Italië hinkt op drie gedachten

Verkiezingsposter van kandidaat Silvio Berlusconi verscheurd. Beeld AP
Verkiezingsposter van kandidaat Silvio Berlusconi verscheurd.Beeld AP

De Italianen hebben gekozen, maar de uitslag is alles behalve duidelijk. Uit de electorale mist doemt een verdeeld politiek landschap op. Wat betekent dat voor Europa? Worden de broodnodige hervormingen doorgevoerd of moddert de Italiaanse economie de komende jaren door? Twee scenario's over de verkiezingsuitslag.

Janne Chaudron

Scenario 1: Europa hyperventileert

De laatste, onzekere, exitpolls wijzen uit dat de sociaal-democraat Pier Luigi Bersani een meerderheid heeft verworven in de Kamer van Afgevaardigden en dat Berlusconi's centrum-rechtse partij koploper is in cruciale regio's in de Senaatsverkiezingen. Conclusie: Italië is onregeerbaar. Zonder een meerderheid in beide kamers lijkt een stabiele coalitie onmogelijk.

Dat is slecht nieuws voor Europa. Mogelijk gaan de Italianen over een paar maanden opnieuw naar de stembus, maar tot die tijd liggen de broodnodige hervormingen stil. De staatsschuld (126 procent van het bbp) wordt niet teruggebracht en de arbeidsmarkt blijft op slot. De eerste reactie kwam gisteravond: de rente op Italiaanse staatsobligaties liep flink op, een teken dat het vertrouwen in Italië is gedaald.

De verkiezingsuitslag zal de Duitse bondskanselier Angela Merkel doen denken aan negen maanden geleden. Toen slaagden de Grieken er niet in om een regering te vormen en moesten ze opnieuw naar de stembus. De extreem-linkse partij Syriza, die weigerde hervormingen door te voeren, dreigde de verkiezingen te winnen. Met een fractie voorsprong werd dat horrorscenario afgewend. De hervormingsgezinde Samaras won.

In Italië is zo'n zelfde protestpartij, de Vijfsterrenbeweging van komiek Beppe Grillo, nu de derde van het land. Europa kijkt angstig naar de man die menigten van achtduizend mensen toespreekt. Hij fulmineert tegen Europa en wil een referendum over de euro. Gezien de ervaringen in Griekenland, zou Grillo kunnen profiteren van een tweede gang naar de stembus. Over de vraag wat dat betekent voor het voortbestaan van de euro denken de Europese leiders liever niet na.

De afgang van Mario Monti is een ander pijnlijk punt voor Europa. Super Mario, zoals hij aan het begin van zijn regeertermijn werd genoemd, haalde volgens de laatste uitslagen slechts 9 procent van de stemmen. Monti heeft het afgelopen jaar de door Europa gevraagde hervormingen doorgevoerd, maar de Italianen verafschuwen zijn beleid.

Scenario 2: Europa haalt opgelucht adem

Silvio Berlusconi's partij is niet de grootste van het land, moeten Angela Merkel en eurocommissaris Neelie Kroes opgelucht vastgesteld hebben nadat de eerste uitslagen binnenkwamen. De afgelopen weken hebben verschillende Europese leiders de Italianen stemadvies gegeven. Dat luidde: stem niet op de mediatycoon die Italië de afgelopen tien jaar de afgrond in heeft geholpen. Sinds het begin van de campagne heeft Berlusconi zich teruggevochten. Hij beloofde zijn kiezers de onroerendgoedbelasting terug te geven en hij sprak zijn afschuw uit over Monti die 'het schoothondje van Merkel is'. Maar de retoriek heeft onvoldoende geholpen om de verkiezingen met een grote meerderheid te winnen.

Hoewel de uitslag van de verkiezingen in eerste instantie een verdeeld politiek landschap toont, hebben de Italianen verder tenminste weer een eigen parlement mogen kiezen. Het democratisch draagvlak ontbrak bij Monti's zakenkabinet. De weerstand onder de bevolking werd steeds groter nadat de man in korte tijd hervormingen doorvoerde.

Politicoloog Jonathan Hopkin zei daarover in deze krant: "Technocraten hoeven weliswaar geen rekening te houden met een electoraat, maar op termijn kunnen ze een democratie daarmee om zeep helpen. Oude instituties verdwijnen. Denk aan vakbonden. De kiezers profiteren niet en zullen de technocraten uiteindelijk naar huis sturen." In het begin van zijn regeerperiode was Monti populair omdat de Italianen genoeg hadden van de corrupte Berlusconi, maar het Monti-effect verdween snel toen de Italianen de bezuinigingen in de portemonnee voelden.

Mochten de Italiaanse politici geen stabiele coalitie kunnen vormen, dan kan een tweede stembusgang een positief resultaat opleveren voor de sociaal-democraat Bersani. Want onder grote internationale druk won in Griekenland destijds ook uiteindelijk de hervormingsgezinde Samaras. Bersani is voor Europa, na Monti, een redelijk alternatief. Hij heeft beloofd de gevraagde hervormingen door te voeren, hoewel de machtige vakbonden niet veel op hebben met veranderingen. Bersani zal echter actiever campagne moeten voeren. Tot nu toe bleef hij onzichtbaar. Maar met de hete adem in de nek van Berlusconi en Beppe Grillo zal hij dat niet nalaten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden