It's all about flirting

Het tettert al weken rond: Madonna heeft een nieuw gezicht - als fotomodel. Naast haar cd's en films verschijnt nu wereldwijd haar boek 'Sex with Madonna'. Haar publiciteitscampagne is geruchtmakender dan de foto's blijken te zijn. Maar in de verpakking zit toch inhoud. De image buildster heeft weer een boodschap.

De eerste geruchten over Madonna's nieuwe cd 'Erotica' en haar fotoboek 'Sex' circuleren al in juni. Telkens dienen de media als doorgeefluik van nieuwe prikkels om de wereld in de juiste stemming te brengen. Want Madonna's seksuele fantasieen in geluid en beeld eisen een niet te houden nieuwsgierigheid - als het aan haar ligt tenminste.

'Erotica' verscheen vorige week. 'Sex', het langverwachte boek met tekst van Madonna en foto's van Steve Meisel, ligt vanaf vandaag in de winkel a 120 gulden per exemplaar. De 750 000 exemplaren zijn in kisten verpakt en per stuk geseald tussen twee flinterdunne metaalplaten. Zelfs op de toonbank mag het boek nog geen glimp van zijn inhoud prijsgeven. Ook beroemdheden als topmodel Naomi Campbell en rapper Vanilla Ice, die in het boek figureren, mochten tot nu toe geen kick geven over de inhoud. De andere figuranten, geworven via advertenties en geronseld in nachtclubs, moesten contracten tekenen waarin zij absolute geheimhouding verzekerden.

Het gaat hier dan ook om Spanning en Geheimzinnigheid. Boekhandels moesten het boek bestellen zonder meer te hebben gezien dan een paar losse foto's. In ieder land kreeg een blad het 'exclusieve alleenrecht' om vast een paar foto's als voorpublicatie te plaatsen. Het Amerikaanse maandblad Vanity Fair was de eerste, in Nederland was het Nieuwe Revu. De foto's tonen onder meer Madonna die zich bevredigt boven een spiegel en als blote lifster. In een mum van tijd waren de oplagen uitverkocht, al waren de teksten bij de foto's meestal niet veel meer dan herschrijvingen van het artikel in Vanity Fair en van een iets later verschenen interview in het Britse blad New Musical Express (NME). Maar wat maakte het uit, zolang het iets van de nieuwsgierigheid naar Madonna's 'Sex' zou bevredigen?

Dank zij menige angsthaas die bij voorbaat al bang was voor al het vreselijks wat 'Erotica' en 'Sex' mogelijk zouden bevatten, werd de nieuwsgierigheid naar boek en cd alleen maar groter. Dat Madonna te kennen gaf binnenkort te acteren in de film 'Body of Evidence', een ruige variant op de omstreden Paul Verhoeven-film 'Basic Instinct', verhoogde de gespannen verwachtingen over 'Sex' nog meer.

De Franse douane hield 25 000 exemplaren van het boek vast en wilde deze pas inklaren wanneer de minister van binnenlandse zaken daar zijn persoonlijke toestemming voor zou geven. De BBC knipte alle naaktscenes uit de videoclip omdat die in een familieprogramma te zien zou zijn en een Britse minister vond dat het boek vanwege de naaktfoto's in het geheel niet mocht worden verkocht.

Wat de media ook te melden hebben, over Madonna's marketing systeem is iedereen vol lof. Uitgedost als Dita Parlo, een actrice uit de jaren dertig, brengt zij haar nieuwste producten aan de mens. Deze laatste Madonna-versie heeft strak achterover gekamd haar, zwartomrande ogen, een witgepoederd gezicht en een gouden voortand, voorzien van het initiaal D.

Over alle beroering (en gratis reclame) houdt Madonna zich op de vlakte. "Ik wil met 'Sex' niet zeggen dat anderen dit moeten gaan nadoen. En ik kan ook niet controleren wat anderen in dit boek zien. Ik heb alleen maar die seksuele fantasieen laten zien, die ik kwijt wilde" , sprak de wereldster in een MTV-interview.

Een-nul voor de mythevorming. Toch vallen boek, clip en cd tegen. Madonna mag dan opgewonden raken door in haar blootje boven de zee te hangen, door half naakt over een muur te hangen of door zich met skinheads en lesbiennes uit de uitgaansscene te laten fotograferen. En ze denkt opzienbarend te zijn door de kunst van de orale liefde in lyrische teksten uit te leggen en haar videoclip 'Erotica' te noemen.

Ondertussen is haar boek een aaneenschakeling van mooie plaatjes met Madonna in wisselende outfits. Veel foto's in 'Sex' zijn bepaald niet opwindender dan de gemiddelde reclame voor ondergoed of spijkerbroeken. Bioscoopfilms als 'Tampopo' of 'Basic Instinct' laten meer erotiek zien dan Madonna's videoclip. Net zomin als de teksten van haar nieuwe cd en de clip iets te melden hebben dat we nog niet wisten.

Boek en cd verkopen natuurlijk toch wel, maar met alle pretenties is het inhoudelijk wel een magere opbrengst. Zeker voor iemand die er prat op gaat taboes te doorbreken en saaiheid te haten. Door haar volverwachting-klopt-ons-hart-campagne en haar uitgesproken gedrag van voorheen heeft Madonna toch heel andere verwachtingen gewekt.

Als eigengereide brokkenmaakster in de films 'Desperately seeking Susan' en 'Who's that girl' of als de adembenemende vamp Breathless Mahoney in 'Dick Tracy' maakte ze de heimelijk gekoesterde droom van menige vrouw waar. Madonna was daarin de sterke vrouw die weet wat ze wil en dat ook gewoon doet, zonder zich aan conventies te storen.

In 'Sex' mag Madonna zich misschien niets van bestaande normen en waarden aantrekken, maar ze voegt er ook niets aan toe. De foto's geven slechts variaties op de beelden die al jaren bestaan van vrouwen en erotiek. In 'Sex' en 'Erotica' blijkt dat Madonna net als iedereen doordrongen is van stereotypen en niet in staat is zich daarvan los te maken. Een uitdagend kindvrouwtje dat voorzichtig haar borsten betast of een opgewonden stelletje dat hevig staat de vrijen in de berm, zijn cliche's.

Dit is des te teleurstellender, omdat het met behulp van de personages die ze zich eerder heeft aangemeten, wel lukte om een andere kijk te geven op vastgeroeste denkbeelden. Vermomd als Marilyn Monroe in 'Material Girl' (1984) liet ze iedereen weten dat er met haar niet viel te spotten: niks geen dom blondje. Iedereen pikte het, want ze was inmiddels geliefd bij een groot publiek. Madonna was immers het opstandige pubertje van de hits 'Holiday' (1983) en 'Lucky star', een toffe meid die van feesten en dansen hield. Totaal ongevaarlijk, want ze sneed geen echt gevoelige onderwerpen aan. Bovendien laat ze bij tijd en wijle haar lieve meisjeskant zien. Madonna is de vertolking van de vrouwelijke 'American Dream':

'I went to New york. I had a dream. I wanted to be a big star. I did not know anybody. I wanted to dance. I wanted to sing. I wanted to do all those things. I worked real hard. I wanted to be famous. I wanted everybody to love me. I wanted to be a star. I worked really hard and my dream came true.' (Madonna in de concertregistratie van de Virgin Tour).

Over seks had de wereldster toen nog niet zoveel te melden. Seks was altijd wel aanwezig, maar in de vorm van sexappeal: Madonna als lekker stuk. Van vrij- en zelfbevrediging-acts, zoals later tijdens de Blond Ambition Tour (1990), was in de Virgin Tour (1986) nog geen sprake. Haar items gingen over het zich losmaken van haar ouders. In bij voorbeeld de hit 'Papa don't preach' (1986) zingt ze over tienerzwangerschap:

Papa I know you're going te be upset

'Cause I was always your little girl

But you should know by now

I am not a baby.

In 'Who's that girl' (1987) nam ze zowel in de film als op cd de gedaante van een kirrende Betty Boop aan. Maar dan wel een Boop die schiet en diamanten jat. Twee jaar later bond ze de strijd aan met haar katholieke verleden. In de videoclip van de hit 'Like a prayer' kust een devote Madonna de voeten van een zwart heiligenbeeld dat verandert in een priester en door haar wordt omhelsd. Uitgedost als een kruising tussen de maagd Maria en een hoer vertonen haar handen de wonden van Christus: Madonna als 'verlosser'. Dit maakte een storm van verontwaardiging los.

Jaren later toen Madonna in de Blond Ambition tour Italie aandeed, werd haar aanvankelijk verboden op te treden vanwege dit nummer. Zelf beschuldigde zij daarop de kerk van 'het negeren van het recht van vrije meningsuiting' en 'het gevangen zetten van het gedachtengoed van mensen'. In de film 'In Bed with Madonna' over deze tournee is te zien hoe zij in Canada haar artistieke vrijheid als argument gebruikt wanneer autoriteiten dreigen die te beknotten: de politie in Toronto roept om een verbod, maar het concert gaat door.

In de film is ook te zien hoe Madonna de vakvrouw was die alle touwtjes stevig in handen heeft. Met hits als 'Express yourself' riep ze op tot zelfverwezenlijking: doe en denk wat je zelf wilt, zodat iedereen zichzelf kan zijn. Ze wilde de concertgangers ook motiveren om gezamenlijk vooroordelen te bestrijden. In interviews gaf ze te kennen dat ze met haar werk politiek bedrijft. Zich bewust van haar roem en gehoor, riep ze onder meer op tot safe sex. Madonna nam toen al jaren deel aan AIDSbenefietconcerten. Tenslotte had ze door deze ziekte al veel vrienden en bekenden (waaronder de graffiti-kunstenaar Keith Haring) verloren.

Op deze terreinen werken Madonna's stellingnames. Met haar populariteit bereikt zij wel degelijk dat haar wereldwijde aanhang gaat nadenken en eventueel het gedrag verandert. Het is immers lang niet zo genant om een condoom te gebruiken als je weet dat een ster als Madonna dat ook doet. Daarbij is ze zelf als extreem succesvolle carrierevrouw het vleesgeworden voorbeeld van een vrouw die in zichzelf gelooft en daar bergen mee verzet.

Dit zijn echter nog vrij gemakkelijke statements. Niemand zal haar afvallen als zij beweert dat iedereen gediend is bij het respecteren van zijn medemens. Condoomgebruik propageren in de strijd tegen AIDS is eveneens een nobel streven.

Van zelfrespect verschoof Madonna's aandacht steeds meer naar seks. De film 'In bed with Madonna' van de Blond Ambition Tour en de clip 'Justify my love' werden een hit. De videoclip gaat over lustgevoelens. In een hotelkamer vrijt Madonna met haar vriend. Anderen wandelen binnen en verstrengelen zich in een knusse, opwindende knuffel-en-vrijpartij met likken en vastbinden. Madonna kijkt toe en tongzoent een vrouw.

In 'In bed with Madonna' dient haar (hotel)bed als een soort verkapte sofa van Freud. Madonna hoort haar mede-dansers en muzikanten uit en lucht haar eigen fantasieen. De hier tentoongespreide 'openheid' is puur exhibitionisme; interessant tot het moment dat ze pijnlijk openhartig over anderen wordt. Zo moet haar broer het ontgelden in haar poging om zijn verslaving te verklaren. Tot vervelens toe draait het in vrijwel alle gesprekken om seks en taboes. Op het podium grijpt ze pontificaal in haar kruis (in navolging van Michael Jackson die van zijn manager wat meer seks moest uitstralen).

Madonna is nu 34 en vindt dat ze alle onderwerpen op haar weg naar volwassenheid heeft gehad. "Ik ben nu het station gepasseerd dat ik mijn vaders aandacht wil trekken. Tussen het opstandige meisje van toen en de vrouw van nu, die zich anderhalf jaar lang keihard uitsloofde om dit boek te maken, ligt een wereld van verschil" , stelt ze in het NMEinterview.

In haar nieuwste produkten reageert ze dan ook niet meer op de regels van anderen, maar geeft ze uit eigen beweging vorm aan haar fantasie. Beweert ze. Daarom vindt ze het nu ook zo belangrijk om als kunstenaar gerespecteerd te worden. Ze heeft er daarom een grote hekel aan om afgeschilderd te worden als briljante publiciteitsvrouw. "Dat doen mensen alleen maar om geen aandacht te hoeven besteden aan de kwaliteit van mijn teksten, mijn acteren en mijn podiumpresentaties" , klaagt ze in diverse interviews. Verontwaardigd vraagt ze zich in NME af, waarom fotografe Cindy Sherman en acteur Jack Nicholson wel als kunstenaars te boek staan en zij niet. Voor Sherman en Nicholson geldt immers ook dat ze steeds andere personages aannemen.

Maar Madonna lijkt te vergeten dat in een ander personage kruipen niet hetzelfde is als kunst maken. Madonna is eerder een intermediair tussen de belevingswereld van kleine undergroundscenes en het grote publiek. Voguen, een manier van dansen waarbij diverse fotomodelposes worden aangenomen, bestond al eer Madonna het tot de nieuwe danstrend verhief. Hetzelfde gaat op voor haar uiterlijke verschijning. Madonna maakte de bustier als uitgaansdracht beroemd terwijl deze uitmonstering onder dansfanaten allang gemeengoed was. De kleding die zij draagt past bij haar personage van dat moment: net zoals de Hollywood-sterren Marilyn Monroe, Greta Garbo en Marlene Dietrich hun uiterlijk gebruikten in hun image building.

Kunst of niet, waar het om gaat is of Madonna in haar optreden zoveel boodschap heeft als ze beweert. "Ik mag dan niet de beste zangeres of danseres zijn, maar ik heb een boodschap die ik wil uitdragen" , zegt ze in 'In bed with Madonna'. Met 'Sex' en 'Erotica' pretendeert ze de taboes rond lust en liefde te willen doorbreken. Maar ze maakt twee misrekeningen.

De hele commotie rond het verschijnen van boek en cd was te verwachten. De discussie over het aanstootgevende van het tonen van seks is eeuwenoud en zorgt voor geen enkel nieuw inzicht. Bovendien zijn Madonna's seksuele fantasien te stereotiep om een nieuwe, taboedoorbrekende discussie op gang te brengen.

Wellicht dat in puriteinse landen als de Verenigde Staten wel een dialoog op gang komt omdat een wereldster openlijk over seks en erotiek praat. En omdat ze toont dat haar seksuele fantasieen over sadomasochisme, exhibitionisme en getatoueerde lesbiennes gaan. In de meeste Europese landen zal de opschudding beperkt blijven tot diegenen die geen televisie kijken, nooit reclames zien, geen tijdschriften lezen en het boek of de cd toch al niet zouden kopen.

Madonna heeft zich dit keer overschreeuwd. De boodschap die zij vertolkt, sorteert in deze vorm niet het beoogde effect. Het lijkt meer op de woorden waarmee zij acht jaar geleden zichzelf en haar carriere karakteriseerde: 'I think it's all about flirting. Yes, that's what it is all about.'

Bespreking 'Erotica': CD & LP, pagina 5.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden