'J'AI PAS SOMMEIL'

Amsterdam - Desmet; Eindhoven - Plaza Futura; Nijmegen - Cinemariënburg; Utrecht - Springhaver.

Voordat de argeloze kijker doorheeft dat 'J'ai pas sommeil' over twee moordenaars gaat, is de film al halverwege. Voordat de kijker überhaupt doorheeft waar het over gaat, is de film een flink eind op weg. Claire Denis houdt niet van anekdotes. Observeren zonder commentaar, dat is meer haar stijl. Ze kijkt naar personages en dwingt de kijker met haar mee te kijken: hoe ze lopen, praten, rondhangen. Dat die personages zich niet in één richting bewegen of weinig belangwekkends doen, is niet de schuld van Denis. Zij is niet verantwoordelijk voor al dat geslenter. Zij observeert alleen maar.

Geen wonder dat haar film een vrijblijvende indruk maakt. Pas later blijkt wat al die mensen die rondzwermen in het 18de arrondissement van Parijs met elkaar gemeen hebben. Ze vormen de omgeving van Camille en Raphaël, het homopaar dat oude vrouwen vermoordt. Théo, Camilles oudere broer, levert strijd met Mina over hun zoontje en wil terug naar Martinique. Ninon beheert het hotel waar Camille en Raphaël wonen en geeft karateles aan bejaarden. Daïga komt uit Litouwen, wil actrice worden in Parijs en verblijft zolang in het hotel van Ninon. De personages schuiven langs elkaar heen, stuk voor stuk fraai geportretteerd.

Bijzaak

Het moorden is bijzaak. Slechts één enkele keer wordt het getoond: kil, zakelijk, zonder geluid. Man zit op vrouw en wacht tot ze niet meer beweegt. De regie van Denis is opmerkelijk neutraal, alsof ze erin is geslaagd de subjectiviteit van de filmmaker uit te schakelen. Zelfs de schijn van een moreel oordeel ontbreekt, een verklaring wordt niet gegeven, de emoties zijn minimaal. Zelfs als Camilles moeder op het politiebureau tegen haar zojuist gearresteerde zoon zegt dat ze hem nooit had moeten baren, maakt dat niets los. Denis' interesse is bijna wetenschappelijk: hoe kan het dat mensen niet weten dat er een 'monster' in hun midden leeft?

De sfeer van 'J'ai pas sommeil' is sensueel, net als die van Denis' eerdere film 'S'en fout la mort'. Voor een deel is dat te danken aan de acteurs. Katerina Golubeva, door Sarunas Bartas ontdekt voor diens 'Trys dienos', mag gerust worden bestempeld als de Michelle Pfeiffer van Oost-Europa. Alex Descas, helaas nauwelijks in andere films te zien, is de mooiste acteur van Frankrijk. Golubeva en Descas spelen iets te stoer-zwijgzaam, maar hun aanwezigheid geeft de scène onmiddellijk iets broeierigs. Debutant Richard Courcet levert zijn bijdrage met een trage travestie-act in een homobar. Geen pruik of neptieten, maar slechts een jurk die langzaam naar beneden glijdt en een paar mannelijke tepels prijsgeeft.

Op een of andere manier slaagt Denis erin de kijker te doen geloven dat voor haar personages vrijen de meest natuurlijke bezigheid is, zonder dat letterlijk te laten zien. Ook al zitten ze in de auto of aan de bar, het bed lijkt nooit ver weg te zijn. Dat is een sterk staaltje suggestie, waar ook cameravrouw Agnès Godard verantwoordelijk voor is. Haar verbeelding van louche Parijs is zeer aantrekkelijk. De straten en interieurs zijn groezelig, maar dat de personages daar rondhangen is aannemelijk. Zo is het Parijs en het werk van Claire Denis: groezelig maar aantrekkelijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden