Italiaanse president is afgepeigerd

Verkiezing opvolger is test premier Renzi

Nu de president van Italië op het punt staat om af te treden, breekt voor de premier van het door de economische crisis geteisterde land een extra lastige periode aan. Giorgio Napolitano, die 89 is, heeft onlangs gezegd 'spoedig' af te willen treden omdat hij moe is. Naar verwachting doet hij dat deze week, nu het EU-voorzitterschap van Italië wordt afgerond. Het is dan aan premier Matteo Renzi om de verkiezing van de nieuwe president soepel en snel te laten verlopen. Want als het hem niet lukt een behoorlijke parlementaire meerderheid voor zijn favoriete kandidaat te vinden, rijst de vraag of hij wel in staat is een aantal cruciale hervormingen door te voeren.

Napolitano werd in 2013 tot president gekozen nadat hij er al zeven jaar als staatshoofd op had zitten. De voormalige communist, die door veel Italianen wordt gezien als een toonbeeld van fatsoen en onkreukbaarheid, had helemaal geen zin om aan te blijven. Maar Pierluigi Bersani, de toenmalige leider van de Democratische Partij (PD), bleek niet in staat een kandidaat naar voren te schuiven die voldoende stemmen kreeg.

De verkiezing ging steeds meer lijken op een gênante bokswedstrijd, waarbij Bersani op een gegeven moment ex-premier en partijgenoot Romano Prodi de ring in duwde, die vervolgens door honderd parlementariërs uit de eigen partij werd weggestemd - wat weer tot het vertrek van Bersani en de latere komst van Renzi als leider van de PD leidde. Omdat er over geen enkele kandidaat overeenstemming kon worden bereikt, is Napolitano gesmeekt nog even president te blijven. Die stemde daarmee in, op voorwaarde dat er onmiddellijk aan een nieuwe kieswet en de hervorming van het parlementaire stelsel en de arbeidsmarkt zou worden gewerkt. Nu die hervormingen vrij stevig in de parlementaire steigers staan, denkt hij met een gerust hart te kunnen aftreden.

Maar er dreigt wel degelijk gevaar. Want binnen de sociaal-democratische PD zijn er nogal wat parlementsleden die de voortvarende en dominante Renzi niet uit kunnen staan, en die het niet eens zijn met enkele punten van de arbeidsmarkthervorming en de kieswet-in-wording. Omdat er tijdens deze verkiezing anoniem wordt gestemd, is het voor hen een uitgelezen kans om hun partijleider een hak te zetten.

Daar bovenop heeft Renzi te maken met Silvio Berlusconi, die nog altijd de leider van Forza Italia is. Berlusconi heeft gezegd de hervormingen alleen te blijven steunen als de nieuwe president hem aanstaat.

In Italië heeft een president best veel macht en knipt zeker niet alleen lintjes. Het staatshoofd kan wetten afkeuren, het parlement ontbinden, premiers en senatoren-voor-het-leven benoemen en gratie aan veroordeelden verlenen. Hoeveel invloed een president hier kan hebben, bleek wel toen Napolitano midden in de financiële crisis van 2011 de toenmalige premier Berlusconi opzij wist te schuiven om econoom Mario Monti op diens plek te manoeuvreren.

De verkiezing van de volgende president zal waarschijnlijk eind januari beginnen en kan dagen maar ook weken duren. Er zijn ongeveer duizend stemgerechtigden.

Wie volgt Napolitano op?

Al maanden zingen er namen rond. Mario Draghi, baas van de Europese Centrale Bank, wordt vaak genoemd, net als Romano Prodi, ex-premier en voormalig voorzitter van de Europese Commissie. Maar Prodi zou slecht liggen bij Berlusconi, die zijn eigen raadgever Gianni Letta naar voren zou willen schuiven. Ook Walter Veltroni, oud-burgemeester van Rome, en Raffaele Cantone, hoofd van het anti-corruptie agentschap, worden gezien als kansrijke kandidaten.

Een vrouw is nog nooit gekozen en dat lijkt ook nu weer niet te gaan gebeuren, ook al geven opvallend veel deelnemers aan peilingen op internet de voorkeur aan ex-minister Emma Bonino.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden