'Israëliërs moeten nog wachten met avondje Amman' Jordaniërs laten zich niet meeslepen door vredesfestival

AMMAN - Een tocht van Israël naar Jordanië in deze dagen van het vredesfestival bewijst dat er eigenlijk twee vredesprocessen tussen de voormalige vijanden zijn: de officiële contacten, gelardeerd met enthousiaste demonstraties en gestes over en weer, en de campagne om Israëlische en Jordaanse burgers te winnen voor dat vredesproces.

INA FRIEDMAN

Het officiële overleg geraakte in de hoogste versnelling na de eerste openlijke handdruk verleden maand in Washington tussen de Jordaanse koning, Hoessein, en de Israëlische premier, Jitschak Rabin. Vervolgens scheerde koning Hoessein laag over Israël en zocht Rabin de koning op in Akaba. Israël verschafte Jordanië ook nog eens vier miljoen kubieke meter water, door de sluis bij Jarmoek open te zetten - een welkom presentje voor de Jordaniërs na de ongewoon droge winter.

Prins Talal, de oudste zoon van kroonprins Hassan, bezocht op zijn beurt de Israëlische havenplaats Ashdod, om daar de mogelijkheden te onderzoeken voor een gemeenschappelijk gebruik van de haven. Gebruik van de Israëlische havenfaciliteiten zou de Jordaanse schatkist de aardige som van 60 miljoen gulden per jaar kunnen besparen. Toch is de psychologische barrière tussen de burgers van beide landen - die de publieke handdruk van Rabin en Hoessein had moeten neerhalen - taaier dan beide leiders zouden willen.

Het probleem van de publieke opinie ligt in Jordanië moeilijker dan in Israël. Israëliërs, een kleine en belaagde minderheid in het Midden-Oosten, reageren haast euforisch op de Arabische acceptatie. De 'kille' vrede met Egypte blijft voor veel Israëliërs een teleurstelling. Het weerhield ze er niet van met zijn tienduizenden elk jaar weer naar Egypte te gaan, met name begin jaren tachtig. Maar Israël en Egypte, gescheiden door de grote Sinai-woestijn, zijn veeleer geografische dan sociale buren. Met Jordanië ligt dat anders. Slechts een ritje van negentig minuten - de bureacratische rompslomp en veiligheidsmaatregelen bij de Allenbybrug niet meegerekend - scheidt Jeruzalem van de Jordaanse hoofdstad, Amman. (Beide steden zijn gebouwd op heuvels en hebben witgepleisterde huizen die verdacht veel op elkaar lijken) Dankzij de 'open-brug'-politiek, die werd ingesteld na de zesdaagse oorlog (om verkeer van goederen en personen tussen Jordanië en de bezette westelijke Jordaanoever mogelijk te maken), is er weliswaar veel verkeer geweest tussen de landen de afgelopen 27 jaar, maar weinig contact tussen beide bevolkingsgroepen.

Eenmaal aan de overkant van de brug krijgt de lauwe Jordaanse houding jegens Israël een ander perspectief. Reizend door de vlakke saaibruine wildernis tussen Amman en Akaba (hetzelfde dorre landschap loopt door tot aan de Iraakse grens) realiseer je je dat Jordanië inderdaad een koninkrijk van de woestijn is. De door de Israëliërs bezette westelijke Jordaanoever vormde grotendeels de 'graanschuur, het belangrijkste landbouwgebied en simpelweg dè groene strook. De Israëliërs, die het 'grauwe Jordaanse landschap' niet met eigen ogen zagen, kunnen nauwelijks invoelen wat de omvang is van het trauma van de Jordaniërs, sinds zij werden afgesneden van de westelijke Jordaanoever.

Maar er is een tweede, belangrijkere reden, voor het gebrek aan Jordaans enthousiasme voor de 'jongste doorbraak' in het vredesproces. Ongeveer zestig procent van de vier miljoen Jordaniërs zijn Palestijnen. Zij houden de economische motor van het land gaande en hebben in verschillende perioden een vooraanstaande rol gespeeld in de regering. Zij hebben niet gevochten in de Jordaanse oorlogen tegen Israël, maar werden door diezelfde oorlogen ontheemd.

Hun verwanten wonen op de westelijke Jordaanoever en in Gaza en hebben zwaar te lijden gehad onder de bezetting. Zij dragen andere wonden met zich mee, wonden die niet zullen helen zolang het Palestijnse lijden voortduurt.

“De televisiebeelden, die de nieuwe verhouding tonen, zelfs vriendschap tussen onze leiders, botsen met de beelden uit onze collectieve herinnering van een vijand die tientallen jaren werd geassocieerd met agressie en terreur”, schreef de Jordan Times deze week in een commentaar. “Als Israëliërs nu de rivier willen oversteken om een rustige avond in Amman door te brengen, moeten zij de Jordaniërs eerst het gevoel geven dat hun Arabische broeders op de westelijke Jordaanoever ook een rustige avond in hun huizen kunnen doorbrengen”, aldus de Jordan Times.

De Jordaanse leiders zijn zich pijnlijk bewust van de zeer terughoudende reactie van het publiek. “De oostelijke oever moet stapje voor stapje zetten”, zei Michel Hamarneh, de secretaris van kroonprins Hassan. “Je kunt niet verwachten dat de verhouding met een druk op de knop verandert.” Jordaanse journalisten die uitgenodigd waren voor een ontmoeting tussen een groep Amerikaanse joden met de kroonprins, vertelden dat de Jordaanse intellectuelen wel ontvankelijk zijn voor de plotselinge ommekeer in de Israëlisch-Jordaanse verhouding. Maar de gewone bevolking heeft meer tijd nodig. Die mening lijkt overigens wel in schril contrast te staan tot de absolute weigering van de Jordaanse Schrijversorganisatie om Israëische intellectuelen te ontmoeten zolang de bezetting van het Palestijnse volk voortduurt.

De 16-jarige Mohammed, die in Petra een handje meehelpt het dagelijkse inkomen voor het 16 leden tellende gezin te vergroten, is er laconiek onder. Hij is geen Palestijn, maar de zoon van 'geboren en getogen Jordaniërs van het nabij gelegen Wadi Moessa. Hij is tevens de trotse bezitter van een Arabisch ros, dat de toeristen voorzichtig langs de ravijnen naar het in steen uitgehouwen Petra, de stad der Nabateeën, voert. Zodoende heeft hij baat bij het toenemende toerisme. Maar als Mohammed antwoord moet geven op de vraag wat hij vindt van het akkoord, haalt hij de schouders op. “Het is niet echt belangrijk”, zegt hij, “maar ik geloof ook niet dat het slecht zal zijn.”

Misschien is dat niet eens zo'n slechte uitgangspositie voor vrede tussen Israëlische en Jordaanse burgers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden