Islam Karimow, dictator van Oezbekistan, van harte welkom in Nederland

MOSKOU - Zijn terreurdienst werkt uiterst nauwgezet, zijn censuur en propaganda zijn alomvattend. Dat neemt niet weg dat president Karimow van Oezbekistan, die vanavond voor een driedaags bezoek in Nederland arriveert, met alle egards zal worden ontvangen door premier Lubbers en koningin Beatrix.

WERA DE LANGE

De favoriete aanpak in Oezbekistan is de aanval door 'onbekenden' op straat: mannen in burger bewerken oppositieleiders met ijzeren staven. De eerste keer gebeurde het in juni vorig jaar. Abdoerachiem Poelatow - hoogleraar in de wiskunde, begaafd politicus en voorman van de democratische massabeweging Birlik - werd zo de intensive care ingeslagen. Het gebeurde vlak nadat vertegenwoordigers van de openbare aanklager hem openlijk te verstaan hadden gegegeven dat hem zoiets te wachten stond. Op 4 mei jongstleden overkwam Poelatows collega-voorzitter van Birlik, Sjoechrat Izmatoelajew, hetzelfde. Een klein rijtje journalisten en politici was hem inmiddels voor gegaan.

Tot in de intensive care, maar niet verder. Vakwerk. President Karimow doseert in 'zijn' 22 miljoen inwoners tellende Centraal-Aziatische republiek de repressie als een professional. Enkele tientallen activisten van Birlik, de oppositiepartij Erk, de Partij van de Islamitische Wedergeboorte en culturele organisaties van de Tadjziekse etnische minderheid zijn met geweld, verhoren, arrestaties en - in een enkel geval - processen geconfronteerd. Het was genoeg om vele tienduizenden Oezbeken (Birlik claimde eerst 500 000 leden, nu nog maar een paar duizend) verder van openlijke politieke activiteiten te laten afzien.

Zo precies als de fysieke staatsterreur in Oezbeklistan werkt, zo massief en alomvattend zijn de censuur, de propaganda en de presidentiele eredienst. Vijf kranten zijn er in het afgelopen jaar in Oezbekistan verboden. Geen enkel serieus afwijkend woord in Oezbekistan kan legaal gedrukt worden. Wie Russische kranten als de Izwestia verspreid, wordt gearresteerd. Dat deelden medewerkers van de Oezbeekse staatsveiligheidsdienst onlangs trots mee aan twee Russische mensenrechtenbewakers, vlak voordat die het land werden uitgesmeten.

De boeken van 'onze geliefde president' worden in grote oplages gedrukt en met simpele pressiemiddelen, die Leonid Brezjnjew bekend zouden voorkomen, aan het publiek opgedrongen. De straten worden versierd met Karimow-citaten op spandoeken en in de stad Fergana werd onlangs een met edelstenen versierd Karimow-basrelief onthuld, het eerste in zijn soort. "Ik geneer me voor teveel foto's van mezelf in de kranten" , klaagde de president onlangs tegen een groep Oezbeekse schrijvers.

Deze bescheiden man, president Islam Karimow, zal zich de komende drie dagen verstaan met onder anderen premier Lubbers en onze ministers van buitenlandse zaken, landbouw en verkeer en hij zal koningin Beatrix de hand drukken. De mensenrechten zullen ongetwijfeld door de gastheren en -vrouwen worden opgediend, netjes, in een apart 'mandje', zoals in de door Oezbekistan ondertekende en met de voeten getreden Verklaring van Helsinki. Het klapstuk van het bezoek is een stevig samenwerkingscontract op landbouwgebied, waarin de Nederlandse firma AEC een hoofdaandeel heeft. President Karimow heeft succes, het valt niet te ontkennen. Nederland is, na Duitsland, het tweede EG-land waar hij met alle egards wordt ontvangen.

De verse Duitse ambassadeur in de Oezbeekse hoofdstad Tasjkent, Karl Heinz Kuhna, verwoordde in april vermoedelijk het algemeen westerse gevoelen: "We hebben de indruk dat de opbouw van een redelijke markteconomie in Oezbekistan op steviger grond geschiedt dan in andere GOS-landen." Oftewel, democratisch is het allemaal niet, maar stabiel is het wel.

Het zou zo een vrije vertaling van Karimows zelfverdediging kunnen zijn, die voor wie het maar horen wil herhaalt: zonder een strak, autoritair regime was Oezbekistan al in brand gevlogen, net als Tadzjikistan. Zo's stelling valt, door haar voorwaardelijk karakter, moeilijk te ontkrachten.

Maar de leiders van Birlik zijn in geen enkel opzicht te vergelijken met bijvoorbeeld de 'islamitische warhoofden' of de 'democraten' die het buurland Tadzjikistan aan een burgeroorlog hebben geholpen.

Het zelfstandig denkende deel van de Oezbeekse intellectuelen staat nu buitenspel. Het regiem huurt, zo kan ex-premier Mirsaidow met voorbeelden bewijzen, alleen nog maar ja-knikkers in. Voor het westerse zakenleven staat de deur open, maar de privatisatie binnenslands staat stil. Ooit moet de rekening voor de voortgaande staatssubsidies voor bedrijven en consumenten betaald worden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden