Islam is een godsdienst en géén ideologie

Dat de PVV de islam een ’ideologie’ noemt, grenst aan manipulatie. Waarom accepteert het CDA zoiets?

Na de verkiezingen heeft het CDA geheel terecht de positie ingenomen dat bepaalde PVV-standpunten strijdig zijn met de principes van het CDA. Het gaat dan onder meer om de vrijheid van godsdienst en de vrijheid van onderwijs. Wat het CDA echter onvoldoende heeft overwogen, is dat niet alleen de inhoud van het PVV-programma, maar ook de werkwijze van deze partij onverenigbaar is met christen-democratische politiek.

Om samenwerking mogelijk te maken, hebben VVD én CDA vorige week vrijdag met de PVV afgesproken dat zij elkaars ’verschil van inzicht’ over de aard van de islam accepteren. Is de islam een religie of een (politieke) ideologie? Dat mag elke partij zelf invullen.

Dit is precies het punt. De islam is geen ideologie en ook de PVV zou dat moeten erkennen, vóór er zaken met Wilders gedaan kunnen worden.

Is de islam een ideologie? Dat standpunt is misschien wel politiek verkoopbaar, maar als feit is het niet intellectueel verdedigbaar. Geen academicus of publicist met een objectieve attitude en intellectuele integriteit kan het standpunt verdedigen dat de islam een ideologie is. Probeer eens een godsdienstwetenschapper duidelijk te maken dat de islam niet in zijn studiegebied valt. Wedden dat dat niet lukt?

Men kan zeker verdedigen dat bepaalde vormen van de islam sterk geïdeologiseerd zijn. Men kan er ook op wijzen dat individuen de islam beleefd hebben als onderdrukkende ideologie. Dat is allemaal legitiem en ook van toepassing op het christendom en allerlei andere religies. Maar om daarmee te stellen dat ’de’ islam een ideologie ’is’, is de waarheid geweld aandoen.

Het gaat hier niet om een detail bij de kabinetsformatie. De PVV heeft haar hele programma – ik zou zeggen: haar politieke ’verdienmodel’ – gebouwd op de opvatting dat de islam een ideologie is. Slim is dat zeker. Het is een opvatting die aansluit bij wat mensen dagelijks om zich heen horen en zien (of denken te zien). Ze heeft verklarende waarde, en dat is de kracht ervan.

Datzelfde kan echter gezegd worden van de samenzweringstheorieën die in het Midden-Oosten de ronde doen. Een theorie over de zionistische wereldoverheersing kan in de ogen van velen in het Midden-Oosten prima verklaren waarom Israël politiek de ruimte krijgt.

In de politiek draait alles om beeldvorming. Dan dreigt het gevaar dat alleen nog subjectieve beleving telt, dat het één even waar is als het andere. Er is maar één manier om dit te weerleggen en dat is door stelling te nemen en vast te stellen wat feiten zijn, en wat gezichtsbedrog is.

Ik noem twee in het oog springende verschillen tussen een religie en een ideologie. Ten eerste: religies kennen een grote bandbreedte van opvattingen en levenshoudingen (ook al verketteren deze elkaar soms). Twee: religie is persoonlijk en aanhangers voelen zich vaak in geweten gebonden door de levensvisies en morele richtlijnen van hun godsdienst. Het is evident dat dat geldt voor de islam, in Nederland en waar ook ter wereld.

De politieke strategie van de PVV om de islam een ideologie te noemen is goed vergelijkbaar met de situatie in de Verenigde Staten, waar ultrarechtse media al tijden tamelijk vrij omgaan met feiten. Hier wordt het punt bereikt waar populisme omslaat in manipulatie.

Het is tijd dat we in Nederland, wat mij betreft met het CDA voorop, vaststellen dat politiek bedreven moet worden op basis van objectiveerbare gegevens die aansluiten bij wetenschappelijk onderzoek. Met de PVV is over de islam geen rationele discussie mogelijk: het PVV-standpunt over de islam leidt onvermijdelijk tot discriminatie.

Hoe kan het zijn dat het voor het CDA moeilijker is een coalitie over links te steunen, dan om zichzelf afhankelijk te maken van de PVV? Straks staan de vrijheid van godsdienst en van onderwijs nog echt op de tocht.

Matthijs Kronemeijer is arabist en theoloog, en CDA-lid

]]>

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden