Istanbul krijgt weer hippe wijken

Twee prachtige niet-moslimwijken van weleer komen in het hart van Istanbul weer tot leven. Het ene monument na het andere wordt er, met geld van de Europese Unie en Unesco, gerestaureerd. Het hart van de stad ontwaakt uit een slaap die het bijna naar de dood bracht. Het is alsof de muren van de huizen, de poorten van de synagogen, de bloemen in de tuinen en de Maria's in de kerken van blijdschap huilen. Het ene monument na het andere wordt gerestaureerd. Nieuwe bewoners versieren hun balkons met bloemen, vroegere wijnhuizen raken weer vol, het menselijke geroezemoes vult de cafés. De christelijkjoodse wijken van Istanbul hebben de coma overleefd.

Balat, de wijk die tot de jaren veertig het multiculturele gezicht van Istanbul symboliseerde, is in de afgelopen vijftig jaar in verval geraakt. Het verval vond in duizelingwekkend tempo plaats. De elitaire buurt aan het water van de Gouden Hoorn, waar de Grieks-orthodoxe patriarch is gevestigd, veranderde na het vertrek van de christenen en de joden in een sloppenwijk waar een paar kerken en en paar synagogen met de steun van christenen en joden in het buitenland op een krampachtige manier tegen verwoesting in bescherming werden genomen.

Niet aan het water, maar op de heuvel in het centrum van Istanbul, waar men uitzicht heeft over de hele stad, ligt Beyoglu. En zoals de bewoners voor de Turkse invasie het noemden: Pera. Beyoglu is veel groter dan Balat; rijker, bevolkter en ook kleurrijker. De prachtige ligging, de florerende handel, het cosmopolitische karakter van de wijk ten spijt, raakte echter ook Beyoglu in verval. Met het vaak gedwongen vertrek van de christelijke en joodse bewoners van de wijk verloren de gebouwen als het ware hun ziel. De wijk verpauperde. Het werd een wijk waar de bewoners terechtkonden voor bars met goedkoop bier. Alleen, ze moesten wel uitkijken dat vallende stenen van verrotte muren en daken niet op hun hoofden terechtkwamen.

Historicus Nedim Dogan zegt in een van de pas geopende cafés in Beyoglu: ,,De Turkse machthebbers hebben sinds het begin van de vorige eeuw alles op alles gezet om een homogene bevolking te creëren. Het verlies van zoveel grond in de oorlogen was bitter. Ze weten dat aan het verraad van de niet-moslims in het Ottomaanse Rijk. Door de christenen te verdrijven hoopten ze het uiteenvallen van het land een halt te kunnen toeroepen. Het vertrek van de christenen was dramatisch, voor de mensen zelf, maar volgens mij ook voor het land. Istanbul bijvoorbeeld is nooit meer de oude flamboyante, chique stad geworden die het vroeger was.” De christelijke en joodse wijken likken nu hun wonden. Vooral Beyoglu timmert behoorlijk aan de weg. Het begint weer een hippe wijk te worden, waar je op prachtige zolders, met een prachtig uitzicht op de Bosporus, kunt dineren voor Londense prijzen. Elke straat heeft wel een pand waar er gerenoveerd wordt.

Dogan over deze ontwikkeling van de laatste jaren: ,,De moslims in de andere wijken hebben de bewoners van Beyoglu en Balat altijd gehaat. Het waren voor hun wijken waar varkensvlees werd gegeten. Hier leefden vrouwen die ongesluierd door de straten slenterden. Deze christenen zijn nu weg.

Maar de Turken hebben hun fout nu ingezien. Ze willen nu op zijn minst de toerismecapaciteit van deze wijken uitbuiten, want hier staan prachtige monumenten. Maar ik kan u zeggen dat zolang de oude bewoners niet terugkomen, Beyoglu en Balat nooit worden zoals het vroeger was.” De gemeenten van de beide wijken werken aan het herstel. De Europese Unie heeft een bedrag van zeven miljoen euro vrijgemaakt voor de restauratie van monumenten in Balat. Unesco subsidieert op haar beurt ook enkele projecten in deze wijk. De oude bewoners van bouwvallige monumenten worden door de gemeenten opgespoord en overtuigd om iets te doen aan hun bezittingen. Investeerders worden gestimuleerd om oude panden op te kopen en te laten renoveren.

Het oude Beyoglu en Balat komen langzaam aan het licht. Zo ook historische plekken. Pano, het wijnhuis, is een van de kroegen die als het ware hun roes uitgeslapen hebben en met frisse moed weer wakker zijn geworden.

Het ooit zo beroemde wijnhuis in Beyoglu is door Fevzi Buyukerol weer geopend. Buyukerol kent de laatste eigenaar van het pand vóór hem. ,,Hij was een Griek en heette Frangaki. Ik was nog erg jong en werkte in een restaurant op Cicek Pasaji hiernaast. De klanten die er bij ons zonder betalen vandoor gingen,

vatten we hier in Pano in de kraag.

Frangaki gooide stukken koper in de wijn om een betere smaak te krijgen. Verslaafden werden om die reden met de dag zieker. Frangaki wist wie er binnenkort zou sterven door zijn wijn. Hij hing een foto van degene die er erg ziek uitzag aan de muur en zei: ' Onze martelaar van de m a a n d .'

Als Buyukerol - de eerste Turkse eigenaar van Pano - uitgelachen is, vertelt hij dat het interieur van de huidige Pano niet verschilt met dat van vroeger. Hij heeft geprobeerd om de ziel van het pand terug te winnen door het vroegere Pano in originele toestand te laten herbouwen. ,,Ons klantenbestand bestaat nu voornamelijk uit mensen met een beter inkomen. Dat geldt tegenwoordig voor heel Beyoglu. De wijk begint weer elitair te worden. Ik hoop dat deze trend zich voortzet”, zegt Buyukerol.

De redding van deze wijken betekent echter dat de huidige bewoners, Turken en Koerden die met grote gezinnen uit het oosten van het land naar Istanbul zijn geëmigreerd en door hun financiele toestand gedwongen zijn in bouwvallige huizen te wonen, weg moeten. Dat zorgt vooral in Balat voor veel nervositeit.

De huiseigenaars vragen de laatste jaren al meer huur. Naarmate de wijk mooier wordt, worden de huren

onbetaalbaar voor de huidige bewoners.

Een van hen, Necip Dilli, een vijftiger die oorspronkelijk uit het noorden van Turkije komt, zegt: ,,Je ziet steeds meer zakenlieden in dure auto's die bij de makelaars van onze wijk over panden komen informeren. Er worden de laatste tijd veel huizen verkocht. De geruchten doen de ronde dat hier een jachthaven komt. Ik denk dat we uiteindelijk hier weg moeten. Maar waar we naartoe moeten, weet ik niet. We betalen nu weinig huur en zitten in het centrum van de stad. Straks moeten we misschien aan de rand van de stad iets zoeken. Het is dan twee uur reizen naar het centrum.” Veel van de huidige bewoners zoeken ook redding in het feit dat het om oorspronkelijk christelijke wijken gaat die opgeknapt worden. Kapper Mehmet Nazif in Balat zegt, met boze, zwarte ogen:,,De regering moet ons in bescherming nemen tegen de christenen die terug willen komen. Als het in dit tempo doorgaat, hebben de Grieken over een paar jaar hun wijken heroverd. Dan wordt Balat het Vaticaan van de Orthodoxen. Is dat wat onze leiders willen? Een christelijke staat creeren binnen Turkije?” Voor de deur van de kapper spelen een paar jongens luidruchtig met een bal. Ze stoppen als ze een groep westerse toeristen zien lopen. De toeristen maken foto's van de monumenten waar de Grieks Orthodoxe patriarch huist. Dan lopen ze naar een pand dat met EU-geld opgeknapt wordt. Kapper Mehmet:,,Er komen steeds meer toeristen. Deze wijk wordt werkelijk het Vaticaan van de orthodoxen en onze regering doet er helemaal niets aan.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden