Italië staat stil

De vraag of premier Silvio Berlusconi deugt, interesseert de Italianen maar weinig. De verkiezingen van zondag en maandag gaan over iets anders: economisch onheil.

door Paul-Kleis Jager

Vijf jaar Berlusconi deed Italië in moreel opzicht geen goed, zegt zijn linkse aartsvijand Romano Prodi. “Vulgariteit, leugens en arrogantie verdrongen schoonheid, waarheid en intelligentie.“

Maar in een land waar 25 procent van de economie tot het zwarte circuit wordt gerekend, is het raadzaam zuinig te zijn met aanvallen op het ethische gehalte van de tegenstander. Prodi bestreed Berlusconi dan ook vooral met de ene na de andere onheilspellende statistiek over de Italiaanse economie, die er beroerd aan toe is.

Het begrotingstekort is hoger dan volgens de Brusselse regels verantwoord is, de economische groei stelt al jaren weinig voor. In 2001, toen Berlusconi aantrad, kon nog 1,8 procent groei worden genoteerd, in 2003 en 2005 een nul. De staatsschuld, de hoogste van Europa, nam verder toe en bedraagt nu 106 procent van het bruto nationaal product waar het eigenlijk niet meer dan 60 procent mag zijn.

Italië's exportprestaties zijn bedroevend, terwijl Berlusconi het land beloofde te leiden als een bedrijf. Op de ranglijst die de concurrentiepositie in kaart brengt bungelt Italië ergens onderaan, op nummer 53.

Berlusconi (69) hamert op de tegenwind die hij had. De gevolgen van de aanslagen van 11 september, de dure euro, de opkomst van China. Waar het vroeger naar hartelust de lire devalueerde om de machine weer aan te slingeren, moest Italië nu lijdzaam toezien hoe het uit de markt werd geprijsd.

Maar andere landen deden het beter, en zonder de euro had Italië weleens het Argentinië van Europa kunnen worden, vermoeden economen: een land dat zichzelf de das omdoet met inflatie en begrotingstekorten.

Ondernemers verwijten il cavaliere dat hij zich verschuilt. Hij is zijn beloften niet nagekomen, vindt bijvoorbeeld Luca Cordero di Montezemolo, Fiat-topman en voorzitter van werkgeversorganisatie Confindustria. Berlusconi oreerde over zijn voorbeelden Thatcher en Reagan en liet veel Engelse termen vallen als flexibility en new economy. Maar het wachten is nog altijd op minder regels, meer marktwerking, minder overheidsuitgaven.

Luciano Benetton, de kledingmagnaat, en Diego della Valle, van Tod's schoenen en eigenaar van voetbalclub Fiorentina, vielen Di Montezemolo bij, tot grote woede van Berlusconi. Donderdag nog ging hij tekeer tegen 'het complot van industriëlen, journalisten en rechters tegen de premier'.

Een van de oorzaken dat Berlusconi zo weinig de daad bij het woord voegde is dat hij waarschijnlijk helemaal niet zo'n vrije-marktadept is. Berlusconi's holdingmaatschappij Fininvest werd groot in van alles tussen verzekeringen en voetbal mede dankzij de hulp en de bescherming van politieke vrienden.

De juridische erfenis van die zakelijke zegetocht - hij staat op de 37ste plaats van de lijst van rijkste mensen ter wereld van het blad Fortune - is een andere reden voor de tegenvallende activiteit. Veel tijd en energie ging op aan de beruchte 'wetgeving op maat' die de premier en zijn entourage uit de greep van de 'rode rechters' moest houden. Zo werd de strafmaat voor boekhoudfraude verlaagd en werd de procedure om belastend bewijs uit het buitenland op te nemen in strafprocessen veel ingewikkelder.

Er lukte ook een aantal dingen wel. Zo is er een begin gemaakt met een aantal grote infrastructurele projecten en rijdt er nu een hogesnelheidstrein tussen Rome en Napels. En Berlusconi zette zijn tanden in de pensioenen: Italianen moeten langer werken. Alleen is de ingreep niet voldoende doordat de vergrijzing door het lage geboortecijfer vrijwel nergens zo hard aankomt als in Italië.

De werkloosheid is teruggebracht door de barrières voor tijdelijke banen en deeltijdwerk op te heffen. Berlusconi claimt dat er de afgelopen vijf jaar 1,2 miljoen banen bij zijn gekomen, waarmee de werkloosheid (7,1 procent) onder het niveau van Frankrijk, Duitsland en het EU-gemiddelde dook.

Probleem voor Berlusconi is dat zijn flex-generatie niet rebelleert zoals in Frankrijk, maar allerminst tevreden is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden