Israëlische democratie in gevaar

Een in onbruik geraakte moskee in Jeruzalem werd deze week in brand gestoken en beklad: 'Een goede Arabier is een dode Arabier'. ©Reuters

De kwaliteit van de Israëlische democratie staat onder druk, zo schrijven twee journalisten. Zij waarschuwen voor een stortvloed aan wetgeving die de rechtsstaat ondermijnt. "De scheiding tussen synagoge en staat is essentieel voor Israëls toekomst."

Het zijn donkere dagen in Israël, en niet alleen om voor de hand liggende redenen zoals de ongewisse uitkomst van de veranderingen in de regio.

Rechtse parlementsleden gebruiken hun meerderheid in de Knesset om een reeks antidemocratische wetsvoorstellen door te voeren, die de Palestijnse burgers discrimineren en mensenrechtengroeperingen die opkomen voor de Palestijnen de mond snoeren. Sommige van die voorstellen genieten de steun van de regering van premier Benjamin Netanjahoe. Tegelijkertijd ijveren ultra-orthodoxe kringen steeds openlijker voor segregatie tussen mannen en vrouwen, en pogen ze de vrouwen uit het zicht houden in de publieke ruimte. Een nieuw dieptepunt werd deze week bereikt toen jonge rechtse extremisten, die op de bezette westelijke Jordaanoever toch al de wet in eigen hand hebben genomen, een legerbasis bestormden en daar vernielingen aanrichtten, uit protest tegen de voorgenomen ontruiming van een nederzetting.

Geen toeval dat juist nu twee boeken verschijnen over het voortbestaan van Israël, waarin de auteurs benadrukken dat de dreiging van binnenuit niet onderdoet voor die van buiten.

In 'The Anatomy of Israel's Survival' geeft Hirsh Goodman, oud-journalist en verbonden aan een denktank in Tel Aviv, een treffend overzicht van Israëls geschiedenis. Hij beschrijft het Arabisch-Israëlische conflict, interne kwesties als de buitenproportionele macht van de kolonisten en de ultra-orthodoxe gemeenschap die Israëls stabiliteit bedreigen.

Ietwat optimistisch stelt Goodman dat Israëls technologische superioriteit het land nog altijd verzekert van de overwinning over landen en groeperingen die een militaire bedreiging vormen, of het nu Syrië, Hezbollah in Libanon of Hamas in Gaza is. Hij waarschuwt ook dat Israël, als het aangevallen wordt, buitenproportioneel zal terugslaan - zoals in 2006 in de strijd tegen Hezbollah en bij de aanval in 2008-2009 op Hamas in Gaza. Israël zal zich daarbij weinig aantrekken van een mogelijk scherpe internationale reactie, aldus Goodman, "omdat het tevoren heeft gewaarschuwd wat de gevolgen van nog zo'n oorlog zullen zijn. De wereld kan dan niet pretenderen dat het niet op de hoogte was van de risico's."

Tegelijkertijd is het voor Goodman een uitgemaakte zaak dat Israël zijn bezetting van de westelijke Jordaanoever terstond moet beëindigen. Niet alleen omdat de recente veranderingen in zijn strategische omgeving vrede urgenter maken dan ooit, maar voor zijn eigen 'ziel'.

Het slopende effect van 44 jaar bezetting op de Israëlische samenleving is ook het onderwerp van 'The Unmaking of Israel' van journalist-historicus Gersjom Gorenberg. In zijn doordringende analyse over het 'afdwalen' van Israël sinds de Zesdaagse Oorlog van 1967, beschrijft Gorenberg gedetailleerd hoe de staat verraad heeft gepleegd aan zijn eigen integriteit met de bouw van nederzettingen in de bezette gebieden, het toestaan van de roof van particulier Palestijns land en de stille steun voor het voortbestaan van nederzettingen die het zelf illegaal heeft verklaard.

Gorenberg spreekt van een giftig mengsel van religieus fundamentalisme en nationalisme dat voortwoekert in de nederzettingen, maar dat inmiddels de grens is overgestoken en nu ook in het soevereine Israël de toch al zwakke pilaren van de Israëlische democratie aanvreet.

In dit verband haalt Gorenberg fel uit naar de in Moldavië geboren minister van buitenlandse zaken Avigdor Lieberman, "die Israëls eigen Palestijnse burgers als de vijand bij uitstek portretteert". Als minister in de regering van Netanjahoe heeft Lieberman de fractie van zijn partij Israël Ons Huis gestimuleerd om samen met de rechtervleugel van de Likoed de parlementaire macht in te zetten tegen wezenlijke democratische principes, "door een stormvloed aan wetgeving die gericht is tegen Israëls Arabische minderheid, mensenrechtenactivisten en critici van de bezetting".

Hoewel Israël is opgericht als democratie, laat Gorenberg zien dat het zich in feite al lange tijd gedraagt als een 'etnocratie'¿die slechts de belangen van zijn Joodse meerderheid dient. De auteur levert ideeën voor hoe het land zijn liberale democratie kan herwinnen. "Het beëindigen van de bezetting, het garanderen van volledige gelijkheid, het scheiden van synagoge en staat zijn niet alleen mogelijk, ze zijn essentieel voor Israëls toekomst."

Hirsh Goodman: The Anatomy of Israel's Survival. Public Affairs, New York. ISBN 9781586485290; 274 blz. $ 26,99

Gershom Gorenberg: The Unmaking of Israel. Harper, New York. ISBN 9780061985089; 325 blz. $ 25,99

Protest tegen de 'kwade geesten'

Schrijver Amos Oz, toneelschrijver Joshua Sobol, actrice Hanna Maron en met hen tientallen vooraanstaande Israëlische intellectuelen, kunstenaars, en zelfs voormalige militaire commandanten riepen deze week premier Netanjahoe op een einde te maken aan de golf aan wetsvoorstellen die zich richten tegen media, gerechtshoven en burgerorganisaties. De ondertekenaars vinden dat Netanjahoe een duidelijke keuze heeft: de rechtse wetsvoorstellen toelaten en zo de vernietiger van de democratie worden, of zijn competentie gebruiken om ze te bevriezen. Oz en de zijnen refereren aan de toespraak van Israëls president van het hooggerechtshof, Dorit Beinish, die het mikpunt is van aanvallen van kolonisten en religieuze groeperingen. Zij bekritiseerde onlangs de burgers die maar blijven zwijgen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden