Jaaaaa, Almeeeere, hebben we er zín in???

'Wat is de betekenis van het koningshuis? Het is ongeveer de saaiste familie die ik ken.' Dichter Maria van Daalen dwaalde door haar woonplaats Almere op Koninginnedag. 'Die zaterdag was heel Almere uitgelopen voor de koningin. Wat Nederland vooral goed kan, is het managen van volksmassa's. Misschien kunnen we dat eens exporteren. Zo'n hardnekkig vrolijke commentator in het kielzog van een opruiende Deense imam, dat moet in het Midden-Oosten de sfeer rondom Europese ambassades aanzienlijk kunnen verbeteren.'

De man die een paar meter verderop in de mensenmassa stond te wachten droeg een oranje jas en een breedgerande goudgele hoed van een zacht, fluweelachtig materiaal. Zulke hoeden waren er ook in het oranje, dus waarom droeg hij een gele die niet bij de jas paste? Ik boog mij naar voren en keek naar zijn gezicht. Zou hij een Nigeriaan zijn? Ik kon zijn gezicht niet goed zien, maar het leek alsof er inderdaad een klein litteken op zijn wang zat, zoals bij de stam van de Yoruba, in Nigeria, voorkomt. Nigerianen had ik in het begin wel gesproken. De eerste maand in Almere had ik mijn e-mail in de internetwinkel hier vlakbij moeten lezen, doordat de plaatselijke kabelprovider van de aansluiting in mijn huis een zootje had gemaakt. Alle keren was het er vol geweest met West-Afrikanen.

Ik keek eens rond. De honderden mensen op de markt van Almere-Stad waren goed ingepakt tegen de kou van april, en een op de drie droeg oranje. Geen geel. Toen viel het kwartje. Oshun. De man droeg goudgeel en oranje omdat die kleuren voor hem hetzelfde betekenden. Goud en oranje zijn de kleuren van de godin van de liefde, die 'Oshun' heet, bij de Yoruba, en in de veel jongere godsdienst Santería (Cuba). Oshun is een Venus of een Aphrodite. 'Venus is van koper, de andere zijn goedkoper'. Aphrodite in Griekenland had saffraangeel als kleur, volgens Sappho. Het getal van Oshun is vijf, haar geliefde is Chango, de god van de bliksem, haar lievelingseten is honing. With honey we cut through danger, heet het in de Yoruba-poëzie voor Oshun, een elegante en ruimere versie van ons 'met stroop vang je meer vliegen dan met azijn'. Zo beschouwd stond heel Almere in het teken van de godin van de liefde.

Er waren kroontjes en kronen van papier of plastic te zien, oranje boa's met kwistig rondvliegende veren, oranje pruiken, en attributen die vooruitwezen naar het WK, zoals plastic hoofddeksels in de vorm van een halve voetbal met een oranje opblaasbare hanenkam, rood-wit-blauwe vlaggetjes in de hand of geschminkt op de wangen, en een spandoek met Hup-Holland-Hup aan de gevel van een flatgebouw. üén moslima liep rond met een extra oranje hoofddoek over haar zwarte, wat geen vergissing was, want ze had ook een oranje plooirokje aan over haar zwarte jeans, en een oranje sjerp.

Oshun leeft, zou je kunnen denken, maar dat dacht ik niet. Ik dacht voornamelijk dat het gek is, dat we altijd betekenis willen verlenen aan wat we ervaren. Oranje betekent niks behalve voor een vlinder. Maar het menselijk bewustzijn kan niet zonder betekenis. Het zal wel een biologische basis hebben. Als we onze directe omgeving niet begrijpen, kunnen we niet op gevaar anticiperen of geen eten zoeken. Bij uitbreiding kunnen we niets meer met rust laten. Zinloosheid lijkt ons vreselijk, en dus rennen we zenuwachtig rond en ordenen de wereld. 'Het werk vermenigvuldigt zich, draagt bij / aan oeverloos en almaar dringender de noodzaak, / die zich simpel laat ontkennen,' Mark Boog, winnaar van de VSB-prijs in het gedicht Zin.

Filosofie, religie en literatuur wortelen in die biologische drang. We ordenen dwangmatig en we ervaren meer dan er is. Een foto bestaat in twee dimensies, maar je ziet er drie, en dan kun je je ook nog voorstellen hoe de voorstelling eruitziet voorbij de rand van het papier. Je kunt veel weglaten in een gedicht, in een verhaal, in een roman, de lezer vult het wel aan. U heeft allang bedacht dat mijn eenheid-van-tijd in dit stuk 29 april jl. is. Die zaterdag was heel Almere uitgelopen voor de koningin.

Wat Nederland vooral goed kan, is het managen van volksmassa's. 'Jaaaaa, Almeeeere, hebben we er zín in???' Misschien kunnen we dat eens exporteren. Zo'n hardnekkig vrolijke commentator in het kielzog van een opruiende Deense imam, dat moet in het Midden-Oosten de sfeer rondom Europese consulaten en ambassades aanzienlijk kunnen verbeteren. Bij het huwelijk van Beatrix en Claus in 1966 kon je alleen huilend door Amsterdam lopen vanwege het traangas, nu zingt heel Almere-Stad Oranje Boven, omdat iemand met een microfoon dat juichend aanbeveelt.

De koninklijke verjaardag is breed uitgemeten door de pers. Bij Wim Boevink, mijn favoriete commentator, stond in de kop 'Onze vorstin overleefde weer een aanslag'. Ze wandelde een uurtje langs een opeenvolging van hobby's, sommige speciaal voor de gelegenheid verzonnen, en niet allemaal evengoed ingestudeerd. Misschien is de koningin gewoon onze nationale oma. Kijk eens, oma, wat ik kan tussen de schuifdeuren. Aan het eind schoten drie kanonnen duizenden oranje sliertjes de lucht in. Beatrix schrok zichtbaar van de knal. De lintjesregen benam enige tijd het zicht op de prinsen en prinsessen. Gelukkig stond de wind van het podium af.

Wat is de betekenis van het koningshuis? Het is ongeveer de saaiste familie die ik ken. Stel je voor dat iemand een roman zou wijden aan de wederwaardigheden van de mater familias, haar zusters, haar zonen, haar neven, haar man, die wel, en haar vader, die niet wou deugen, zonder dat je als lezer zou weten dat het om onze koninklijke familie ging. Daar is een Reve voor nodig, of je begint bij pagina drie te gapen. De ontreddering van Claus kan geen tragiek genoemd worden, de behendigheid van Máxima geen romantiek, het kitscherige overspel van Bernhard geen poging tot groots leven. De domheid van die tuttebel van Friso is ongetwijfeld een schandaaltje, maar dan vanwege de ernst waarmee er op werd ingegaan.

We hebben ze nu eenmaal, ze kosten veel geld, en nu moet het ook betekenis hebben. Ik zie geen enkele. Heerlijk. Aan de andere kant van de dranghekken genoot prins Maurits als enige zichtbaar van de betekenisloosheid van het gebodene. Vooral het virtueel koekhappen ging hem goed af. Maar een virtuele familie, dat wil het volk niet. Vlak voordat Beatrix de markt op wandelde, verscheen er een look-alike van de koningin, met mantelpakje en hoed, bovenop een van de gebouwen. Ernaast hield iemand een bordje op met 'ik sta hier'. Er werd nauwelijks op gereageerd.

Enkele jaren geleden liep ik bij toeval aan de achterkant langs het paleis op de Dam, toen eerst Bernhard en Claus, en daarna Máxima naar buiten kwamen. Het bleek dat koningin Beatrix en prins Willem-Alexander aan de voorzijde van het paleis in de koninklijke bus waren gestapt, samen met koninklijke gasten, Juan Carlos en zijn vrouw. Ik vond de tweedeling respectloos maar komisch. De kouwe kant mocht zeker niet mee, en mocht ook niet door de voordeur het pand verlaten.

Misschien heeft het Huis van Oranje allang een puur ceremoniële functie, al weten ze dat zelf niet. De eigenlijke feestdag is die van Nederland, en we hebben een kijkrichting nodig. Dus is het niet erg dat de koninklijke personen te weinig gewicht hebben, ondanks het belang van watermanagement, micro-krediet, alfabetisering, en waar men zich verder zoal mee bezighoudt. Koninginnedag is vrijmarkt, en daarom is heel Amsterdam die dag overvol. Handel in dat wat zijn betekenis al gehad heeft, is vrijhandel.

In Almere-Buiten zaten kleumende kinderen tussen speelgoed en dvd's en kleren. 'Bezet Lizet' las ik in een vak dat leeggekomen was. In een hoek bij de bushalte had iemand de laatste onverkochte spullen als een ordeloze stapel achtergelaten.

Maar de Harmonie St.Hubertus hield het vol tot vier uur. Echte muziek op een echt klein marktpleintje, in een heel ander deel van de stad, ver van de koninklijke wandeling. 'Il y aura cent mille chansons'. Kleinschaligheid met een vleugje melancholie. Meer betekenis is niet nodig.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden