Jaarcongres in RAI tegen het 'ieder voor zich'

Van onze kerkredactie

Dat zei prof.dr. J. Glastra van Loon, voorzitter van het Humanistisch Verbond, gisteren bij de opening van het jaarconcres van de Internationale humanistische en ethische unie (IHEU). Tot en met woensdag vergaderen enkele honderden humanisten uit alle werelddelen over het thema 'Humanisme voor hoofd en hart'. De bijeenkomst vindt plaats in de RAI in Amsterdam, de stad waar de IHEU veertig jaar geleden werd opgericht.

'Voor hoofd en hart': humanisme heeft de reputatie kil en rationeel te zijn, met weinig ruimte voor het niet-rationele. De keuze van het thema laat zien dat men dit betreurt. Het moet immers niet alleen intellectueel gesproken onze behoeften bevredigen, maar ook psychologisch; het moet kunnen inspireren tot toewijding, aldus de Amerikaanse IHEU-voorzitter Paul Kurtz.

Een beweging kan alleen sterk worden als "mensen zich emotioneel voelen aangesproken en als er tenminste sprake is van een moreel appel en een estetische dimensie, meent Kurtz. Zelf hield hij het nog op het intellectuele aspect van de boodschap van het humanisme. Hij hield een pleidooi voor wetenschap en onderzoek zonder enige censuur of tegenwerking. Volgens Kurtz zijn obstakels vaak geplaatst door kerkelijke en politieke gezagsdragers.

Rationeel en sceptisch gaat de humanist te werk en zo kijkt hij ook aan tegen de politieke en religieuze zekerheden van anderen. Rationeel en sceptisch, zo kunnen mensen ook het beste en vreedzaam hun verschillen in morele overtuigingen oplossen, aldus Kurtz. Hij verwierp "het wijdverspreide geloof" dat zonder theologische beginselen er onvoldoende basis zou zijn om ethisch te oordelen en te handelen.

Op de eerste dag werd het congres toegesproken door een althans tegenover haar eigen geloof weinig sceptische atheiste. Mevrouw Malathi, een jonge sociaal werkster uit India, presenteerde de 'apostelen' van haar atheistisch centrum, Gora en Lavanam. Hun atheisme-humanisme "ontkent god, omdat dit slechts een produkt van menselijke verbeelding is." "Wij aanvaarden feiten als feiten, wij zijn niet afhankelijk van moeizame onnatuurlijke argumenten om iets te bewijzen dat niet bestaat. Om een onwaarheid vast te houden en gezonde stemmen buiten te sluiten is een boel onderdrukking en geweld nodig."

Malathi ziet het als de taak van atheisten en humanisten 'super-mensen' en 'onder-mensen' te bekeren tot normale mensen. Daarbij gaat de strijd tegen bijgeloof, onwetendheid, haat en vooroordeel, armoede en oorlog. "Een gelovige koestert haat jegens een niet-gelovige, omdat hij denkt dat er zonder geloof in god niets kan zijn. Wij, atheisten en humanisten, kunnen de gelovigen niet haten. Volgens mijn leer zijn gelovigen medemensen die hun primitieve manier van denken nog niet hebben veranderd naar de loop van de vooruitgang. Zoals Lavanam zegt, wij moeten medelijden met hen hebben" , aldus Malathi.

Het congres, waarin 72 humanistische en atheistische organisaties zijn vertegenwoordigd, zal zich de komende dagen ook bezighouden met het 'hart' en met de vraag hoe mensen bij te staan, zoals God dat kennelijk doet voor gelovigen, maar dan anders: zonder het vermogen tot zelfbeschikking te ondermijnen, maar juist door dit te versterken.

Glastra van Loon verwacht dat het IHEU-congres het doorgeschoten individualisme van de westerse samenleving zal kritiseren. "De nadruk ligt op economische groei, welvaart en verbetering van het onderwijs; da is op zichzelf niet slecht, maar wel slecht, als het ten koste gaat van de zorg voor elkaar."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden