Israël is als de dood voor het wegvallen van zijn steunpilaar

De kop in de krant Ha'aretz was alleszeggend: Zonder Egypte heeft Israël geen vrienden meer in het Midden-Oosten.

Inez Polak

'Zwijgen, kop houden', had de Israëlische premier Netanjahoe dit weekeinde zijn ministers bevolen. En, ongekend voor Israël, hielden ze hun lippen stijf op elkaar. Elke steunbetuiging aan Moebarak van 'de zionisten', zou hem schaden en zijn rivalen in de kaart spelen.
Vrijgesteld, want net opgestapt, was de ex-minister van de Arbeiderspartij, Foead Ben Eliëzer, een oud-generaal die al jaren kind aan huis is bij de Egyptische leiders. Donderdag wilde hij nog niet geloven dat 'zijn vriend' wankelde. Op tv verzekerde hij dat het leger Moebarak steunde, en deze de zaak meester was. Ook de chef van de inlichtingendienst vertelde het kabinet dat Moebarak overeind zou blijven. Israël hoefde niets te vrezen.
Geleidelijk begon paniek door te klinken. Netanjahoe en de ministers hielden dan wel hun mond, de radio en tv stonden geheel in het teken van de gebeurtenissen bij de grote, oh zo belangrijke zuiderbuur. Dertig jaar lang vormde de vrede met Egypte de hoeksteen van Israëls beleid in het Midden-Oosten.
Elke Israëliër boven de 37 weet nog precies waar hij was toen Anwar Sadat op die zaterdagavond, 19 november 1977, landde op het vliegveld van Tel Aviv en 'echt' uit het vliegtuig stapte. Israëls veiligheidsdienst had het tot op het laatst niet geloofd: de vijand die Israël had aangevallen, nog wel op Grote Verzoendag, wilde nu vrede? De ministers stonden zichtbaar opgewonden langs de rode loper, verderop stond onzichtbaar een elite-eenheid van het leger, in geval het een val mocht blijken te zijn.
Ehoed Ja'ari was er indertijd bij. De tv-verslaggever geloofde niet dat vrede mogelijk was, tot hij een paar dagen later Sadat interviewde. De Midden-Oostenkenner klinkt nu haast apocalyptisch. Tegenover Trouw zegt hij niet te geloven dat Moebarak het nog houdt. Diens nieuwe regering is een coalitie van de veiligheidsdiensten en het leger, die nog proberen de overgangsperiode te kanaliseren. Voor hoe lang, durft Ja'ari niet te voorspellen.
Daarna zijn er twee opties. Een burgerregering die de economische en sociale problemen aanpakt. Zo'n regering zal mogelijk de banden met het Westen handhaven en dus ook de vrede met Israël. Het alternatief is een regering met de Moslimbroederschap, "de broeders van Hamas in Gaza", benadrukt Ja'ari, "met alle gevolgen van dien".
Israël richt zich traditioneel altijd op regionale verbintenissen. Het uitgangspunt was: we zijn omgeven door vijanden. In de jaren vijftig en zestig zocht Israël de oplossing bij niet-Arabische landen als Iran, Turkije en Ethiopië, onder het motto 'de vijanden van mijn vijanden zijn mijn vrienden'. Daarnaast ontstonden geheime relaties met Jordanië, Marokko, en de maronieten in Libanon. Vanuit de Arabische wereld klonk toen nog een ferm nee tegen die vreemde eend in de bijt, Israël, tot Sadat dat doorbrak met zijn 'heilige missie' naar Israël.
Een warme vrede is het nooit geworden. Het was en bleef een vrede met de Arabische machthebbers die nooit gedragen is door het volk, de elites bleven ageren tegen de banden met Israël. De Israëlische ambassade in Caïro is een vesting.
Moebarak hield, na de moord op Sadat, de vrede in stand, op een laag pitje. Hij heeft altijd geweigerd Israël te bezoeken, met één uitzondering: de begrafenis van Rabin. Maar Israël kon het 'zuidelijk front' als veilig beschouwen. Die verstandhouding met Egypte effende ook de weg naar akkoorden met de Palestijnen, een akkoord met Jordanië en geheime contacten met Golfstaten.
Egypte was ook het adres voor bemiddeling tussen Israël en de Palestijnen. Toen Arafat in 1995 in Caïro tegenstribbelde bij het tekenen van de Oslo-akkoorden, siste Moebarak naar verluidt: 'Teken, jij hond'. De afgelopen jaren probeerde Caïro ook de Palestijnse groeperingen met elkaar te verzoenen. Vooral de nieuwe vicepresident, Omar Soeleiman, speelde daarbij een centrale rol, zonder succes.
De vrees voor een wegvallen van 'steunpilaar' Egypte komt op een moment dat Israël net zijn andere partner is kwijtgeraakt: Turkije, waarmee het decennia een hechte band had. Nieuwe vrienden staan niet te dringen. Maar net zo onverwacht als het virus van de opstand zich kan verspreiden, kunnen machtsverhoudingen nu gaan schuiven en nieuwe, even onverwachte allianties ontstaan.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden