Israels Napoleon dient zich aan vanaf de Golan-hoogten Netanjahoe trekt macht naar zich toe in Likoed

Hartje Golan. In een open vlakte met als decor de ondergaande zon, en onder een enorm spandoek 'Hernieuwing voor de overwinning', kwamen de 3 500 leden van het Centraal Comite van de Likoed bijeen. Het was hun eerste conferentie met de in maart gekozen Benjamin (Bibi) Netanjahoe als partijvoorzitter.

Politiek was de gebeurtenis in alle opzichten 'De Bibi Show'. Op een verhoging zaten alle partijvoormannen (met uitzondering van David Levi, die nog altijd eist dat Netanjahoe zijn excuses aanbiedt voor de beschuldigingen dat hij, Levi, Bibi zou hebben gechanteerd). Maar Netanjahoe was de enige van de hoge heren die de gedelegeerden mocht toespreken. Ariel Sharon zat ijzig voor zich uit te kijken gedurende de tweeenhalf uur. Benni Begin, altijd een gentleman, luisterde met een afgepast gezicht naar de speech. Jitschak Shamir verschool zich achter zijn zonnebril, al scheen de zon op zijn rug.

De aanhangers van Netanjahoe hadden de feestelijke opening van de conferentie tot 'Bibi's overwinningsfestijn' gebombardeerd. De gepijnigde gezichten van enkele van zijn collega's deden eerder denken aan een dodenwake. Voor velen was het dat ook. Het thema van de avond luidde 'Eenheid in de hernieuwde Likoed'. En tegen het eind van zijn toespraak riep Bibi dan ook uit dat het bestaan van de verschillende kampen in de partij als een kankergezwel had gewerkt. Bibi's rivalen lieten zich er niet door uit het veld slaan. Ze beschuldigden de nieuwe leider er openlijk van dat hij in feite aan een putsch bezig was.

“In plaats van eenheid in de beweging te scheppen, zie ik eerder een poging haar te domineren”, verklaarde een afwezige Levi. “En als hij ook nog de bevoegheid (daartoe) krijgt, gaat de beweging naar de bliksem.” Sharon waarschuwde al even heftig tegen Netanjahoe's plannen “de beweging over te nemen op een wijze die past bij totalitaire regimes”.

Mikpunt van al deze gifpijlen was het voorstel tot een nieuwe constitutie voor de Likoed, die Netanjahoe in staat stelt alle macht naar zich toe te trekken. Volgens die nieuwe regels zou Levi zijn moeizaam verworven status als de Nummer Twee kwijt raken. Sharon is al zijn macht kwijt als voorzitter van het Centraal Comite, dat tot nu toe het belangrijkste orgaan was. Als (en daar ziet het naar uit) de nieuwe 'Ik, Ik Ik Constitutie' - zoals zijn rivalen Bibi's voorstel hebben gedoopt - wordt aanvaard, zal ook dat orgaan niet veel meer zijn dan een gezelschap van toehoorders. Ministerbenoemingen bijvoorbeeld, zullen dan het prerogatief van de partijleider worden.

“Netanjahoe is hard bezig al zijn potentiele rivalen te neutraliseren”, vat een politiek commentator de situatie samen. Mogelijkheden tot kritiek op de partijleider worden tot nul gereduceerd en het wordt schier onmogelijk hem nog voor de volgende verkiezingen af te zetten. Na een traag en uiterst pijnlijk democratiseringsproces, waarop de partij zo trots was, wordt de Likoed nu weer onderworpen aan een een-mans-bewind, zoals dat onder Menachem Begin van kracht was. Geen wonder dat woorden als Napoleon en dictator veelgehoord worden.

Van al die spanningen was niets te merken bij het voetvolk dat voor de gelegenheid naar de verre Golan was gekomen. Misschien kwam het doordat de plechtigheid in de vrije natuur plaatsvond en de afgevaardigden zich niet echt uitgedost hadden, dat het Centraal Comite er uit zag als een sjofel zootje, van middelbare leeftijd en ouder. Het was veeleer een gedisciplineerd dan enthousiast publiek dat geduldig Netanjahoe's langdradige, onsamenhangende en vaak belerende speech aanhoorde. De ideeen waren rechtstreeks uit zijn campagne voor het voorzitterschap.

Hij haalde uit naar de regering, die probeerde het volk te verkopen dat vrede de beste vorm van veiligheid biedt, terwijl, aldus Netanjahoe, “de enige veiligheid is veiligheid”. Hij waarschuwde dat ware vrede alleen met democratieen gesloten kan worden, waarbij hij dus weinig hoop liet voor het vredesproces dat zijn eigen partij in 1977 in gang had gezet. En hij zette zijn program uiteen voor beter onderwijs, een verdere privatiseren van de economie, het opvoeren van de immigratie en een terugbrengen van de afhankelijkheid van buitenlandse hulp - kortweg een veranderen van de nationale prioriteiten, waarmee hij weinig anders zei dan wat zijn grote rivaal Jitschak Rabin tijdens de verkiezingscampagne verleden jaar had verkondigd.

De gedelegeerden leken niet echt van streek door de tamelijk overdreven poging de Golan-hoogten eenzelfde status toe te kennen als die van Jeruzalem in de Joodse geschiedenis en traditie. Op het grote scherm op de achtergrond waren 'de Heilige Stad' en de Golan afgebeeld als de twee pijlers van het Joodse leven in het Land Israel. Netanjahoe betitelde de Golan als “een microkosmos en symbool van alle Joodse geschiedenis”. In een parafrase op Moshe Dajans uitspraak over de Klaagmuur tijdens de zesdaagse oorlog van 1967 riep Netanjhoe: “We zijn naar de Golan teruggekeerd om hem niet meer te verlaten.”

Over de meer alledaagse interne zaken repte hij met geen woord, al is dat wel waar de bijeenkomst eigenlijk over ging. De verwachting is dat het Centraal Comite Bibi alle macht zal geven. Aan fans ontbrak het hem niet, daar op de Golan, van jong tot oud.

“Hij is indrukwekkend”, zei Vera Skolnik, een nieuwe immigrante uit de Oekraine, “en ik vertrouw hem. Ik weet dat hij het beste met ons voor heeft.” .

“Al die verschillende kampen verscheurden de partij”, merkt oudparlementslid Akiva Nof op. “Nu geeft de partij de sleutels in handen van een man en zegt 'laten we hem een kans geven'.” En wat als het mislukt? De skeptici klagen dat het een onbegonnen zaak wordt die sleutels weer terug te krijgen. “Maak je geen zorgen”, zegt Nof plagerig. “Deze partij weet maar al te goed hoe ze het leven van haar leiders zuur kan maken. Zelfs Begin heeft het geweten.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden