Column

Israël, apartheid en de heiligheid van het land

'Premier Netanjahoe lijkt te geloven dat het voorbestaan van deze ellendige toestand noodzakelijk is voor het voortbestaan van de staat Israël, en dat is heilig voor hem.' Beeld ap

Het Nederlands Palestina Komitee organiseerde gisteren in debatcentrum De Balie in Amsterdam een bijeenkomst over de kwestie 'Is Israël een apartheidsstaat?'

De timing was niet erg gelukkig, een dag voor Dodenherdenking, maar tegelijkertijd heel accuraat: juist deze week lekte uit dat John Kerry, de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken, achter gesloten deuren had gewaarschuwd dat Israël zonder een vredesakkoord met de Palestijnen 'een apartheidsstaat' dreigde te worden met 'tweederangs burgers'.

Israël-liefhebbers ontploften, Republikeinen eisten dat Kerry zou aftreden, en de man zag zich gedwongen zijn woordkeuze publiekelijk te betreuren. Maar hij voegde daar nog wel snel aan toe dat de Israëlische premiers Olmert en Barak ooit precies hetzelfde zeiden.

Onloochenbaar
Mij bracht dat op de gedachte deze column geheel te vullen met citaten van Israëlische of althans Joodse bronnen over de apartheid die voortvloeit uit de bezetting, en pas op het einde de herkomst van de fragmenten duidelijk te maken. Maar een stuk van Peter Beinart in de Israëlische krant Haaretz overtuigde me ervan dat dat kinderachtig zou zijn. Alsof, als het om Israël gaat, een opmerking pas juist is 'als een prominente Jood hetzelfde heeft gezegd'.

Inderdaad nergens voor nodig ons achter wie dan ook te verschuilen: het is onloochenbaar dat het uitblijven van een Palestijnse staat ertoe leidt dat Israël de scepter zwaait over twee volken. En niemand kan beweren dat die volken gelijke rechten hebben - op de Westoever, waar Israëlische kolonisten een heel andere positie hebben dan hun Palestijnse buren, is dat wel het meest duidelijk.

De scheiding van Israël en de Palestijnen heeft een merkwaardige vorm: 'niet twee staten, maar ook niet één', in de woorden van Oren Jiftachel van de Ben Goerion-universiteit. Hij spreekt van 'een sluipende apartheid'.

Natuurlijk kan getwist worden over de sterke en zwakke kanten van de vergelijking met het Zuid-Afrikaanse systeem, dat gebaseerd was op een wettelijk verankerd racisme - dat is niet iets waar Joden graag mee geassocieerd worden, en gelijk hebben ze. Maar als de dagelijkse praktijk te veel overeenkomsten laat zien, wordt het onmogelijk het woord 'apartheid' uit de gedachten te bannen, ook als het niet in alle opzichten de lading dekt.

Onrechtvaardigheid uitspuwen
Gelijkheid kent verschillende vormen, ongelijkheid ook - en het is de lelijkheid van de ongelijkheid die de herinnering aan de apartheid wakker roept.

Dafna Golan-Agnon, mede-oprichtster van de Israëlische mensenrechtengroep Betselem, schreef: "Ik weet niet zeker of de term apartheid helpt om de discriminatie van Palestijnen in Israël te begrijpen of hun onderdrukking in de Bezette Gebieden. Maar het maakt niet uit hoe we het verklaren - er leven twee groepen in dit kleine stukje land en de ene geniet rechten en vrijheid en de andere niet."

Premier Netanjahoe lijkt te geloven dat het voorbestaan van deze ellendige toestand noodzakelijk is voor het voortbestaan van de staat Israël, en dat is heilig voor hem. Maar wat is heiligheid als het gaat om land?

Luister naar de filosoof Emmanuel Levinas in gesprek met de Belgische publiciste France Guwy: "Een heilig land betekent een land dat geen onrechtvaardigheid verdraagt, dat de onrechtvaardigheid uitspuwt. Een land dat zijn inwoners verdrijft als ze niet leven volgens de regels van de rechtvaardigheid en de ethiek. Ethiek is de enige verantwoorde vorm van verworteling."

Oh ja: Levinas was Joods, zoals alle geciteerden in dit stukje. Maar daar gaat het dus niet om.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden