Islamisten voegen zich bij Rif-protest

Vrouwen roepen leuzen in de Marokkaanse hoofdstad Rabat, waar afgelopen zondag werd geprotesteerd tegen machtsmisbruik en corruptie door de overheid. Beeld AP

De verboden, maar massale beweging van islamisten Adl wal-Ihsan ruikt politieke kansen in het Rif-protest in Marokko.

De protesten in Marokko breidden zich afgelopen weekend uit naar de hoofdstad Rabat. Naar schatting demonstreerden zo'n honderdduizend mensen er tegen de situatie in de Rif. Daar protesteren sinds maanden duizenden burgers tegen de corruptie, discriminatie en de economische malaise in het gebied. Maar aan de demonstratie in Rabat vielen twee zaken op: het hoge aantal deelnemers - mogelijk was het de grootste demonstratie sinds 2011 - en de aanwezigheid van de verboden islamistenbeweging Adl wal-Ihsan (Gerechtigheid en Liefdadigheid).

Deze islamistische organisatie is verboden in Marokko, maar wordt gedoogd. De islamisten hebben het al decennia aan de stok met het paleis en mogen niet deelnemen aan verkiezingen. Zij komen namelijk niet door de politieke ballotagecommissie. Adl wal-Ihsan is de enige beweging in Marokko die het politieke en religieuze gezag van de koning betwist. De beweging eist bovendien volledige democratie, zonder voorwaarden of voorbehoud.

Democratie is voor Adl wal-Ihsan echter geen doel, maar een middel om de monarchie te ondermijnen en een islamitisch kalifaat te vestigen. Wijlen leider Abdessalam Yassine zei eens: "We lijden onder de koning en met de tijd zullen we afrekenen met dit regime en terugkeren naar het boek van God."

Adl wal-Ihsan predikt geen geweld en heeft voor zover bekend geen paramilitaire vleugel - haar studentenbeweging is wel een bron van zorg, vooral omdat zij intimidatietechnieken gebruikt om seculiere studenten op de universiteitscampussen het zwijgen op te leggen. De beweging kiest echter voor de lange weg: eerst wil zij via onderwijs de cultuur van Marokko omvormen, om van daaruit de economie en de politiek in te richten volgens de principes van de sharia.

Tekst loopt door onder de afbeelding.

Het grote protest in Rabet op 11 juni Beeld AP

Eenzame positie

De beweging gaat daarbij strategisch te werk. Zij organiseert sociale programma's, zoals het verzorgen van gratis maaltijden en het bieden van (islamitische) scholing en medische hulp aan de armen in de grote steden. De beweging is met name populair in Rabat, Casablanca, Tanger en Marrakesh - opvallend genoeg behoort de Rif niet tot haar traditionele machtsbasis. Het is dan ook niet vreemd dat de beweging zondag zoveel mensen kon optrommelen in de hoofdstad.

Dat Adl wal-Ihsan zich heeft gevoegd bij de protesten heeft niet zozeer te maken met de noden van de Rif, als wel met haar eenzame positie buiten de officiële politiek. Zij zoekt van oudsher toenadering tot margepartijen, waarmee zij hoopt de krachten te kunnen bundelen. Tot de protesten in de Rif uitbraken probeerde zij gemene zaak te maken met links. De islamisten en de linkse progressieven hebben beide oog voor de nijpende situatie van de onderklasse en delen hun afkeer jegens de corrupte elite (steevast aangeduid als 'makhzen'). Dat hun wereldbeelden zich op andere gebieden niet verdragen, zoals wat betreft de rol van religie binnen de staat, was voor hen van later zorg.

In 2011 ging Adl wal-Ihsan een bondgenootschap aan met de progressieve 20 Februari Beweging. Deze laatste partij, die met name bestond uit hoogopgeleide stedelingen, werd opgericht naar aanleiding van de straatprotesten elders in de Arabische wereld. De 20 Februari Beweging wilde politieke hervormingen afdwingen, maar kon dit niet op eigen kracht. Adl wal-Ihsan voorzag de demonstraties van mensenmassa, terwijl de 20 Februari Beweging onderhandelde. Toen de progressieve beweging niet langer de hulp van de islamisten wenste, was het eveneens gedaan met de massale protesten. Na het verbreken van de relatie, keerde Adl wal-Ihsan terug naar de kou - ook zij kan de strijd tegen het paleis niet op eigen kracht voeren. Het zoekt daarom telkens naar nieuwe kansen om zich toegang tot het politieke systeem te verwerven.

Nieuwe kans

De Rif-protesten bieden voor Adl wal-Ihsan een nieuwe kans, maar de vraag is of deze opzet zal slagen. De Rif-protesten zijn niet religieus van aard en keren zich vooralsnog niet tegen de monarchie.

De islamistische beweging komt niet voort uit de Moslimbroederschap, zoals de Marokkaanse regeringspartij PJD of het Tunesische Ennahda, noch is zij salafistisch. Het gedachtegoed van Adl wal-Ihsan komt voort uit de soefisme, een mystieke stroming binnen de soennitische islam. Hoewel soefi's zeer gehaat worden door salafisten, staan zij elkaar in Marokko niet naar het leven.

Lees ook: 'De onrust in de Rif houdt me wakker'

Beeld AFP
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden