Israël belooft struikelblok te worden bij kernwapenverdrag

amsterdam – Ruim drie weken gaan diplomaten bij de Verenigde Naties in New York met elkaar in de slag, maar of er een slotverklaring komt is helemaal de vraag. Tijdens de herzieningsconferentie over het Non-proliferatieverdrag (NPV) – die maandag begint – zullen vooral Iran, Egypte en de Verenigde Staten tegenover elkaar komen te staan.

De aangesloten landen bij het NPV bekijken eenmaal in de vijf jaar of het verdrag goed wordt nageleefd. In 2005 liep dat uit op een fiasco. De toenmalige Amerikaanse regering van president George Bush weigerde eerdere toezeggingen van de VS na te komen om met de andere landen die kernwapens bezitten te praten over nucleaire ontwapening. Ook zag hij niets in de optie van een kernwapenvrij Midden-Oosten – inclusief Israël – een concept dat eerder op de agenda was gezet als gespreksonderwerp. Daarop besloten Egypte en andere landen een slotverklaring te blokkeren. Dat is eenvoudig omdat unanimiteit is vereist.

Vijf jaar later is de kans op succes groter. De nieuwe Amerikaanse president Obama heeft zich in woord en daad gecommitteerd aan nucleaire ontwapening. Zo ondertekende hij begin april met zijn Russische ambtgenoot Medvedev een verdrag over vermindering van het aantal strategische kernwapens. Nu aan dát onderdeel van het NPV wordt gewerkt, wordt het makkelijker om het verdrag te verbeteren. De huidige afspraken hebben immers niet weten te voorkomen dat India, Pakistan en – vrijwel zeker – Israël en Noord-Korea aan kernwapens wisten te komen.

De Verenigde Staten en andere westerse landen willen vooral voorkomen dat landen als Iran en terroristen kernwapens in handen krijgen. Ze willen bijvoorbeeld strenger toezicht op nucleaire programma’s en internationale samenwerking bij de verrijking van uranium. Zo kan vreedzame technologie minder makkelijk worden gebruikt voor de ontwikkeling van kernwapens. Ook willen ze zware straffen kunnen opleggen aan landen die zich terugtrekken uit het verdrag om vervolgens aan nucleaire wapens te werken – zoals Noord-Korea na 2003 heeft gedaan.

Voor andere landen zal dat niet het grootste struikelblok zijn (even afgezien van Iran zelf). Niet-nucleaire staten willen ongetwijfeld nog eens expliciet de garantie dat het extra toezicht niet de ontwikkeling van kernenergie blokkeert, maar de angst voor de ongecontroleerde verspreiding van nucleaire technologie bestaat ook in niet-Westerse landen. Een blijvend en groot probleem is echter Israël. Dat is geen partij in het NPV, maar heeft zoals gezegd wel kernwapens – ook al geeft het dat officieel niet toe.

De Iraanse president Ahmadinejad, die als een van de eersten zal spreken, gaat ongetwijfeld hameren op de dubbele moraal van de huidige situatie. Waarom zetten de VS andere landen, zoals het zijne, onder druk omdat ze illegaal zouden werken aan kernwapens, maar doet Washington niets aan Israël dat ze al heeft? Ook Egypte vindt verdere aanscherping van het NPV alleen bespreekbaar als Israël op de een of andere manier bij het verdrag wordt betrokken. Of als desnoods een vorm wordt gevonden om Israël te betrekken bij gesprekken over een kernwapenvrij Midden-Oosten.

Obama ziet daar weinig in en Israël al helemaal niet. Diplomaten hopen echter dat ditmaal wel een formulering gevonden kan worden waar iedereen zich in kan vinden. Dat zal vast een uiterst vage formulering zijn, maar dat is nog altijd beter dan wat er in 2005 is bereikt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden