Isolement van afgewezen asielzoeker belangrijke oorzaak radicalisering

terreur - De aanslagplegers op de kerstmarkt in Berlijn en de winkelstraat in Stockholm waren beiden afgewezen asielzoekers.

De Oezbeekse verdachte van de aanslag met een gestolen biertruck in Stockholm, zwierf al een jaar als afgewezen asielzoeker door het land. Hetzelfde gold voor de Tunesische verdachte die met een vrachtwagen een aanslag pleegde op de kerstmarkt in Berlijn. De autoriteiten probeerden hem uit te wijzen, maar hij was van de radar verdwenen.


"Wat de aanslag in Stockholm heeft laten zien", zegt hoogleraar Jean Tillie van de Universiteit van Amsterdam, "is dat het in ieder geval níet helpt uitgeprocedeerde asielzoekers de straat op te sturen. Als ze niet kunnen terugkeren naar hun land van herkomst, dan is dat een feit. En dat blijft ongewijzigd als je ze de rug toekeert." Tillie doet onder andere onderzoek naar radicalisering en extremisme, en is coördinator van het project EurIslam, een internationale vergelijkende studie van de sociaal-culturele integratie van moslims. Als je kijkt naar radicalisering in landen als Frankrijk, Duitsland, Zweden en ook Nederland, dan zie je volgens hem dat sociaal isolement een van de grote oorzaken is. "Het gebrek aan vrienden leidt tot radicalisering én criminalisering." En dat laatste kenmerk komen we zo vaak bij de terreurdaders tegen. Vaak hebben ze na een isolement een criminele geschiedenis opgebouwd, die de drempel tot terreur afvlakt.


De groep uitgeprocedeerden oppakken en uitzetten is feitelijk onmogelijk, zegt Tillie. Dan blijft over dat je deze mensen binnen sociale netwerken moet opvangen. "Ze moeten contact houden met gevluchte landgenoten, maar ook met vertegenwoordigers uit de Nederlandse maatschappij. Zo krijgen ze in ieder geval niet het gevoel dat ze worden buitengesloten.


Vrachtwagen-aanslagen door eenlingen zijn niet te voorkomen, maar wel te minimaliseren, zegt hij. "Ook al zijn asielzoekers uitgeprocedeerd, zo lang ze in Nederland wonen moet je de civil society zo slim mogelijk inzetten." In goed Nederlands bedoelt Tillie: de bed-bad-brood-regeling die de gemeenten aanbieden, is zo gek nog niet. Misschien is die humane opvang juist het antwoord tegen terreur.


Hij staat daar niet alleen in. Bertjan Doosje werkte als bijzonder hoogleraar radicalisering-studies aan de Universiteit van Amsterdam mee aan het onderzoek 'Triggerfactoren in het Radicaliseringsproces' (2015). Ook hij stelt dat het 'buitengesloten voelen', 'geen zinvolle bijdrage meer kunnen leveren', en 'een wantrouwen naar de overheid' mensen juist gevoelig maakt voor radicale propaganda. "Als je asielzoekers binnenboord houdt, voorkom je dat ze van de illegaliteit in de radicaliteit belanden."


Doosje onderscheidt vier typen radicalen: de identiteitszoeker, de rechtvaardigheidszoeker, de zingevingszoeker en de sensatiezoeker. Met name de eerste twee kunnen radicaal worden als ze worden 'getriggerd' door sociale tegenvallers als de dood van een naaste, verlies van werk, ervaringen met discriminatie en uitsluiting, én aanvaringen met autoriteiten. Veel van die ervaringen kunnen voorkomen in juist het leven van een uitgeprocedeerde asielzoeker. Als die op het verkeerde moment een ronselaar tegenkomt, is de stap relatief eenvoudig gezet.


Probeer dat tegen te gaan, stellen Doosje en Tillie, door te blijven investeren in deze mensen. En bijkomend voordeel is dat asielzoekers in de opvang 'on the radar' zijn. Sociale controle blijft het beste wapen tegen opbloeiend radicalisme.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden