Israël wil meer met Turkije dan poppen opvissen

TEL AVIV - De zee was koud en woelig, maar dat kon de pop niet deren. Met man en macht werd hij uit het water gevist, terwijl Israëls minister van defensie, Jitschak Mordechai tevreden toekeek vanaf het marineschip Saar 5. De gezamenlijke manoeuvres van Turkse, Israëlische en Amerikaanse marineschepen verliepen volgens plan.

De reddingsactie van de pop onderstreepte volgens Mordechai dat het hier om een humanitaire oefening ging. Arabische landen, Iran en Griekenland denken daar anders over. De afgelopen dagen hebben zij fel geprotesteerd tegen de oefening, die de kennelijk poëtisch bedoelde naam 'de betrouwbare zeemeermin' draagt. De nauwe militaire samenwerking tussen Israël en Turkije is hun een doorn in het oog.

Syrië betitelde de oefeningen als “een gevaar voor de wereldvrede”. Irak noemde de oefeningen “een provocatie tegen de Arabische natie”. En de Egyptische minister van buitenlandse zaken Amr Moessa waarschuwde Turkije dat “elk bondgenootschap met Israël zal leiden tot het oprichten van een tegenalliantie”.

Alleen Jordanië voegde zich niet in het rijtje der veroordelaars en aanvaardde zelfs de uitnodiging om een waarnemer te sturen. Dat was weer voedsel voor degenen die menen (met name Syrië) dat Turkije, Israël en Jordanië uit zijn op een nieuwe strategische alliantie.

De commandant van de Jordaanse zeemacht zat er aanvankelijk dan ook wat ongemakkelijk bij, maar eenmaal op volle zee op een van de twee Turkse fregatten, won de liefde voor het beroep het kennelijk van de politieke complicaties.

Aan de oefening deden vijf oorlogsschepen, 1000 manschappen en enkele Israëlische helikopters en vliegtuigen mee. Doel was het coördineren van reddingsacties op zee, zo'n dertig kilometer uit de kust. In fase één werden noodsignalen uitgestuurd door zogenaamd zinkende schepen. Daarop voeren het Amerikaanse, de twee Turkse, en de twee Israëlische schepen uit om de in nood verkerende mensen en schepen te redden. En ten slotte, in fase drie, keerden zij met de geredde poppen terug naar Haifa. “Het is goed verlopen”, kon Mordechai gisteren in de middag verkondigen. Daarvoor had hij al alle landen in de regio uitgenodigd ook mee te doen aan deze “puur humanitaire oefening”. Toch erkende ook Mordechai dat er aan deze manoeuvres, de eerste gezamenlijke oefeningen op zee sinds Israël en Turkije in 1996 hun militaire pact sloten, ook een veiligheidsaspect kleefde. Voor Israël gaat de samenwerking met Ankara aanzienlijk verder dan het opvissen van poppen.

- Vervolg op pagina 5

Toenadering begon onder üzal Israël wil vrienden zijn met buren van Arabieren VERVOLG VAN PAGINA 1

Israël streeft van oudsher naar goede banden met de buren van de vijandige Arabieren. Met Iran was de samenwerking ooit uiterst intensief, tot de val van de sjah. De generaals van Turkije, de eigenlijke machthebbers, zijn evenzeer aantrekkelijke partners, en een gemeenschappelijke taal is er ook. Zo heeft Turkije zijn eigen geschillen over water, land en de Koerden met landen als Irak, Syrië en Iran.

De huidige nauwe militaire samenwerking is de bekroning van een langzame toenadering, die teruggaat tot de Israëlische terugtrekking uit Libanon in 1985. De Turkse premier Turgut üzal gaf toen het groene licht voor een geleidelijk aanhalen van de betrekkingen. Tot dan had Turkije Israël slechts afgedaan als agressor. Het vredesproces, met als eerste aanzet de grote Midden-Oosten conferentie in Madrid in 1991, heeft het normaliseren van de betrekkingen bevorderd. Turkije is zelfs veranderd in een van de belangrijkste vakantie-oorden voor de Israeliërs: lekker dichtbij en goedkoop. Meer dan een kwart miljoen Israëliërs bezochten afgelopen jaar de Turkse stranden en vooral de casino's. Het Turkse voornemen de casino's te sluiten werpt een donkere wolk over deze pleziertochtjes. Uitgerekend Turkije's erfvijand Griekenland dient zich als alternatief aan.

Maar meer nog dan handel en toerisme is de militaire samenwerking opgebloeid, waarbij de generaals in Ankara zich weinig gelegen hebben laten liggen aan de 'fundamentalistische episode' in de Turkse politiek. Integendeel, juist met de fundamentalistische premier Erbakan aan het bewind haalden zij de banden met Israël aan. Erbakan zelf werd min of meer gedwongen om David Levi, (toen nog) Israëls minister van buitenlandse zaken, te ontvangen.

Anderhalf jaar geleden sloten Jeruzalem en Ankara een driedelig militair samenwerkingspact, dat onder meer voorzag in het delen van strategische evaluaties, samen met Jordanie; samenwerking tussen de inlichtingendiensten; en Israëlische hulp bij het trainen van Turkse eenheden “bij de verdediging van de grenzen” (lees: het bestrijden van de Koerdische guerrillastrijders). Israël mocht voortaan het Turkse luchtruim gebruiken voor oefeningen. Dat had voor de Israëlische luchtmacht niet alleen het voordeel dat zij meer ruimte kreeg, maar ook met een ander soort topografie kon oefenen. Turkse piloten worden inmiddels in Israël opgeleid en Israël helpt de Turkse luchtmacht te moderniseren.

Juist de laatste maanden blijken, terwijl het vredesproces op een dood spoor zit, de banden tussen beide landen hechter dan ooit. De relatie met Turkije is 'de baby' van defensieminister Mordechai geworden. Die komt zelf overigens oorspronkelijk uit (Iraaks) Koerdistan. Verleden maand bezocht hij Turkije. Hoewel de Turkse pers meer belangstelling toonde voor de kersverse en veel jongere echtgenote van Mordechai, kon het tijdstip niemand ontgaan: aan de vooravond van de islamitische top in Teheran. Voor zowel Turkije als Israël was het bezoek van Mordechai een duidelijke boodschap aan de buren: aan deze alliantie valt niet te tornen. Dat ook was de boodschap gisteren bij het opvissen van de 'poppen in nood'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden