Review

J.C. Bloem: een duivel met een groot talent

Wellicht had de romantische dichter J.C. Bloem last van enige constipatie toen hij op de wikkel van 'Meeuw toilet crepe' krabbelde: 'De vogel die den aartspoëet van zee / Scheemring en wind vervoert vaak het hart deed trillen / wordt thans - Mijn God - verwezen naar de plee / en dient voort 't vegen van des dichters billen.'

Het kattebelletje is nooit gepubliceerd, maar ligt nu in een vitrine van het Letterkundig Museum in Den Haag, waar een tentoonstelling aan het werk en leven van Bloem (1887-1966) is gewijd. De dichter die behoorde tot de generatie van 1910 liet slechts een klein oeuvre van 161 gedichten na, maar schreef vele onvergetelijke regels. Misschien wel de bekendste luidt: 'Denkend aan de dood kan ik niet slapen / En niet slapend denk ik aan de dood'.

De expositie 'Altijd dit lege hart' die het Letterkundig Museum heeft ingericht bestaat uit drie onderdelen. Bij binnenkomst kan de bezoeker kennis nemen van een serie gedichten die terug zijn te voeren op een bepaalde locatie (zoals 'Domweg gelukkig in de Dapperstraat') geïllustreerd met foto's. In een andere hoek zijn de volgens de samenstellers tien beste Bloem-gedichten afgedrukt op plexiglas. Kenmerkend is de thematiek van het romantische verlangen en de fascinatie voor de dood waaraan in deze gedichten uitdrukking wordt gegeven.

De meeste gedichten en zeker die van Bloem, komen echter nog altijd het best tot hun recht wanneer je ze leest vanaf papier en niet staand in een museum met de geluiden van een videofilm over Bloem op de achtergrond, hoe mooi de vormgeving dan ook mag zijn. Nee, de aantrekkelijkheid van de expositie zit 'm niet in het afgedrukte werk van de dichter maar in de verzameling persoonlijke manuscripten, foto's en andere parafernalia die in vitrines bijeen zijn gebracht. Zo is Bloem als driejarige peuter te bewonderen toen hij nog engelachtige blonde krullen had en witte kanten jurkjes droeg.

Uit een vergeeld hbs-rapport blijkt dat Bloem geen uitmuntende leerling was en zeker niet gymnastisch was aangelegd, de dichter haalde niet meer dan een drie voor dit vak. Maar daar stond tegenover dat zijn gedrag en vlijt wel in orde was. Een aantal videofragmenten geeft een beeld van Bloem op latere leeftijd, op geaffecteerde toon draagt hij 'De nachtegalen' voor. Echtgenote Clara Eggink vertelt in een aflevering van 'Literaire Ontmoetingen' uit 1962 over de bibliotheek en de leesgewoonten van haar man, Bloem las maar liefst 250 boeken per jaar. 'Lezen was zijn levensbehoefte.'

Uit een citaat van auteur Dolf Verroen wordt overigens duidelijk hoe Eggink over haar man dacht: 'Hij was een duivel'. Maar hij was wel een duivel met een groot talent, dat vond ook Eggink blijkbaar, want ze schreef een biografie over hem. En hij was het waard, zoals hij ook een tentoonstelling waard is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden