Islamdebat verhult andere, ook ernstige problemen

Wat kunnen denkers zeggen over het nieuws, over wat krantenlezers schoktof juist koud laat? Tweewekelijks laten wijsgeren uit Trouws FilosofischElftal hun gedachten erover gaan. Vandaag: het islamdebat. Waarom hebbenwe het zoveel over de islam, en niet over iets anders?

'We hebben het over de islam, omdat de situatie zorgwekkend is“, zegtAfshin Ellian, jurist en filosoof te Leiden. “In Nederland wonen nu 1miljoen moslims. Binnen een niet al te lange tijd is de meerderheid van deAmsterdammers moslim. De integratie van deze moslims verloopt moeizaam. Datkomt voor een belangrijk deel door de islam. Islam en mensenrechten zijnniet te verenigen met elkaar, zo kun je nalezen bij de Iraanse dissidentefilosoof Akhbar Gandji - die nu in een Teheranse gevangenis zit - in diensRepublikeins Manifest. Hij noemt de ongelijkheid tussen man en vrouw,tussen moslims en niet-moslims, en tussen meesters en slaven intrinsiekeonderdelen van de islam.“

Ger Groot, filosoof te Rotterdam, gelooft niet dat er intrinsiek ietsmis is met de islam. “Een paar decennia terug werd over katholieken net zogedacht als nu over moslims: een achterlijk volk dat door het hogegeboortecijfer de samenleving dreigde te gaan overheersen. Ze warendoctrinair, zaten onder de plak van de priesters, sloten zich op in hunzuil, waarbinnen vrouwen een ondergeschikte rol vervulden. Ze gehoorzaamdenaan een vreemde macht, de paus, en aan de katholieke, Zuid-Europese landenkon je goed zien hoe catastrofaal de invloed van die godsdienst op dewelvaart en economie van het land was. Daarom kwamen gastarbeiders uitkatholieke landen massaal hiernaartoe.“

Ellian: “Het verschil is dat het katholicisme al eeuwen lang onderkritiek staat. Na kritiek van Luther, Locke, Voltaire en vele anderen,heeft het katholicisme zich onderworpen aan de nationale rechtsorde. Daarwas een ideeënstrijd voor nodig. Dergelijke kritiek heeft de islam nooitgehad. Daarom is het hoog tijd dat we met het bekritiseren van de islambeginnen.“

Groot: “Als over katholieken bijna letterlijk zo gesproken werd als overmoslims nu, dan laat dat toch zien hoe betrekkelijk dit soort oordelen is,want met de katholieken is het behoorlijk goed gekomen, voor zover ze ernog zijn. Daarom maak ik me niet zo'n zorgen. Ook onder de Nederlandsemoslims zal het geboortecijfer af- en de onkerkelijkheid toenemen. Hetgrote probleem voor de integratie is niet de godsdienst maar de taal: hetmaakt mij niet uit waar en of mijn buurman zijn gebeden zegt, maar wel ofik hem kan verstaan. Voor de arbeidsmarkt geldt dat nog sterker.“

Ellian: “Ik hoop dat het met de moslims net zo zal gaan als met dekatholieken. Maar voorlopig zie ik alleen het aantal rekruten voor dedjihad groeien. De opmars van de politieke islam en het daarbij horendeterrorisme is een wereldwijd probleem. De belangrijkste conflicten op dezeaarde spelen zich af in islamitische gebieden: Irak, Indonesië,Afghanistan, Iran, Palestina, Tsjetsjenië, Kashmir. Het integratieprobleemis niet alleen een probleem van de taal, want natuurlijk maakt het uit alsmijn buurman van zijn geloof te horen krijgt dat hij in een duivelsesamenleving leeft waar hij zich van af moet keren.“

Groot: “Het huidige extremisme is een probleem, maar de aard daarvan isdezelfde als elk extremisme, waarvan we in de jaren zeventig de 'rode'variant zagen (RAF, Rode Brigades etc.). Dat kan de samenleving behoorlijkontwrichten, maar heeft niets specifieks 'islamitisch'. We denkengemakkelijk dat de islam hèt grote probleem in de wereld is. Inwerkelijkheid vertonen ook niet-moslimgebieden grote conflicten ofdreigende gevaren: Noord-Korea, Kongo-Ruanda, Taiwan, Cuba, Colombia. Omdatwe ons blindstaren op de Islam, zien we dat andere veel te weinig endaardoor krijgt het moslim-probleem vanzelf een unieke status. Dan lijkthet alsof de godsdienst de oorzaak is van alle ellende, terwijl die veeleerte maken heeft met niet-religieuze culturele tradities, economischeomstandigheden, politieke belangen of de regionale geschiedenis.“

Ellian: “Het linkse extremisme was het geloof van een paarintellectuelen, niet van het volk. De politieke islam beschikt over eenvijver met 1 miljard vissen die voor de djihad gerekruteerd kunnen worden.De dreiging die van islamitische terreur uitgaat, wordt mede daarom dooralle regeringen, inclusief de Arabische, zeer ernstig ingeschat, veelernstiger dan de dreiging die van het linkse terrorisme uitging. Het isgeen toeval dat je in zoveel ver van elkaar afliggende islamitische landenprecies dezelfde problemen hebt rond extremisme en terreur, de verhoudingtussen man en vrouw, de vervolging van andersdenkenden, en een totaalgebrek aan zelfkritiek. Dat ligt aan de islam.

Het rapport van de UNDP laat zien dat het in politiek, insociaal-economisch én in cultureel opzicht heel slecht gesteld is in deArabische landen. Daarom hebben we het over de islam. Door de problemen tebenoemen, hoop je dat moslims meer aan kritisch zelfonderzoek gaan doen.Want alleen als je zelfkritiek durft te hebben, kun je jezelf ookverbeteren.“

Groot: “De discussie rond islam leidt de aandacht af van een wezenlijkemaatschappelijke verandering. De mens wordt steeds meer gedefinieerd alseen individu, waarbij de sociale inbedding, plichten enverantwoordelijkheden op de tweede plaats komen.

In de wetgeving zie je hoe die 'paradigma-verandering' zijn beslagkrijgt, onder de noemer van hoge idealen als emancipatie enzelfstandigheid. De gevolgen daarvan reiken veel verder dan we ons vaakrealiseren.

De 'verhuftering' van de samenleving is nog maar een eerste voorbode vaneen morele verschuiving die nog zal doorwerken wanneer de islam al lang isgeabsorbeerd.“

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden