Israël beveiligt pelgrims in Oekraïne

Reportage Chassidim vieren Nieuwjaar

FLEUR DE WEERD

Een man met een orthodox-joods hoofddeksel en pijpenkrullen gooit een fruitschil op de grond. Zingend in het Hebreeuws rent hij langs een Oekraïense politieagent aan de kant van de weg. "Onbeschaafd", mompelt die. En schrikt. "Niet dat ik antisemitisch ben, hoor. Maar ze moeten wel hun troep opruimen."

Oeman, in Midden-Oekraïne, is voor een week veranderd in een mini-Jeruzalem. Het is Rosj Hasjana, ofwel Joods Nieuwjaar, en dat betekent dat er 25.000 chassidische Joden uit de hele wereld op pelgrimsreis naar dit plaatsje komen. In Oeman ligt een bekende rabbijn begraven: Reb Nachman, de achterkleinzoon van de stichter van het ultra-orthodoxe chassidisme.

Overal lopen mannen in zwart-witte pakken, met grote hoeden met bont, of keppeltjes op. Ze bidden, zingen en dansen op straat. De buurt speelt erop in door koosjer eten te verkopen en sovjetappartementen te verhuren voor flinke bedragen in dollars.

Op het oog is alles normaal. Maar zowel in Israël als in Oekraïne is het oorlog. En dat heeft consequenties. Bijvoorbeeld voor de veiligheid van de pelgrims. Er zijn 440 Oekraïense politieagenten ingezet die samenwerken met twaalf militairen uit Israël en met de Rode Davidster (het Israëlische equivalent van het Rode Kruis), zegt de gemeente. Zijn ze bang voor separatisten? "Meer voor internationale extremisten", aldus de woordvoerder.

De afgelopen jaren kwamen er wel provocaties uit Oekraïne, vertelt hij. Aanhangers van de Russisch-orthodoxe kerk zetten bijvoorbeeld een gezegend kruis bij het meertje waar de pelgrims zich ritueel wassen. "Maar dit jaar verwachten we dat niet, vanwege onze eigen oorlog."

Dat komt omdat Joden en Oekrainers dichter bij elkaar zijn gekomen, aldus de Joodse vereniging voor repatriëring naar Israël in Kiev. "Rusland is fascistisch", zeggen zij. "Daardoor zijn er dit jaar nu al twee keer zo veel Joden uit Oost-Oekraïne en Rusland naar Israël verhuisd dan normaal."

Inderdaad, bij het graf van Nachman staat een box voor donaties voor het Oekraïense leger, die voller wordt. "Ik heb er wat ingedaan", zegt Mordegaj Natif (31) "Wij weten er alles van om zo dicht op je vijand te leven. Daarom zijn we ook niet bang hier te komen."

Maar niet iedereen is even betrokken. "Of ik iets met Oekraïne heb? Nee joh. Ze verkopen alleen maar troep", zegt Adir (17). Hij heeft op de markt een neppistool gekocht - niet te koop in Israël - dat nu al kapot is. Hij wil zijn geld terug, maar de marktkoopman staat angstig achter het gaas dat hij heeft opgehangen tegen diefstal. "Ze pakken alles", zegt hij, "het gaas is al verbogen." Adir schudt zijn hoofd. "Mijn opa komt uit Oekraïne", zegt hij. "Het was waarschijnlijk zijn vader die opa's familie heeft vermoord."

"We zijn er nog niet helemaal", zegt Chajim Chazin, die uit Israël komt en al vier jaar in Oeman woont. "De meeste pelgrims komen alleen voor religie en de Oekraïners willen alleen geld verdienen." Toch ziet ook hij verandering. Hij wijst naar een poster op de muur met 'Antisemitisme nee' in het Oekraiens. "Poetin heeft de Oekraïners antisemieten genoemd. Nu doen zij er alles om zijn ongelijk te bewijzen. Dat merk ik het afgelopen jaar iedere dag. Oekraïners zijn plotseling geïnteresseerd in mijn geloof."

undefined

Chassidisme

Maar er is nog een lange weg te gaan. Achter hem duwt een Joodse jongen wild een oud vrouwtje opzij die haar kraampje sluit. Ze wankelt, denkt dan aan de dollars en slikt haar frustratie weg.

Het chassidisme komt oorspronkelijk uit Oost-Europa. Joden die dit ultra-orthodoxe geloof aanhangen bestuderen in de regel voltijds de thora. Ze worden hierbij vaak financieel gesteund door de staat Israël.

Rosj Hasjana duurt dit jaar van 24 tot en met 26 september. Tijdens de feestdagen komen er jaarlijks ongeveer 30.000 chassidische joden voor een week naar Oeman in Oekraïne.De overgrote meerderheid van de pelgrims, 98 procent volgens de gemeente, komt uit Israël. De rest komt vooral uit chassidische gemeenschappen in de VS en Groot-Brittannië.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden