Ja-kamp Schots referendum neemt verrassend de leiding

reportage Voorstanders onafhankelijkheid: Londen verkwanselt onze rijke bronnen

ARJEN VAN DER HORST

"In Schotland is David Mundell zelfs zeldzamer dan een reuzepanda." Het is een grap die de 52-jarige Schot eindeloos gehoord heeft. Mundell is namelijk het enige Conservatieve Lagerhuislid dat een Schotse zetel vertegenwoordigt. De dierentuin van Edinburgh telt sinds 2003 twee reuzenpanda's.

Het is een versleten grap, maar wel een met een harde waarheid. De politieke kleur van de gemiddelde Schot is nu eenmaal roder dan die van de Engelse zusters en broeders ten zuiden van de muur van Hadrianus. Waar de Engelsen een stuk conservatiever en eurosceptischer zijn, vergelijken de pro-Europese Schotten zich liever met de sociaaldemocratieën van Scandinavië.

Dat is weleens anders geweest. In de jaren vijftig was meer dan de helft van alle Schotse Lagerhuisleden nog conservatief. Maar na ontmanteling van de eens zo machtige Schotse industrie en de instelling van de gehate poll tax door Margaret Thatcher is Conservative een vies woord geworden in het hoge noorden. Zo voelt een groeiende groep Schotten zich onthecht van de Britse regering, die gedomineerd wordt door Tories. Dit sentiment drijft steeds meer kiezers bij het referendum van 18 september naar het ja-kamp, zoals ook de peilingen laten zien (zie kader).

Angus MacGrath, een 22-jarige rechtenstudent in Glasgow, is een overtuigd voorstander van onafhankelijkheid. "Ik heb het helemaal gehad met de regering in Londen. Ik heb het helemaal gehad met David Cameron en zijn bezuinigingen. Het is een regering die onze rijke bronnen zoals de olie heeft verkwanseld. Wij Schotten hebben nooit gestemd voor deze regering. Daarom wil ik dat wij zelf kunnen regeren en ons eigen lot bepalen."

Grotendeels is Schotland al een andere richting ingeslagen. Sinds de instelling van het Schotse parlement in 1999 is het steeds autonomer geworden. Politie en justitie zijn losgekoppeld van Engeland en de Schotse overheid bepaalt haar eigen onderwijs- en gezondheidszorgbeleid. Zo bestaat er, in tegenstelling tot Engeland, geen collegegeld en zijn de Schotse ouderenzorg en medicijnen gratis. Maar voor de Schotse nationalisten is het niet genoeg. Zij willen volledige controle over hun land, zij het met behoud van het Britse pond en de Queen als staatshoofd.

Maar het anders-zijn dat het ja-kamp propageert, is niet het type nationalisme waarbij Schotse bravehearts zich willen ontdoen van het juk van de gehate Engelse overheerser. De voorstanders van onafhankelijkheid staat een verlicht nationalisme voor dat niet gebaseerd is op identiteit, maar dat de Schotten meer grip moet geven op hun sociaal-economische koers.

"Steeds meer mensen beginnen in te zien dat een ja-stem Schotlands enige kans is om meer banen te krijgen, en om de gezondheidszorg te beschermen tegen de privatiseringen van de regering in Londen", zei de Schotse vicepremier Nicola Sturgeon.

Het Schotse nationalisme is ook ingegeven door pragmatisme. De Britten zijn een ras van mongrels (bastaards), schreef de auteur en journalist Jeremy Paxman al eens. Iedere inwoner in het Verenigd Koninkrijk heeft wel Engels, Iers, Welsh en Schots bloed. Hoe bepaal je dan wie een echte Schot is? En nog belangrijker: hoe bepaal je wie mag stemmen in het referendum? Salmond loste dat probleem op door alleen ingezetenen van Schotland stemrecht te geven, ongeacht hun etniciteit of afkomst. Dat betekent dat Schotten die in Londen wonen geen stem hebben in het referendum, maar een niet-Schot in Glasgow wel.

Het is een kans die Kweku Boateng, een Ghanees die op jonge leeftijd naar Schotland verhuisde, met beide handen aanpakt. Hij voelt zich wel thuis in het nieuwe Schotland, al zegt hij een 'lange weg' te hebben afgelegd. "Ik was eerst tegen, wist het daarna een tijdje niet, maar nu ga ik voor onafhankelijkheid stemmen", zegt hij in onvervalst Glaswegian. "De stem van de Schotse kiezer is zelden vertegenwoordigd in het Lagerhuis. Opeenvolgende Britse regeringen hebben maatregelen genomen die diep impopulair zijn in Schotland zoals de inperking van de huursubsidie. Alleen in een onafhankelijk Schotland krijgen we een eerlijker politiek systeem."

undefined

Slinkend nee-kamp

Niemand in het politieke establishment van Londen had een jaar geleden nog gedacht dat Schotland voor onafhankelijkheid zou kunnen kiezen. De afgelopen jaren was er niet één peiling geweest die de voorstanders van onafhankelijkheid op voorsprong zette. Maar in augustus zette zich een kentering in. De voorsprong van het nee-kamp, dat begin augustus nog 22 procentpunten voorlag op de voorstanders, begon razendsnel te slinken.

Dit weekeinde was er voor het eerst een peiling die een nipte voorsprong gaf aan de voorstanders (51 procent). De Britse politiek reageert erg nerveus op de jongste peilingen. Minister Osborne van financiën belooft nog meer autonomie voor Schotland als de Schotse kiezers onafhankelijkheid verwerpen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden