalen; ze is aan de aanleg al 4,5 miljard kwijt. De NS (te duur, te log, klantonvriendelijk - Berenschot) verhogen de prijzen, verwachten meer storingen en blijven loketten sluiten.

Vogelgriep - De vaak dodelijke virusziekte, die van pluimvee op mensen kan overspringen, maar nog niet van mens op mens, bereikt vanuit Azië Oost-Europa. Minister Veerman kondigt, ter bescherming, ophokmaatregelen af, met kippenstress als gevolg.

Vreemdelingen - Naast 25 miljoen ontheemden (verdrevenen in eigen land) zijn er op aarde bijna 10 miljoen vluchtelingen. Steeds minder weten tot Fort Europa door te dringen. Van de veelbesproken 26000 in Nederland uitgeprocedeerde asielzoekers mag misschien de helft blijven. Wie weg moet, wordt op straat gezet. Daarom dreigen tachtig gemeenten het kabinetsbeleid te saboteren (5-12). Op Schiphol zitten vreemdelingen zo opgesloten dat er elf stikken als brand uitbreekt (27-10). De meeste kamerleden vinden het een goed idee van Verdonk vreemdelingen na een eerste (klein) delict uit te zetten (11-10). Verdonk begaat zelf een parlementair delict door te loochenen dat Congo gegevens over teruggestuurde asielzoekers zijn verstrekt. De coalitie regelt dat ze in de Kamer spijt betuigt.

Vrouwen - De Duitsers krijgen in Angela Merkel hun eerste vrouwelijke bondskanselier, de Liberianen in Ellen Johnson de eerste presidente in Afrika. Merkels CDU verslaat Schröders SPD veel nipter dan verwacht was (18-9). De twee partijen zien zich genoopt tot een ' grote coalitie'.

W

Wapens - Minister Kamp mag ook van het CDA kruisraketten kopen, die alleen met hulp van de VS te gebruiken zijn.

Z

Zorg - Ook de Senaat aanvaardt Hoogervorsts zorgverzekeringswet (27-9), die iedereen verplicht een particuliere verzekering te sluiten. Menigeen vermoedt dat de verzekeraars, om klanten te lokken, de premies voor 2006 te laag vaststellen. Een nieuw declaratiesysteem voor ziekenhuizen blijkt het fenomeen spooknota te creëren: 700 euro voor een gehechte vinger. Weg no claim, in 2006. In verpleeghuizen is bijna een op de drie bewoners ondervoed of uitgedroogd (hoogleraar Jos Schols). Toch zijn de meeste bewoners in veel opzichten tevreden (Sociaal en Cultureel Planbureau). Wel zijn er veel klachten over gejacht en gebrek aan privacy.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden