Italianen teleurgesteld en verward over burgerinkomen, het paradepaardje van de Vijfsterrenbeweging

De Italiaanse vice-premier Luigi Di Maio (rechts) met de Italiaanse premier Giuseppe Conte (links) tijdens de presentatie van de eerste van de drie miljoen gele pinpassen waarop het basisinkomen wordt gestort.Beeld EPA

De uitkering voor de allerarmsten in Italië, het paradepaardje van de Vijfsterrenbeweging, is voor het eerst gestort. Maar er is veel verwarring over het bedrag en controle is technisch nog niet mogelijk.

“Kijk, dit is ’m”, zegt Salvatore Capasso terwijl hij een knalgele pinpas uit zijn broekzak haalt. Daarop is deze maand voor de allereerste keer zijn burgerinkomen gestort. “De pas is gecamoufleerd als een pinpas van de Italiaanse Postbank, maar het logo is duidelijk nep. Begin deze maand is er 500 euro op gestort. Wanneer ik er aankopen mee doe, verberg ik ’m een beetje zodat niemand ziet dat ik een burgerinkomen heb. Want dat vind ik gênant. Ik verdien mijn inkomen liever werkend en zwetend, met waardigheid.”

Capasso is een slanke vijftigplusser die op papier al tien jaar werkloos is. Hij was ooit manager, maar komt de laatste paar jaar niet verder dan een dag of wat per week werk als bejaardenverzorger. Dat levert hem zwart een paar honderd euro in de maand op, die hij niet opgeeft. De alleenstaande Romein bezit geen huis, woont gratis in een appartement van zijn ouders en heeft minder dan zesduizend euro op de bank. Daarom is Capasso in aanmerking gekomen voor het burgerinkomen, een nieuwe uitkering voor de allerarmsten in Italië – werkloos of niet – en een paradepaardje van regeringspartij Vijfsterrenbeweging. 

Het burgerinkomen was een van de belangrijkste verkiezingsbeloftes van de populistische Vijfsterrenbeweging, die een klein jaar geleden samen met de rechts-nationalistische Lega aan de macht kwam. De Vijfsterrenbeweging heeft een keihard gevecht geleverd met Brussel om in de begroting van dit jaar negen miljard euro vrij te maken. De partij wil er de armoede mee uit te roeien. Partijleider Luigi Di Maio wilde perse dat de eerste burgerinkomens deze maand, voor de verkiezingen van het Europees parlement op 26 mei, zouden worden uitgekeerd. 

Voor drie miljoen Italianen

Dat is dus gelukt: ruim een half miljoen mensen hebben het burgerinkomen inmiddels binnen. Een dikke miljoen mensen hebben het aangevraagd. Verreweg de meeste aanvragen zijn gedaan in de zuidelijke gewesten Campanië en Sicilië. Napels is koploper onder de grote steden. In totaal gaan zo’n drie miljoen inwoners van Italië van de uitkering profiteren, is de schatting.

Dat zijn er aanzienlijk minder dan de vijf miljoen mensen die volgens statistiekbureau Istat onder de armoedegrens leven en waar de regering op had gerekend – wat een meevaller oplevert van een miljard euro. Dat er veel minder aanvragen zijn, komt waarschijnlijk omdat veel mensen die officieel met nul inkomen – of een heel laag inkomen – staan geregistreerd stiekem zwart werken. In tegenstelling tot Salvatore Capasso zijn zij mogelijk bang voor controles. Of ze hebben geen zin in gedoe, want als ze het burgerinkomen krijgen, moeten ze verplicht langs bij het arbeidsbureau en inzetbaar zijn.

Maar de invoering van deze uitkering – een compleet nieuw verschijnsel in Italië – gaat gepaard met veel verwarring. Het burgerinkomen moest en zou er deze maand zijn, maar behoorlijke voorlichting was kennelijk minder belangrijk. De begunstigden weten dat hun uitgaven worden getraceerd, maar niet waar ze het geld aan mogen uitgeven. Capasso: “Ik mag er geen krasloten mee kopen, maar mag ik er wel mee naar de bioscoop? Mag ik er kleding mee kopen? Dat heeft niemand me uitgelegd.”

Ook is volkomen onduidelijk hoe de werklozen aan werk zullen worden geholpen. Dat was een voorwaarde van de Lega om met de invoering akkoord te gaan. Het plan is om werkzoekenden binnen anderhalf jaar drie banen aan te bieden. Als ze die weigeren, wordt hun burgerinkomen stopgezet. Maar het extra personeel dat daarvoor bij de arbeidsbureaus aan de slag moet, is nog niet geselecteerd, laat staan opgeleid. En het nieuwe computersysteem dat de arbeidsbureaus met elkaar moet linken, gaat pas na de zomer draaien. “Ik verwacht er niks van”, zegt Salvatore gelaten. “Er is gewoon geen werk. Als ik zelf al tien jaar niet aan een baan kan komen, hoe gaat dat hen dan wel lukken?”

Teleurstelling

Voordat de Vijfsterrenbeweging in de regering kwam, beloofde de partij een burgerinkomen van 780 euro per maand. Maar nu wordt duidelijk dat bijna niemand de volle mep krijgt. Huizenbezitters en werklozen met een partner die wel wat verdient worden bijvoorbeeld gekort.

In Facebookgroepen melden zich woedende mensen die maar 40 euro krijgen. In de Toscaanse stad Prato weigerde een vrouw het kantoor van de uitkeringsinstantie te verlaten omdat ze 127 euro kreeg en is een teleurgestelde man uit protest daar helemaal uit de kleren gegaan.

Lees ook: 

Burgerinkomen Italië: ‘Straks hoeft mijn moeder niet meer te leven op melk en koekjes’

De 48-jarige Gianfranco Bellucci die al tijden zonder werk zit is op zoek naar een baan als losser, kruier, ober of chauffeur. Het maakt hem niet uit, als zijn moeder met haar pensioen van 280 euro per maand maar niet langer boodschappen voor hem hoeft te doen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden