'Israëliërs ontkennen wat er gaande is'

De Veiligheidsraad bespreekt vandaag het VN-rapport over de Gaza-oorlog. Israëliërs negeren de oorzaak van kritiek op hen, zeggen deskundigen.

Israëls optreden in de bezette gebieden leidt al vier decennia tot talloze kritische VN-resoluties en scherpe rapporten van internationale en Israëlische mensenrechtenorganisaties. Steeds haalde Jeruzalem daar zijn schouders over op.

Op het VN-rapport over de Israëlische aanval op de Gazastrook afgelopen januari volgde echter een ongekend woedende reactie, tot en met persoonlijke aanvallen aan toe op voorzitter Richard Goldstone. Dat komt volgens Israëlische deskundigen omdat het rapport een van de fundamenten van de Israëlische psyche treft.

„De oorzaak voor alle woede is het diepgewortelde geloof in Israël dat niemand ons kan vertellen wie het slachtoffer is”, zegt historicus en politiek commentator Meron Benvenisti. „Dat is de diepste wond die de nazi’s bij ons hebben geslagen: de overtuiging dat je nooit Israëliërs van oorlogsmisdaden kan beschuldigen, omdat we ’s werelds ultieme slachtoffers zijn – en altijd blijven.”

Jaron Ezrahi, politicoloog en auteur van een boek over de eerste Palestijnse intifada (’Rubber Bullets: Power and Conscience in Modern Israel’), gaat nog verder. Hij zegt dat Israëliërs zichzelf zien als „’Dé slachtoffers van de geschiedenis’, met een hoofdletter D.” Dat vertaalt zich in de overtuiging dat „we nooit iets in gang zetten, we reageren slechts op aanvallen op ons, en daarom kunnen we niet fout zitten of fout handelen. Dat is een rampzalig aspect van onze collectieve gedachtenwereld.”

Wat ook meespeelt is dat het Goldstone-rapport op een moeilijk moment kwam. Er bestaat in Israël een groeiend gevoel van kwetsbaarheid vanwege de Iraanse nucleaire dreiging, de koele benadering door de Amerikaanse regering van Barack Obama – vooral ten aanzien van de bouw van nederzettingen op de bezette Westelijke Jordaanoever – en een zich langzaam verspreidende boycot van producten uit Israël en investeringen in het land. Het Goldstone-rapport kwam tegen die achtergrond als een mokerslag. Het beschuldigt Israël ervan oorlogsmisdaden en mogelijk misdaden tegen de menselijkheid te hebben gepleegd, termen die Israëliërs instinctief associëren met de nazi’s. Alle ontwikkelingen bij elkaar voeden de angst dat Israël uiteindelijk alleen zal staan.

„Ik denk dat die angst terecht is”, zegt Ezrahi, „maar niet om de redenen die Israëliërs denken. Die zijn in essentie vooral verbijsterd dat de wereld zich tegen hen keert.” Na meer dan veertig jaar, legt hij uit, fungeert de bezetting van Palestijnse gebieden niet eens meer als een collectief besef dat iedereen wenst te negeren.

Rechts in Israël is er zelfs in geslaagd, mede door verzwakking van links, om de bezetting helemaal uit de Israëlische psyche te wissen als een mogelijke reden voor de kritische houding van de wereld. „Het gevolg is”, zegt Ezrahi, „dat in plaats van dat we de nederzettingen en de bezetting zien als oorzaak van alle ophef, we mensen aanvallen als Goldstone, Obama en anderen die ons met de neus op de harde waarheid duwen. Daarmee maken we het voor onszelf alleen maar erger.”

Volgens Ezrahi zijn er dus goede redenen voor Israël om zich zorgen te maken over zijn verslechterende positie in de wereld. „Maar Israëliërs doen er beter aan om te beseffen dat de situatie veroorzaakt wordt door een diepliggende neiging tot ontkenning van wat er gaande is, in plaats van onze buitenlandse critici irrationele motieven toe te dichten.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden