Islamitisch schoolsucces / Hoge score door straf beleid

Aan de voet van beruchte flats in Amsterdam-Zuidoost staan twee basis scholen. De een, de openbare Bijlmerhorst, doet het op de Cito-toets slechter dan andere zwarte scholen. Bij de ander, de islami tische As Soeffah, gaat het uitstekend. Bijna alle leerlingen van groep 8 gaan naar havo-vwo. De verkla ring van het succes.

Op het plein voetballen jongens met een topi, de islamitische hoofdbedekking die je in landen als Pakistan en Indonesië ziet. Een meisje houdt haar hoofddoek in haar hand, anderen dragen hem losjes om de nek. Een rekkelijke omgang met de hijab is geen punt op de As Soeffah, zo te zien. ,,Wij willen een open islamitische school zijn'', zegt directeur Rahmat Khan Abdurrahman. Abdurrahman is tevens vice-voorzitter van de World Islamic Mission, de koepel van de Surinaamse moskeeën. ,,Wij doen hier wat ouders hun kinderen niet kunnen bieden. Met ons komen ze in de bibliotheek, met ons gaan ze naar het Stedelijk en het Rijksmuseum.''

De As Soeffah scoort de laatste drie jaar met een gemiddelde van 537,6 punten op een schaal van 500-550 zeer goed op de Cito-toets. Het is ruim 13 punten hoger dan de Bijlmerhorst en 11 punten hoger dan gebruikelijk in schoolscoregroep 7, codetaal van het Cito voor scholen met veel allochtone kinderen van laag of ongeschoolde ouders, de groep waar de As Soeffah en de Bijlmerhorst bijhoren.

De As Soeffah evenaart zelfs het resultaat van schoolscoregroep 1, de elite-scholen met kinderen van hoog opgeleide ouders. Met de Bijlmerhorst-score (524) moet je naar het voorbereidend beroepsonderwijs, 537 komt neer op een havo-advies. De resultaten berusten volgens het Cito niet op toeval, omdat het om een gemiddelde over drie jaar gaat.

De Surinaams-hindostaanse afkomst van de meeste leerlingen kan het resultaat niet voldoende verklaren. Hindostanen, een begrip dat zowel hindoes als moslims omvat, staan in het onderwijs bekend als ambitieus en ijverig. Maar de hindoeïstische Shri Laksmi school uit dezelfde Bijlmer doet het met 531,5 goed, maar is niet beter dan andere scholen in Zuidoost.

Sleutel tot het succes, zegt Abdurrachman, is het straffe taalbeleid. Een basisschool heeft een lesweek van 24 uur. Daarvan besteedt de As Soeffah er maar liefst 16 aan Nederlands. En elke ochtend levert een ouder 87 gratis exemplaren van de Spits af: de leerlingen van groep 7 en 8 beginnen de dag met het krantje. Hun meester schrijft de moeilijke woorden op het bord. Alle leerlingen van groep 8 lezen 25 boeken. Trots laat leerkracht Mohamed Zahir Khan Alidjan een blauwe map met leesverslagen zien. ,,Wie leest, verruimt de wereld'', zegt hij plechtig. Hij toont een 'contract': alle ouders beloven hun kinderen in staat te stellen de boeken te lezen.

Van de huidige groep 8 van 25 leerlingen gaan er 23 naar het havo-vwo. Ter vergelijking: van alle leerlingen in het basisonderwijs gaat zo'n 60 procent naar het vmbo. Abdurrahman bestrijdt dat ambities het winnen van realiteitszin. ,,Als we twijfelen over de vraag of een kind het aankan, dan geven we dat advies heus niet. Vraag het aan de Open Scholengemeenschap Bijlmer, waar de meeste leerlingen van ons naar toegaan. Daar zijn ze heel tevreden.''

,,Dat klopt'', zegt brugklas-coördinator Roelie Keizer van de Open Scholengemeenschap. ,,Natuurlijk redden ze het niet allemaal op havo of vwo, maar de meesten wel.'' Keizer denkt ook niet dat de As Soeffah rommelt met de fraudegevoelige Cito-toets. ,,Het niveau van de leerlingen komt tot nu toe overeen met de resultaten.''

As Soeffah-kinderen onderscheiden zich volgens Keizer van hun meeste leeftijdgenoten door hun werkhouding. ,,Ze zijn ontzettend consciëntieus, bijna niemand uitgezonderd.'' Maar de openheid die Abdurrahman uitdraagt heeft wel zo zijn grenzen, aldus Keizer. ,,Hun opvoeding en cultuur heeft een keerzijde. In kringgesprekken zijn ze vaak gesloten, en de meisjes gaan nooit mee op werkweek, omdat ze niet 's nachts van huis mogen zijn.''

Wat ook bijdraagt aan het succes: de As Soeffah is de enige islamitische school in heel Amsterdam Zuidoost, een stadsdeel met bijna 100000 inwoners. Dat is een voordeel, want bij buurman de Bijlmerhorst zitten uitsluitend kinderen uit de onmiddellijke omgeving, waar veel alleenstaande, vooral Creoolse of Antilliaanse moeders wonen.

,,Er is een duidelijk verschil'', zegt Siebe Hentzepeter van de Bijlmerhorst. As Soeffah-leerlingen komen vaker uit een stabiel gezin, met een moeder èn een vader. Op de Bijlmerhorst heeft 70 procent van de leerlingen alleen een moeder thuis. ,,Van huis uit hebben ze meer discipline en de voor onze begrippen strenge sfeer op school sluit naadloos op dat thuismilieu aan'', veronderstelt Hentzepeter die al bijna dertig jaar in de Bijlmer werkt. Die saamhorigheid mist de Bijlmerhorst. ,,Hier komen kinderen met meer dan 30 nationaliteiten met verschillende religies, normen en waarden. Ze zijn ook veel vaker nog maar kort in Nederland en komen bij ons als ze al wat ouder zijn. Wìj merken het wanneer het slecht gaat op de Antillen, de overkant niet.''

Hentzepeter wil zich niet verschuilen achter de omstandigheden. ,,Wij hebben de plicht ervoor te zorgen dat onze leerlingen ook goede prestaties leveren. Maar we hebben nu eenmaal niet dezelfde uitgangspositie. Zo werken hun leerkrachten er al een hele tijd, terwijl die van ons weggaan zodra ze dichter bij huis werk vinden. Ook in het team is de stabiliteit dus minder.''

Hentzepeter, directeur van een andere succesvolle Bijlmerschool (De Schakel, 534,9) werd door het stadsdeelbestuur aangesteld als interim-directeur op de Bijlmerhorst om orde op zaken te stellen.

Terwijl de As Soeffah zweert bij een rechttoe rechtaan-aanpak, is de vraag 'wat te doen' op de Bijlmerhorst juist onderwerp van discussie. ,,Moet een zwarte school de nadruk leggen op de leerstof of op training van de sociale vaardigheden?'', vat Hentzepeter zijn dilemma samen. ,,Wij willen extra taal, betere hulp voor achterblijvende leerlingen maar ook veel aandacht voor het trainen van sociale competenties.'' Hiermee bedoelt Hentzepeter onder meer dat leerlingen succes-ervaringen opdoen om het zelfvertrouwen vergroten. ,,Veel leerlingen denken dat ze weinig kunnen, dat ze niks voorstellen.''

Ook het controleren van emoties -niet het sterkste punt van Bijlmerhorst kinderen- is zo'n sociale competentie. ,,Op de lange duur hebben ze daar meer aan dan aan een hoge Cito-score, zeker als je bij nader inzien van de havo naar de mavo moet. Want ik vind het eigenlijk interessanter om te weten hoe het over vijf jaar met deze leerlingen gaat.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden