Israeliers en Palestijnen praten niet over hetzelfde

WASHINGTON - Israel en de Palestijnen blijven aan de onderhandelingstafel vruchteloos debatteren. De reden is dat beide partijen meer denken aan de uiteindelijke bedoelingen van de tegenpartij dan aan datgene waarvoor ze nu om de tafel zitten, namelijk autonomie.

De Palestijnen vrezen dat beperkte autonomie, zoals de Israeliers voorstellen, niet alleen het tussenstation is van hun aspiraties, maar ook het eindstation. De Israeliers vrezen dat de Palestijnen de autonomie als een springplank voor een onafhankelijke staat zullen gebruiken.

Israel wil concreet praten over nauwkeurig afgebakende onderwerpen waarop de autonomie van kracht zal zijn. Dat zijn zaken als landbouw, onderwijs, rechtspraak, politie, religieuze zaken. Zij hebben het over administratieve en personele autonomie, willen de nederzettingen buiten beschouwing laten, en geven niet aan waar precies de autonomie van kracht zal zijn.

De Palestijnen willen eerst een antwoord op een aantal principiele vragen. Het beginsel van resolutie 242, land in ruil voor vrede komt in het Israelische concept niet voor. De Palestijnen klagen dat de nieuwe Israelische regering met dezelfde oude Likoed-nep-voorstellen is gekomen. "Oude wijn in grotere zakken" , zegt Nabil Shaath, vertegenwoordiger van PLO-leider Jasser Arafat. De Palestijnen spreken over Pisga, Palestinian Interim Self Government Authority, met wetgevende bevoegdheid.

De Israeliers hebben een paar concessies gedaan. Zij spreken niet langer over een 'administratieve raad', maar over Isga, Interim Self Government Arrangements, zonder de P van Palestina. Isga kan bepaalde beperkte wetgevende bevoegdheden krijgen. Het gebruik van land en water staat op de agenda. Er komt een commissie waarin de mensenrechten besproken zullen worden. Maar Israel weigert Jeruzalem, de nederzettingen, en territoriale aspecten als discussiepunt te aanvaarden. En de Amerikanen, die met compromisvoorstellen en zachte drang de kloof tussen de partijen zouden moeten dichten, hebben het te druk met de presidentsverkiezingen.

De Palestijnse delegatie staat officieel onder leiding van dr. Haider Abdel Shafi. Maar bij het onderlinge beraad worden de zittingen voorgezeten door dr. Nabil Shaath. Hij doet dienst als katalysator in het onderlinge beraad en formuleert de conclusies. Er is een groot contingent van PLO-functionarissen in Washington, en er is dagelijks druk overleg met de PLO-leiding in Tunis. Dat kan nu allemaal veel openlijker omdat de Israelische regering niet langer contacten met de PLO als een misdaad beschouwt.

Niet produktief

Maar produktief is dat overleg niet. Voor dat de Palestijnen iets aan de Israeliers kunnen voorleggen, moeten eerst de Palestijnse delegatie en de PLO het intern eens worden, en dan moet er tussen de PLO in Tunis en de delegatie onderhandeld worden, want niet ieder woord uit Tunis wordt automatisch als instructie aanvaard.

Er zijn echter ook allianties tussen leden van de delegatie en fracties in Tunis die het interne Palestijnse overleg nog onoverzichtelijker maken. Een Amerikaans diplomaat klaagt dat er in de eerste week van onderhandelingen, voor het reces, in het geheel geen instructies uit Tunis kwamen, en dat na het reces de delegatie is overladen met te veel documenten.

Zowel de Amerikanen, Jordaniers als Egyptenaren geven de Palestijnen het advies om de theologische disputen te staken en daadwerkelijk met onderhandelingen over concrete voorstellen te beginnen. Het maakt immers voor het uiteindelijk resultaat weinig uit of je met concrete zaken begint en dan op de hoofdzaken stuit, of dat je probeert eerst in abstracto algemene regels vast te stellen.

Een hoge PLO-functionaris in Washington geeft daar zelf een voorbeeld van: de Palestijnse politieagent die in de stad Nabloes op de Westelijke Jordaanoever een Israelier wil aanhouden die vervolgens in de richting Tel Aviv vlucht. Tot waar mag de Palestijnse politie hem achtervolgen? Als gevolg van zo'n vraag komt het territoriale aspect van de autonomie vanzelf aan de orde zonder dat eerst harde uitspraken over de toepasselijkheid van resolutie 242 worden gedaan.

Maar toch kunnen of willen de Palestijnen niet tot zaken komen. Er is een fractie die gelooft dat uiteindelijk de Israelische delegatie overstag zal gaan als gevolg van pressie op premier Rabin vanuit zijn eigen regering en partij. De Israelische onder-minister van buitenlandse zaken, Jossi Beilin, heeft uitspraken gedaan in Washington en Cairo dat vroeger of later de PLO rechtstreeks bij de onderhandelingen betrokken moet worden. Ook minister van buitenlandse zaken, Shimon Peres, die van het vredesoverleg in Washington geheel is buitengesloten, stuurt dergelijke signalen naar Tunis.

Wat de Palestijnse delegatie niet begrijpt, of misschien niet wil begrijpen, is dat Rabin echter de touwtjes strak in handen houdt en niet met de PLO wil praten.

Een tweede probleem is dat de Palestijnen hoog van de toren hebben geblazen. Vandaar dat sommigen een formule zoeken, die hen in staat stelt zonder gezichtsverlies de ideologische discussie te beeindigen. Een hoge PLO functionaris heeft de Israeliers de suggestie aan de hand gedaan de akkoorden van Camp David van stal te halen als uitgangspunt voor de autonomie-onderhandelingen. Daarin wordt zowel het beginsel van resolutie 242 als het recht van zelfbeschikking erkend.

Zelf kunnen de Palestijnen niet de Camp David-formule voorstellen, want die hebben zij in 1980 als verraad aan de Palestijnse zaak verworpen. De Israeliers hebben op die suggestie tot dusver niet op gereageerd. In het Israelische kamp wordt gezegd dat Rabin dat Palestijnse recht op zelfbeschikking van Camp David niet wil herhalen. Bovendien heeft hij er, zolang er met Syrie vorderingen worden gemaakt, geen belang bij de Palestijnen van dienst te zijn. Hij gelooft dat de Palestijnen vroeger of later zelf wel zullen inbinden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden