Israël wil subsidie niet kwijt

Kan Jeruzalem anti-nederzettingenbeleid EU afzwakken of gaat de geldkraan echt dicht?

Houdt de Europese Unie vast aan haar nieuwe beleid tegen Joodse nederzettingen, of laat ze zich ervan af praten nu puntje bij paaltje komt? Een Israëlische delegatie eist vandaag in Brussel dat het beleid wordt afgezwakt, anders komt de wetenschappelijke samenwerking tussen de EU en Israël in gevaar.

Het wordt de eerste test voor de strikte EU-richtlijn, geformuleerd in juli. De regel schrijft voor dat er geen cent Europese subsidie meer bij de nederzettingen op bezet gebied mag belanden. Concreet spitst de zaak zich toe op een groot Europees financieringsprogramma voor onderzoek en innovatie, waar honderden miljoenen euro's mee zijn gemoeid. Uit deze 'Horizon 2020'-pot kan Israël de komende zeven jaar bijna een miljard euro aan subsidies halen, in ruil voor een eigen investering van 600 miljoen euro.

Maar aan deze verleidelijke deal verbindt de EU dit jaar voor het eerst een pijnlijke voorwaarde: de subsidies mogen niet ten goede komen aan Joodse nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever, de Golanhoogte of in Oost-Jeruzalem. Israël moet voor de zekerheid een clausule ondertekenen waarin expliciet staat dat de genoemde gebieden, die Israël sinds 1967 bezet, buiten het akkoord vallen.

Onacceptabel, lieten Israëlische politici in juli weten, meteen nadat het strengere EU-beleid was uitgelekt. "Wij laten onze grenzen door niemand dicteren", reageerde premier Benjamin Netanjahoe. Nooit zal Israël zo'n clausule ondertekenen, verzekerde hij. Dan maar geen subsidie. Kolonisten prezen zijn ferme opstelling. Wat er tot dusver aan Europees geld in de nederzettingen belandde, zeiden ze, was sowieso slechts een grijpstuiver.

Maar de voorzitter van de Israëlische Academy of Sciences, Ruth Arnon, benadrukt het belang van de Europese wetenschapssubsidies. De EU is wereldwijd de grootste geldverstrekker voor onderzoek in Israel. En hoewel Israëlische instellingen en bedrijven de honderden miljoenen die op het spel staan mogelijk best ergens anders kunnen vinden, ziet Arnon geen alternatief voor de inhoudelijke uitwisseling tussen Israëlische en Europese onderzoekers. Die handtekening moet er daarom komen, zegt Arnon.

Dat vindt ook de linkse oppositie in Israël, die vreest dat de jonge natie geleidelijk het westerse vooruitgangsdenken verruilt voor het traditionele gedachtengoed van de kolonisten.

De onderhandelingen vandaag in Brussel, waar een Israëlische delegatie langskomt, zijn extra beladen vanwege uitlatingen van de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken John Kerry. Die vroeg dit weekeinde aan de EU om het anti-nederzettingenbeleid op te schorten, als beloning voor het feit dat Israël sinds 29 juli weer met de Palestijnen onderhandelt over vrede.

Kerry wil dat de EU de richtlijn tot mei volgend jaar opschort, want zolang heeft de minister zichzelf gegeven om het Palestijns-Israëlische conflict op te lossen. Mocht het daarna nog nodig zijn, dan kan de EU de richtlijn uiteraard alsnog toepassen. "Als het niet lukt om vrede te bereiken, wachten Israël grotere problemen", zei Kerry, die de EU-richtlijn lijkt te willen inzetten als stok achter de deur.

Het is onduidelijk of de EU naar Kerry's oproep zal luisteren. In een reactie zei EU-buitenlandchef Catherine Ashton dit weekeinde dat de EU de nieuwe richtlijn 'verstandig' moet toepassen, en dat Europa 'een sterke relatie met Israël' wil houden. De Franse minister van buitenlandse zaken Laurent Fabius liet eerder al doorschemeren dat hij hoopte op een 'praktische oplossing'. Dit zou kunnen betekenen dat Israël de beruchte clausule niet hoeft te ondertekenen, maar dat het mag volstaan met de mondelinge belofte dat de subsidies niet terecht zullen komen bij bijvoorbeeld de universiteit van Ariël, een van de grootste Joodse nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever.

Nederland houdt zich nog op de vlakte. Vermoedelijk wacht ook de Europese Commissie met het doorhakken van de knoop tot in oktober, als de Europese ministers van buitenlandse zaken bijeenkomen.

De Palestijnen zijn teleurgesteld over Kerry's oproep tot opschorting. Ze vrezen dat de wereld een belangrijk middel kwijtraakt om Israël onder druk te zetten. "De aankondiging van de EU-richtlijn was een erg positieve stap die ertoe heeft bijgedragen dat Israël de vredesgesprekken heeft hervat", zei de vooraanstaande Palestijnse politica Hanan Asjrawi in The New York Times. "Nu de VS namens Israël lobbyen bij de EU, is dat zeer ontmoedigend. Het doet ernstig twijfelen aan de bemiddelende rol van de VS."

Kerry wuift die kritiek weg. De Palestijnen moeten juist blij zijn, zegt hij, want ze profiteren nu al van het vredesproces. Israël laat bijvoorbeeld meer communicatieapparatuur en bouwmateriaal door naar de grotendeels afgesloten Gazastrook. En de Allenby-brug tussen de Westoever en Jordanië is nu dag en nacht open. Maar de Palestijnen blijven sceptisch, ook over de EU. Want wat is een nieuwe richtlijn waard als er bij het eerste concrete geval meteen van wordt afgeweken?

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden