'Ja, ik heb iets fout gedaan'

Als communicatiedeskundige loodste Charles Huijskens (59) bedrijven als Ahold en Easyjet en de DSB-bank door slechte tijden. "Een crisis geeft me rust, ik weet precies wat ik moet doen."

Een noodsituatie thuis is een heel ander verhaal.

Les 1

Sta stil en denk na

"Jarenlang was ik 'lekker druk', zoals dat heet. Ik werkte als politiek verslaggever voor De Telegraaf en het 'NOS Journaal'; intensieve, interessante banen. De ontmoeting met Nelson Mandela in het hoofdkantoor van het ANC was een onvergetelijke ervaring. Na 27 jaar gevangenschap zei hij: "Daar zeuren we verder niet over. Als ik mijn haat niet op Robbeneiland achterlaat, kom ik nooit werkelijk vrij." Over levenslessen gesproken.

Ik ging volkomen op in mijn werk. Ongemerkt werden de dagen weken, de weken maanden en de maanden jaren. In de journalistiek zijn weinig smaken: je bent verslaggever en daarna word je chef of eindredacteur. Geboren managers zijn een zeldzaamheid, en ook in de journalistiek heb ik er weinig gezien. Mensen hun talenten laten ontplooien, ervoor zorgen dat ze op de juiste plek zitten; ik vind het prachtig maar ik zag het mezelf niet doen. Meer dan een opschrijfblok en een potlood kan ik niet managen. Nu ja, een cameraman voor een Journaal-item misschien, maar daar houdt wel mee op. En ik wilde ook niet gemanaged worden door mensen die het net zo min kunnen als ik.

Ik wilde zelf bepalen. Daarom zette ik op mijn veertigste mijn eigen bureau op. Daar ben ik nog altijd blij om. Nu ik 59 ben, dwing ik mezelf af en toe flink de tijd te nemen om me te bezinnen. Kunstenaars en schrijvers proberen met hun werk grip te krijgen op de werkelijkheid - door die te verbeelden of te beschrijven. Schilderijen, kunstwerken en boven alles: boeken, maken dat ik stilsta en nadenk. Ze helpen me om het onbegrijpelijke, chaotische leven te bevatten, om de essentie te doorgronden."

Les 2

Leef niet langs het leven

"Op mijn zeventiende ben ik vertrokken uit Breda. Mijn moeder en ik hadden een lastige relatie; we zullen wel te veel op elkaar lijken. Maar het waren vooral de dwingende sociale conventies in katholiek Brabant waaraan ik wilde ontsnappen. Die sfeer, dat niet uit de maat mogen lopen en daarmee langs het leven leven: ver-schrik-ke-lijk. Ik moest weg, ik kon er geen ademhalen.

Ik herinner me dat een klasgenote zwanger raakte tijdens carnaval. Die moest dus trouwen. We hebben het over de jaren zestig, hè, maar zelfs toén was er in de provincie geen andere oplossing denkbaar. Niemand keek naar wat dat meisje wilde, of zij daar wel gelukkig van zou worden. Ik dacht: dat gebéurt toch niet? Maar jawel hoor: zo gebeurde het. Ongelofelijk, hè? Ongelofelijk!

De Amerikaanse zakenman en schrijver Stephen Covey zei ooit over het leven: 'Dit is niet de generale repetitie, dit ís het!' Zo voelde ik het ook; weg hier, want ik wil er echt iets van maken, en ik wil dat op mijn eigen manier doen.

Als ik terugkijk op mijn jeugd, lijkt het alsof ik over een ander leven praat - een onherkenbaar andere tijd, die aan mijn kinderen al niet meer is uit te leggen. Aan de andere kant: tegenwoordig is er niets meer te bedenken dat mensen nog gek vinden. Ik kijk nauwelijks televisie, maar soms zap ik 's avonds in bed nog wel eens wat. Wat je dan tegenkomt; dat gaat ver, hoor. Onnodig ver."

Les 3

In je eentje ben je nergens

"Natuurlijk, toen ik jong was vond ik mijn ouders verschrikkelijk bekrompen. Nu zijn ze een eind in de tachtig, maar als ik in de problemen kom, dan zijn zij er - nog altijd. Lange tijd vond ik dat niet meer dan normaal. Maar hoe langer ik leef, hoe meer ik tot de conclusie kom hoe bijzonder en belangrijk dat is.

Een jaar of twintig geleden hadden we het in Nederland heel erg goed. We hebben het nog steeds goed, maar toen kon het niet op. We verdienden geld als water, we konden doen wat we wilden; drie, vier vakanties per jaar, een nog groter huis, een nog duurdere auto. In plaats van daarvan te genieten, begonnen mijn vrienden met groot enthousiasme hun eigen ellende te creëren. Achter andere vrouwen aan, nieuwe relaties. Met als gevolg: gedoe, scheidingen, verdriet.

Ik heb dat altijd merkwaardig gevonden. Verdriet komt toch wel op je pad, daar hoef je zelf niets voor te doen. En het blijkt enorm waardevol als het je wél lukt om je huwelijk bij elkaar te houden.

Een kerstboom, een tafel vol kinderen, een vader en een moeder, lekker samen eten bij de open haard: hoe belegen het ook klinkt, toch is dat waar het volgens mij om draait. Omdat dat oeroude beeld staat voor de geborgenheid, de onvoorwaardelijke liefde en steun die iedereen zoekt. In je eentje ben je nergens.

Ik heb lang gezegd: ik hoef niet zo nodig tachtig te worden. Als ik zeventig word met mijn sigaretje en een stevige borrel op zijn tijd, vind ik het al lang mooi. Maar nu zie ik dat mijn ouders, kerngezond en fit, ook nog een rol te spelen hebben in het leven van míjn kinderen. Nu zie ik pas hoe egocentrisch het is om te beweren dat je geen tachtig wilt worden. Het draait niet alleen om jou."

Les 4

Een crisis is een zegen

"Tijdens een crisis ben ik als een vis in het water. Gek genoeg geeft mij dat een enorme rust. Ik weet precies wat er moet gebeuren, wie wat moet doen om het te laten kloppen. Ik stijg boven mezelf uit als het moeilijk wordt. En ik ben er de beste in - over wat ik kan, ben ik niet bescheiden.

Ik kwam bij Ahold toen Cees van der Hoeven en de financiële topman net waren ontslagen. De hele tent was in zak en as, mensen vroegen zich af of het bedrijf deze klap wel zou overleven. Dan moet er iemand zijn die zegt: die doet dit en die doet dat. Als het goed is, doet de leider dat, de grootste aap naar wie iedereen kijkt. Nee, dat ben ik niet; ik ben degene die achter die leider staat. Die hem influistert en laat ingrijpen.

Een groot voordeel is dat ik een buitenstaander ben. Als Ahold wankelt, heb ik daar persoonlijk geen verdriet van. Ik heb niet jarenlang in dat bedrijf gewerkt, ik heb niet tien jaar lang geloofd dat Cees van der Hoeven zo ongeveer Onze-Lieve- Heer zelf was; dat scheelt.

Ik breng het probleem terug tot de essentie, tot wezenlijke vragen als: wie lijdt hieronder? Dus zeg ik: in de eerste aandeelhoudersvergadering biedt iemand zijn excuses aan. Nee, roepen dan tien advocaten, dat kan niet, want dan krijgen we claims. Dan zeg ik: en toch moet het, excuses aanbieden moet! Ik ben dan de strenge vader die vertelt wat goed en fout is.

Als een organisatie door een crisis heen komt, overheerst na afloop vaak een enorme opluchting. Mensen komen er herboren uit. Meestal wordt er ook heel eerlijk gezegd: het móest fout lopen, eigenlijk wisten we al lang dat er veel dingen niet klopten. Voor buitenstaanders lijken bedrijfscrises plotselinge gebeurtenissen. Maar zo gauw je er iets meer van weet, zie je dat er processen van jaren aan vooraf te gaan. Voor goedwillende mensen in een organisatie, die dat al tijden met lede ogen aanzien, is een crisis een zegen.

Ik ben geen optimist. En mijn werk sterkt me in die overtuiging. Ik ben bang dat de mensheid weinig leert; elke generatie moet opnieuw ervaren hoe het níet moet."

Les 5

Geloof in wonderen

"Toen mijn zoon op zijn veertiende begon te blowen, heb ik dat niet verboden. Ik wilde niet de bekrompen vader zijn. Ach, af en toe eentje, dat kan toch geen kwaad?

Het was mijn vrouw die zag dat het uit de hand liep. We moeten met iemand praten, zei ze, het gaat niet goed met hem. Ik hoonde haar weg. Terwijl zij het, achteraf gezien, steeds bij het rechte eind heeft gehad.

In mijn ogen was het vooral belangrijk om te weten met wie je kinderen omgaan. Ik zei tegen mijn zoon: laat die vrienden lekker hier komen. Dus dan werd er bij ons thuis aan tafel een stel van die toeters gedraaid. Ik dacht: zolang ik maar weet wat er aan de hand is. Dat bleek een enorme onderschatting van het probleem. Het liep he-le-maal mis. Onze zoon veranderde van een kleurenfoto in een zwartwit plaatje. Hij belandde in een kliniek.

Van die troep krijgen we hem gegarandeerd af, zeiden ze daar. Toen mijn zoon in die kliniek zat, vertelde een therapeut dat hij van mijn zoon een aantal dingen had gehoord waarover hij met mij wilde praten. Het eerste was: uw zoon heeft de afgelopen vijf jaar van u niets voor zijn verjaardag gekregen. Het tweede: hij heeft nog nooit met u iets alleen gedaan. Ik lazerde van mijn stoel. Een week later kwam ik terug met een lijst waarop alle cadeautjes stonden die hij ooit heeft gehad, en een stapel foto's van de dingen waar we met z'n tweeën naar toe waren geweest: kijk, dit zijn de feiten. Maar waar het om draaide was natuurlijk dat het in de beleving van mijn zoon zo was gegaan. Ik vond dat moeilijk om te accepteren. Heel moeilijk. Wat krijgen we nu, dacht ik. Dit is de zaak op z'n kop, die jongen zegt maar wat. En ook: ja, hallo, heb ík het nu gedaan?

Daarna heb ik uitgezocht wat er is misgegaan. Nu weet ik: ik had dichter bij hem moeten blijven, moeten zien wat hij van me nodig had. Hij is vooral gevlucht voor mij. Hij knakte onder mijn verwachtingen, hij voelde zich niet gezien en ik heb niet goed genoeg op hem gelet. Ik trek me de verslaving van mijn zoon, en het feit dat hij zijn leven nog altijd niet op de rit heeft, enorm aan. Ja, ik heb iets fout gedaan.

Heel lieve mensen, die ik in die kliniek ontmoette, hebben me verteld dat er in het diepst van de ellende ineens iets kan gebeuren waardoor een kind de draad weer oppikt. Iemand die hem bij de hand neemt, een baantje, een meisje, het kan niet verdommen wat, en dat dan ineens die omslag komt. Soms is er een wonder nodig."

Les 6

Je hoeft niet alles te begrijpen

"Als katholiek jongetje kon ik zo mooi 'hard' bidden, met mijn ogen stijf dicht, op mijn knieën voor het bed, met mijn handjes in elkaar geklemd. Al ben ik niet kerkelijk meer, bidden doe ik nog altijd. Voor mezelf, voor mensen die ziek zijn, mensen die in de problemen zitten. Niet onder het motto: baat het niet dan schaadt het niet - ik geloof echt dat het helpt.

In 1997 overleed een goede vriend van me. Hij had een prachtige attitude ten opzichte van de dood. Hij was vol nieuwsgierigheid over wat er komen zou. Als een Peter Pan, de jongen die niet volwassen wilde worden: why fear death, it's only the next big adventure.

Ook al begrijp ik niet hoe de hemel in elkaar zit, dan kan ik er nog wel naar toe. Als ik er in kom, tenminste. Dat ik iets niet begrijp, zegt niets. Ik begrijp ook niet hoe een telefoon werkt, en ik kan er toch mee bellen. Ik weet dat ik ook nooit helemaal zal snappen dat de inzet van mij als vader in één huis, onder één dak, in één gezin zo verschillend heeft uitgepakt voor onze twee kinderen - en toch is het zo.

In 'De broers Karamazov' van Tolstoj komt een enorme schoft voor, een boef die iedereen oplicht en bedriegt. Toch gelooft hij dat ook hij in de hemel komt. Als ik bij God voor de deur sta, zegt hij, dan zal God even aarzelen. Vervolgens zal Hij zeggen: 'Ach, jij, varken, kom ook bij Mij.' Dat geloof ik ook. Anders wordt het wel erg saai in de hemel."

Charles Huijskens

Charles Huijskens (Breda, 1953) studeerde Nederlands en kunstgeschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam. In 1982 treedt hij in dienst van De Telegraaf, waar hij politiek verslaggever wordt. Mevrouw Den Uyl wil hem geen hand geven want De Telegraaf geldt in links Nederland als een 'foute' krant. "Ik begrijp het wel", zegt Huijskens tegen haar. "Bij mijn ouders komt die krant er ook niet in."

In 1988 begint hij bij het 'NOS Journaal', waar hij vier jaar blijft. Twintig jaar geleden zette Charles zijn eigen communicatiebureau op: Huijskens Communications. Vooral het jarenlange werk voor Jaap Peters, voormalig ceo van Aegon en voorzitter van de eerste commissie-Corporate Governance, is bepalend voor het kantoor. "Jaap legde uit dat alles draait om openheid, transparantie en het afleggen van verantwoording. Van hem heb ik ongelooflijk veel geleerd."

Charles Huijskens is bijna dertig jaar getrouwd met Marja Boonen. Zij hebben een zoon en een dochter.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden