Analyse

Islamitische Staat kan aan eigen territoriumzucht ten onder gaan

In het centrum van Rakka (Syrië) controleert een IS-strijder marktkoopwaar. Een deel wordt weggegooid.Beeld reuters

Afgebakende grenzen en internationale erkenning. Alleen daaraan lijkt het de Islamitische Staat te ontbreken. Met geld en wapens kon de beweging ver komen. Maar de vraag is of ze haar macht kan consolideren.

Op 29 juni kwamen de extremisten van Islamitische Staat (IS) met groot nieuws: de transformatie van rebellenbeweging naar machthebber was voltooid. De Islamitische Staat strekt zich uit van Noord-Syrië tot Centraal-Irak, het woongebied van enkele miljoenen (soennitische) moslims.

De Islamitische Staat wordt geregeerd door de zelfbenoemde 'kalief' Aboe Bakr al-Baghdadi. Met enkele duizenden strijders aan zijn zijde, moet hij nu een gebied besturen ter grootte van Groot-Brittannië. Maar is dat mogelijk?

In sommige opzichten lijkt de Islamitische Staat al op een echte staat: het heeft zijn eigen rechtbanken, scholen, veiligheidsapparaat en belastingsysteem. De zedenpolitie patrouilleert in de straten van Rakka tot Mosoel, en grijpt in bij geschillen tussen burgers. Wat nog ontbreekt aan het rijtje zijn afgebakende grenzen en internationale erkenning.

Turkije
De opmars van IS was slechts mogelijk met geld en wapens - en in grote hoeveelheden. Aanvankelijk kreeg IS veel geld van buitenlandse donoren, vooral uit Koeweit, Saoedi-Arabië en Katar. Volgens een Amerikaanse denktank stroomden in de afgelopen twee jaar honderden miljoenen euro's in de zakken van djihadisten in Syrië en Irak, waaronder die behorend tot IS.

De beweging kocht van het geld onder meer wapens, die Syrië werden binnengebracht via Turkije. Toen de VS zich zorgen begonnen te maken over de financiering van IS-strijders vanuit bevriende Arabische landen en die waarschuwden daarmee te stoppen, was het al te laat. De djihadisten waren ondertussen zelfbehoevend geworden. IS hoefde geen wapens meer te kopen, het maakte deze simpelweg buit op de vijand.

Tegelijkertijd werden de wapens weer gebruikt om geld binnen te halen. Burgers moesten de beweging belasting betalen en van familieleden van gevangengenomen tegenstanders werd losgeld gevraagd.

Beeld Trouw

Daarnaast verkocht de beweging duizenden archeologische voorwerpen uit Syrië en Irak op de zwarte markt, en wist het zelfs olie te verkopen aan zijn grote vijand in Syrië: het regime van Basjar al-Assad (zie elders op deze pagina). Volgens de Amerikanen beschikte IS nog voor de grote veroveringstocht in Irak deze zomer over zo'n 650 miljoen euro. Terrorisme-experts taxeren de IS-schatkist op zeker een miljard euro.

Verdediging
Maar hoewel je geen oorlog kunt winnen zonder geld en wapens, garanderen ze geen succes. De Islamitische Staat heeft weliswaar zichzelf uitgeroepen, maar de belangrijkste vijanden (de Syrische en Iraakse regering) staan nog overeind. En die zijn niet van plan om de handdoek in de ring te gooien.

De territoriumzucht van IS kan daarnaast de beweging nog in grote problemen brengen. Want hoe groter het gebied dat IS beheert, hoe meer het zijn strijders moet verspreiden. En hoe verder de djihadisten van elkaar verwijderd zijn, hoe moeilijker het voor hen wordt om zich te verdedigen.

Zo bleek al afgelopen week: toen de Iraakse krijgsmacht en Koerdische strijders de aanval op IS-strijders openden in Noord-Irak, wisten de djihadisten niet hoe snel ze moesten vertrekken, waarbij zij de belangrijkste verovering van de afgelopen maand - de grootste dam van het land - uit handen moesten geven.

Abonnee's lezen vandaag meer in Trouw over IS.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden