Review

Italianen kunnen ook jazz spelen

De top van de Italiaanse improvisatiemuziek, verenigd in het Italian Instabile Orchestra (IIO), verwarmt dezer dagen de Hollandse harten met eenvrolijk programma vol mediterrane schwung. Het achttien man tellende ensemble speelde donderdag in SJU te Utrecht door de orkestleden zelf geschreven en gedirigeerde composities; een unieke karaktertrek van een gezelschap dat met een steeds wisselende muzikale leiding gelijkwaardigheid boven alles stelt.

Trompettist Pino Minafra richtte het IIO twaalf jaar geleden op met het idee getalenteerde jazzmuzikanten uit heel Italië bij elkaar te brengen. ,,Ik wilde de Italiaanse jazz uit de periferie halen. Wat weten ze in het buitenland nu helemaal van Italië? Wijn, opera, mooie vrouwen, daarom zijn we wereldberoemd, maar dat ook wij gezegend zijn met een bloeiende jazzscene, is nagenoeg niet bekend.'' Het is volgens Minafra een waar mirakel dat het orkest al zo lang bij elkaar is. ,,Zoiets kan alleen in Italië waar mensen traditioneel openstaan voor elkanders ideeën. Goed, het begint vaak met een conflict, maar al snel wordt een gemeenschappelijke basis gevonden waar mooie en nieuwe ideeën uit voortvloeien. Dat is de drijvende kracht, de magie achter ons orkest.''

Tussen stijlvol en clownesk gekleed, met een net iets te kleine hoed op zijn hoofd, bezwoer trombonist Sebi Tramontana voor aanvang van het concert eventueel aanwezige kwade geesten met een litanie aan spreuken afkomstig uit een Zuid-Italiaans exorcisme-ritueel. Saxofonist Eugenio Colombo begeleidde hem daarbij met schudballen die hij kruislings op en neer bewoog als waren het wijwaterkwasten. Even later spetterde een volle koperklank van de planken en werd de toon gezet voor een geanimeerde avond.

Het IIO beweegt zich in elke denkbare richting. Als vrolijk beschonken zeelieden bedwingen ze, zowel fysiek (van voor naar achter, van links naar rechts) als muzikaal, woeste golven van bombastisch kopergeweld om vervolgens in het rustige vaarwater van verstilde piano-, viool- en cello-improvisaties over te schakelen op onvervalst Italiaanse melancholie.

Compositie en improvisatie wisselen elkaar af in grotendeels avant-gardistisch aandoende stukken waarin (hedendaags) klassiek moeiteloos wordt verweven met (Italiaanse) volksmuziek, banda-repertoire, groovende bigbandswing en vrij uitwaaierende freejazz. Het vergt nogal wat inventiviteit van de leden die zo nu en dan een soort survivaltocht lijken te maken door een onherbergzaam klanklandschap.

Muzikale democratie is het credo van het IIO. Er is geen vaste dirigent. In principe mag elk lid een werk indienen. De componist wordt zo tijdelijk orkestleider tijdens de repetities en de uitvoering van zijn stuk. Een antidictatoriaal muzikaal communisme, waarin, naar goed Italiaans gebruik, voldoende plaats is voor onderlinge twist en argumentatie en dat zodoende sprankelt van de vitaliteit.

Daarbij is theatraal opgediste humor een belangrijk ingrediënt in de muziek van het IIO. In die zin is een vergelijking met bijvoorbeeld het Nederlandse Willem Breuker Kollektief op zijn plaats, maar in tegenstelling tot onze wat hoekige nationale jazztrots interpreteren de Italianen hun repertoire ronduit lyrisch. Hoe beide tradities elkaar vinden blijkt vanavond in het Amsterdamse Bimhuis, als het IIO naast eigen werk ook aan de slag gaat met composities van Breuker, Ig Henneman en Ab Baars.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden