Naschrift

J.P. Donleavy werd verguisd door de kerk en bewonderd door Kennedy

James Patrick Donleavy in 1982 op zijn Ierse landgoed. Beeld AP

Zijn levensplan was even simplistisch als ambitieus. Rijk en beroemd wilde hij worden, en daartoe hoefde hij alleen maar eventjes een boek te schrijven dat de wereld op zou schudden. 

Appeltje-eitje, dacht J.P. Donleavy. Hij had zelfs al een thema bedacht: de snel vervliedende wereld van de Amerikaanse ex-militairen die - net als hij - na hun fronttijd in de Tweede Wereldoorlog aan het Trinity College in Dublin studeerden.

Maar toen hij het manuscript voor 'The Ginger Man' in 1954 eindelijk af had, bleek niemand geïnteresseerd. Hij leurde een jaar met de Ierse belevenissen van de Amerikaanse antiheld Sebastian Dangerfield bij uitgevers in Ierland, Groot-Brittannië en de VS, maar het antwoord was altijd hetzelfde.

Het werk over de man die zijn vrouw en kind mishandelt, zijn vrienden kaalplukt, zijn huisbaas oplicht, zuipt in elke kroeg waar hij op de pof drinken kan, en zijn oog laat dwalen over alles met borsten en/of een rok was blasfemisch en te obsceen om drukinkt aan te verkwisten. Na zijn 45ste 'nee' probeerde hij het, op aanraden van een vriend, bij een uitgeverij in Parijs die ook het werk van Samuel Beckett uitgaf. Tot zijn grote vreugde was Olympia Press zeer geïnteresseerd. Niet veel later rustte er een cheque voor 250 pond in zijn hand.

De euforie was van korte duur: eenmaal gedrukt, bleek het boek deel uit te maken van de pornografische reeks van Olympia. In zijn thuisland Ierland werd het boek prompt geheel verboden, en in zijn geboorteland verscheen alleen een gecensureerde versie van The Ginger Man, waaruit zelfs een heel hoofdstuk was geschrapt. Dat was, dacht hij, het einde van zijn carrière. "Ik was een viezeboekjesschrijver uit Parijs."

Totdat de toneelbewerking van het boek in Londen in 1959 na enkele dagen op last van de aartsbisschop van Dublin gecanceld werd. Dat haalde tot in de VS de voorpagina, waarna collegaschrijvers als Dorothy Parker het boek gingen lezen en Donleavy gloedvol prezen als de nieuwe James Joyce, maar dan met humor. De Amerikaanse president John F. Kennedy wilde een ontmoeting met hem en volgens Jackie Kennedy was The Ginger Man het enige boek dat actrice Marilyn Monroe dat jaar las.

Bestseller

Uiteindelijk werden 45 miljoen exemplaren van het boek verkocht. The Ginger Man, vaak gezien als een voorbode van de culturele revolutie in de zestiger jaren, belandde op de 99ste plaats van de lijst met de honderd beste Engelstalige romans. Donleavy gold al snel als een voorloper van zowel de zogenoemde Angry Young Men als de zwarte-humorbeweging. Daarmee was hij beroemd en ook rijk, met drie huizen in Londen en eentje in New York.

Toen hij in 1968 Iers staatsburger werd, was dat dan ook niet uit romantische overwegingen - zijn beide ouders waren vanuit Ierland naar New York geëmigreerd - maar puur omdat het land kunstenaars vrijstelt van belastingen. Maar al zijn latere boeken ten spijt, lukte het hem niet het succes van The Ginger Man te evenaren. En privé was zijn leven onstuimig. Zo bleek dat de twee kinderen uit zijn tweede huwelijk niet door hem verwekt waren, maar elk door een andere broer uit het bierbrouwersgeslacht Guinness.

Wel nam hij wraak op Olympia Press, precies zoals hij zich in 1955 had voorgenomen. Na twintig jaar van juridisch getouwtrek over de rechten van The Ginger Man nam hij in 1970 de uitgeverij via een stroman van zijn nemesis Maurice Girodias over. Toen de uitgever ontdekte dat de koper Donleavy's tweede vrouw was, kon hij alleen maar zijn petje voor hem afnemen.

James Patrick Donleavy werd geboren op 23 april 1926 in New York. Hij overleed op 11 september 2017 in Mullingar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden